میانجی‌ها در تلاش‌اند آمریکا و ایران را از لبه جنگ عقب بکشند

میانجی‌های منطقه‌ای روز جمعه شتاب گرفته بودند تا ایالات متحده و ایران را از لبه جنگی تازه عقب بکشند، در حالی که به نظر می‌رسید روز‌ها حمله از سوی دو طرف در یک وقفه‌ای ناآرام فرو می‌رود.

قطر، که ماه گذشته در میانجی‌گری آتش‌بس آمریکا و ایران نقش داشت، بنا بر گفته سه مقام آگاه از موضوع که برای بحث درباره دیپلماسی حساس نخواستند نامشان فاش شود، در حال گفت‌و‌گو با واشنگتن و تهران برای کاهش تنش بوده است. دو نفر از آنان گفتند که روز جمعه یک هیئت قطری به‌عنوان بخشی از این تلاش‌ها در ایران حضور داشت.

در روز‌های اخیر، چندین کشور منطقه — از جمله بحرین، کویت و اردن، که همگی میزبان تأسیسات نظامی آمریکا هستند — گفتند که هدف حمله ایران قرار گرفته‌اند.

ترامپ روز جمعه گفت ایران از ایالات متحده خواسته است گفت‌و‌گو‌ها را ادامه دهد و واشنگتن هم با این خواسته موافقت کرده است. با این حال، او در شبکه‌های اجتماعی نوشت که ایالات متحده به تهران «به‌صراحت تمام» گفته است که آتش‌بس «تمام شده» است؛ اظهاراتی که بازتاب سخنانی بود که او اوایل این هفته گفته بود و این احتمال را مطرح می‌کرد که مذاکرات حتی در حالی ادامه یابد که درگیری‌ها ادامه دارد.

مقام‌های ایرانی بلافاصله پاسخی ندادند. حملات اخیر تقریباً آتش‌بس را از هم پاشیده و از الگویی آشنا از خصومت‌ها پیروی کرده است: حملاتی که به ایران نسبت داده می‌شود علیه کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز، سپس تلافی آمریکا، ضدحمله ایران و بعد بازگشت به بن‌بستی شکننده.

حتی در حالی که به نظر می‌رسید درگیری‌ها روز جمعه فروکش کرده‌اند، هنوز روشن نبود آیا تلاش‌های تازه برای میانجی‌گری می‌تواند از تکرار دوباره این چرخه جلوگیری کند یا نه. این وضعیت به آزمونی خطرناک از اراده‌ها تبدیل شده است، زیرا هر طرف می‌کوشد نشان دهد که می‌تواند ضربات طرف مقابل را تحمل کند و با قدرت پاسخ دهد، بی‌آنکه درگیری دوباره به جنگی تمام‌عیار بازگردد.

تهران در روز‌های اخیر تهدید کرده است که اگر حملات آمریکا ادامه پیدا کند، حملات خود را به دیگر تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه گسترش خواهد داد. ایران آمریکا را متهم کرد که این هفته خطوط راه‌آهن در شمال کشور را هدف قرار داده است، و محمدباقر ذوالقدر، دبیر شورای عالی امنیت ملی، روز جمعه هشدار داد که «حمله به زیرساخت‌ها با اقدام متقابل پاسخ داده خواهد شد.»

رسانه‌های دولتی ایران شبانه از وقوع انفجار‌هایی در جنوب ایران گزارش‌های پراکنده‌ای منتشر کردند، اما این گزارش‌ها گاه متناقض بودند و اغلب بعداً تکذیب شدند. ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، که عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه را زیر نظر دارد، تا صبح جمعه هیچ اعلامیه‌ای درباره حملات جدید منتشر نکرده بود.

این سردرگمی بازتاب‌دهنده میزان بالای تنش در منطقه بود، به‌طوری که حتی گزارش‌های ناقص درباره انفجار‌ها نیز کافی بود تا ترس از گسترش دوباره چرخه حملات را برانگیزد.

در مرکز این بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ یکی از مهم‌ترین کریدور‌های انرژی جهان. ایالات متحده ایران را متهم کرده است که کشتی‌های تجاری در این آبراه را هدف قرار می‌دهد، در حالی که تهران اصرار دارد تردد دریایی از مسیر تعیین‌شده در آب‌های سرزمینی ایران عبور کند. این اختلاف تا حدی بر سر واژگان آتش‌بس بوده است، آتش‌بسی که از ایران خواسته بود به ایجاد عبور امن تجاری از تنگه کمک کند، اما دقیقاً روشن نکرده بود چگونه.

ارتش آمریکا روز پنجشنبه گفت که طی ۴۸ ساعت گذشته بیش از ۱۷۰ هدف را در ایران زده است؛ افزایشی چشمگیر در مقایسه با دور‌های پیشین تشدید تنش در دوران آتش‌بس. به گفته ارتش، این حملات بر اهداف نظامی در سواحل ایران متمرکز بود و با هدف تضعیف توان ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه انجام شد.

این دو روز حمله — که در جریان مراسم خاکسپاری آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی که در حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه کشته شد، انجام گرفت — بنا بر اعلام وزارت بهداشت ایران، ۱۴ کشته و ۷۸ زخمی بر جای گذاشت؛ این وزارتخانه جزئیاتی درباره قربانیان ارائه نکرد.