اقتصاد ایران در مسیر دشوار احیا؛ آتشبس شکننده در بوته آزمون
سه هفته پس از آنکه ایران و ایالات متحده تفاهمنامهای برای تمدید آتشبس امضا کردند، آتشبس آنها همچنان شکننده باقی مانده است.
در دو روز گذشته، سه نفتکش در تنگه هرمز مورد اصابت قرار گرفتهاند، حتی در حالی که انتظار میرود ایران و آمریکا پس از مراسم تشییع جنازه رهبر عالی ایران، آیتالله علی خامنهای، مذاکرات میانجیگری برای پایان دادن به جنگ را در هفته آینده از سر بگیرند.
ارتش آمریکا روز چهارشنبه حملات هوایی گستردهای را به استانهای جنوبی ایران انجام داد که موجب شد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش ایران به منافع آمریکا در بحرین و کویت با موشک و پهپاد حمله کنند. هر دو طرف یکدیگر را به نقض تفاهمنامه امضا شده در ماه گذشته متهم کردند.
اما حتی اگر در نهایت به یک راهحل بلندمدت دست یافته شود و تحریمهای غربی علیه ایران برداشته شود، تحلیلگران میگویند زمان زیادی طول خواهد کشید تا اقتصاد کشور بهبود یابد.
اقتصاد ایران تحت فشار سالها سوءمدیریت و فساد محلی، تحریمهای شدید غرب و سازمان ملل و اخیراً خسارات ناشی از دو جنگ در یک سال با آمریکا و اسرائیل، اعتراضات سراسری در ژانویه و قطع اینترنت بوده است.
وقتی اعداد روایت میکنند
بر اساس آخرین گزارش مرکز آمار که در پایان ژوئن منتشر شد، نرخ بیکاری در سال تقویمی جاری ۷.۵ درصد است. اما مشارکت نیروی کار تنها ۴۰ درصد است، به این معنی که اکثر افراد در سن کار خارج از نیروی کار رسمی فعالیت میکنند – از جمله دانشآموزان، بازنشستگان، کسانی که به کارهای غیررسمی مشغولاند و کسانی که به دنبال کار با دستمزد نیستند.
وضعیت کیفیت شغلی نیز وخیم است، زیرا حقوقها همواره از هزینهها عقبتر است؛ طبق گزارش این مرکز، بیش از ۳۸ درصد از افراد شاغل رسمی بیش از ۴۹ ساعت در هفته کار میکنند و نرخ بیکاری جوانان بیش از ۲۰ درصد است.
حداقل دستمزد پایه ماهانه با استفاده از نرخ ارز آزاد فعلی دلار آمریکا در تهران تنها حدود ۹۵ دلار است. این نرخ در روزهای اخیر به ۱.۷۵ میلیون ریال در برابر هر دلار رسیده که با پایینترین سطح تاریخی خود یعنی ۱.۹ میلیون ریال در ماه مه فاصله چندانی ندارد.
به دلیل بحران شدید بودجه، تنها کمکی که دولت قادر به ارائه آن است، یارانه نقدی ماهانه به ارزش چند دلار و کوپنهای الکترونیکی برای خرید کالاهای اساسی است.
خسارات ناشی از نزدیک به ۴۰ روز بمباران سنگین در طول جنگ، طولانیترین قطع اینترنت سراسری تحمیل شده توسط دولت در هر کشوری، و محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران توسط نیروی دریایی آمریکا - که ابعاد کامل آن همچنان برای عموم فاش نشده است - تنها مشکلات اقتصادی ایران را تشدید کرده است. صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده است که تولید ناخالص داخلی واقعی ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۶.۱ درصد کوچک شود.
با این حال، مهدی قدسی، اقتصاددان ارشد در مؤسسه مطالعات اقتصادی بینالمللی وین، گفت که اگر توقف معتبری در تنشهای نظامی، بازگرداندن پیوندهای حملونقل و لجستیک، دسترسی قابلپیشبینیتر به انرژی و سوخت و سیستمهای فعال اینترنت و پرداخت وجود داشته باشد، بخشی از زیانهای شغلی اخیر قابل جبران است.
او گفت: «در جایی که کارخانهها ماشینآلات، موجودیها، نهادههای وارداتی، کارگران، سرمایه در گردش یا دسترسی به انرژی را از دست دادهاند، بازگشایی صرفاً مسئله بازگشت به حالت عادی نیست» و افزود که در برخی موارد، بهبود کامل ممکن است سالها طول بکشد و نیازمند سرمایهگذاریهای کلان، از جمله تأمین مالی خارجی باشد.
هفته گذشته، ارائهدهنده پیشرو تصاویر ماهوارهای، «پلنت لبز»، پس از لغو محدودیتهای قبلی که در پاسخ به درخواست دولت آمریکا برای تأخیر یا تعلیق دسترسی اعمال کرده بود، دسترسی به تصاویر نزدیک به ۸۰۰ سایت در سراسر ایران که در طول جنگ آسیب دیدهاند را بازیابی کرد.
برخی از ایرانیان در شبکههای اجتماعی به خسارات سنگین وارد شده به صنایع الکترونیک ایران (صایران)، غول صنعت دفاعی دولتی که در زمینههای اپتیک، ارتباطات، نیمههادیها و تجهیزات پزشکی تخصص دارد، اشاره کردند.
اما در کنار سایتها و داراییهای متعدد نظامی و تأسیسات هستهای ساخته شده در طول دههها که اکنون به ویرانه تبدیل شدهاند، ظرفیت صنعتی و زیرساختهای غیرنظامی ایران نیز در طول جنگ بهطور گسترده توسط هواپیماها و شناورهای جنگی آمریکا و اسرائیل هدف قرار گرفت.
تأسیسات نفت و گاز، غولهای پتروشیمی و فولاد، پستهای برق، و همچنین بنادر دریایی، فرودگاهها، جادهها، پلها و واحدهای مسکونی بهطور قابلتوجهی آسیب دیدند.
کار بر روی بازسازی تأسیسات و بازیابی ظرفیتهای از دست رفته در دوره کاهش خصومتهای نظامی در هفتههای اخیر آغاز شده است و برخی از فرودگاهها و واحدهای صنعتی فعالیت خود را از سر گرفتهاند.
اما بهبود کامل همچنان دور به نظر میرسد و تخریبهای بیشتری ممکن است در پیش باشد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها تهدید کرده است که در صورت از سرگیری جنگ، حملات گستردهای را علیه شبکه برق و زیرساختهایی مانند پلها در ایران انجام خواهد داد.
قدسی، اقتصاددان، گفت که ظرفیت مالی محدود دولت همچنان یکی از مشکلات اصلی است، زیرا دولت در تأمین مالی نه تنها هزینهها و حقوقهای عادی، بلکه تعهدات در بخشهای دولتی و نیمهدولتی نیز با مشکل مواجه بوده است. او گفت: «این ضعف مالی یکی از محرکهای تورم بوده است، زیرا فشارهای بودجهای تا حدی از طریق تأمین مالی پولی به سیستم بانکی و بانک مرکزی منتقل میشود.»
مقامات ارشد که مذاکرات میانجیگری با واشنگتن را هدایت میکنند، از این روند بهعنوان مسیر قابلاجرا برای ارائه اقتصادی بهتر به جمعیت رنجدیده ایران حمایت کردهاند.
اما تندروها در درون سیستم، که تصور میکنند ایران در طول جنگ به پیروزی بزرگی علیه قدرتهای نظامی برتر دست یافته است، همچنان بهطور پرشور از دادن هرگونه امتیاز خودداری میکنند.
در جریان مراسم تشییع آیتالله خامنهای در تهران در روز دوشنبه، تصاویری از مسعود پزشکیان ضبط شد که توسط عزاداران مخالف توافق که خواستار انتقام خون برای رهبر فقید بودند و شعارهای «مرگ بر سازشکار» و «مرگ بر وطنفروش خائن» سر میدادند، مورد اعتراض قرار گرفت.
در گفتوگو با هاشم اورعی رییس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، مطرح شد
حسین راغفر در گفتوگو با فراز مطرح کرد
- تازهها
- پربازدیدها
در گفتوگو با هاشم اورعی رییس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران، مطرح شد
رییس کانون بازنشستگان به فراز: معوقات بازنشستگان هرچه سریعتر و یکجا پرداخت شود
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جانفدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز:
مینو محرز در گفتوگو با فراز توضیح میدهد