ناتو، برخلاف تصورها، همچنان قدرتمند است

دونالد ترامپ مدت‌هاست با ناتو مانند یک کیسه بوکس رفتار کرده است؛ تا جایی که بسیاری از ناظران از پایان ائتلاف غربی سخن گفته‌اند. برخی تحلیلگران ناتو را «ائتلافی زامبی» نامیده‌اند. برخی دیگر اعلام کرده‌اند که ایالات متحده در حال جدا شدن از اروپا است، یا پیمان آتلانتیک شمالی را «عملاً از کار افتاده» توصیف کرده‌اند؛ و با این حال، واقعیت آرام و کم‌سروصداتر این است که ناتو، هرچند زخمی، در واقع همچنان قدرتمند است. این ائتلاف آن‌قدر تاب‌آور هست که سوءرفتار‌های یک رئیس‌جمهور آمریکا را تحمل کند، و آن‌قدر برای امنیت اعضایش حیاتی است که نه اروپایی‌ها و نه آمریکایی‌ها اجازه نخواهند داد قربانی تمایلات ترامپ شود.

این سوءرفتار‌ها کم هم نبوده‌اند. ترامپ، مطابق رویه همیشگی‌اش، در نشست ناتو در آنکارا در ترکیه در هفته گذشته، شرکای «ناامیدکننده» آمریکا در ناتو را به خاطر آنچه کناره‌گیری آنان در جریان درگیری آمریکا با ایران و هزینه‌کرد اندک در حوزه دفاعی خواند، سرزنش کرد. او تهدید کرد تجارت با اسپانیا را قطع خواهد کرد؛ کشوری که نخست‌وزیرش از منتقدان صریح جنگ ایران بوده و هزینه‌کرد دفاعی‌اش از دیگر متحدان عقب‌تر است. ترامپ حتی تلاش خود برای در دست گرفتن کنترل گرینلند از دانمارک را نیز دوباره مطرح کرد؛ موضوعی که نخست‌وزیر دانمارک را واداشت تأکید کند کشورش از «هر وجب» از قلمرو خود دفاع خواهد کرد.

ترامپ در حال وارد کردن آسیب واقعی به ائتلاف غربی است. او در حال فرسایش اعتمادی است که زیربنای دفاع جمعی را تشکیل می‌دهد و اروپایی‌ها را ناچار می‌کند این پرسش را مطرح کنند که آیا ممکن است او واقعاً ناگهان همه‌چیز را قطع کند و در صورت مواجهه آنان با تجاوز، آنها را بی‌پشتوانه رها کند. این عدم اطمینان، بازدارندگی را تضعیف می‌کند و شاید روسیه را وسوسه کند که میزان تعهد آمریکا به اروپا را بیازماید. این توهین‌ها همچنین افکار عمومی اروپا را از آمریکا دور می‌کند و هزینه‌های سیاسی بر رهبران اروپایی تحمیل می‌کند؛ همان رهبرانی که در تلاش برای تثبیت روابط با ایالات متحده هستند.

اما واقعیت‌ها بلندتر از لفاظی تحقیرآمیز ترامپ سخن می‌گویند. حدود ۸۰ هزار نیروی آمریکایی همچنان در اروپا مستقر هستند. آنها از حدود ۵۰ پایگاه در سراسر این قاره فعالیت می‌کنند. بیشتر اعضای اروپایی ناتو در حال اجرای درخواست ترامپ برای افزایش عمده هزینه‌های دفاعی هستند؛ آنها می‌خواهند اتکای بیشتری به خود پیدا کنند و خلأ‌هایی را پر کنند که با کاهش سطح نیرو‌های آمریکا در اروپا از سوی ترامپ ایجاد خواهد شد. در آنکارا، متحدان از نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار قرارداد دفاعی جدید، ۳۰ میلیارد دلار دیگر سرمایه‌گذاری در زیرساخت انرژی، و ۸۰ میلیارد دلار کمک نظامی به اوکراین در سال جاری و سال آینده خبر دادند. این پول واقعی است.

درست است که ترامپ جنگ در اوکراین را مشکل اروپا می‌بیند، نه آمریکا، و از اروپایی‌ها می‌خواهد هزینه ارسال تسلیحات آمریکایی به این کشور جنگ‌زده را بپردازند. با این حال، ترامپ در آنکارا اشاره کرد که آماده است مجوز‌هایی را که اوکراین برای تولید موشک‌های پاتریوت نیاز دارد در اختیار کی‌یف بگذارد؛ همان رهگیر‌های هوایی آمریکایی که اوکراین به‌شدت برای محافظت از خود در برابر موشک‌های بالستیک روسیه به آنها نیاز دارد. در همین حال، واشینگتن همچنان اطلاعات نظامی حیاتی در اختیار اوکراین قرار می‌دهد.

در مقر ناتو در بروکسل، هیئت‌های نمایندگی ۳۲ کشور عضو این ائتلاف همچنان به دیپلماسی روزمره ادامه می‌دهند. مارک روته، دبیرکل ناتو، نهایت تلاش خود را کرده است تا رابطه‌ای مستحکم با ترامپ شکل دهد. اگرچه این نزدیکی نتوانسته حملات لفظی ترامپ علیه ناتو را متوقف کند، روته به‌طور مؤثر این استدلال را مطرح کرده که متحدان با سرعت و قاطعیت به خواست واشینگتن برای بر عهده گرفتن سهم بیشتری از بار دفاع مشترک پاسخ می‌دهند. همان‌طور که روته هفته گذشته به ترامپ گفت: «این پیروزی را بردار.» کمی بیش از ۳۰ مایل دورتر، در مقر نظامی ناتو در مونس، افسران کشور‌های متحد طرح‌های عملیاتی تدوین می‌کنند و برای یکپارچه‌سازی نیرو‌های خود کار می‌کنند. فرمانده عالی نیرو‌های متحد ناتو، همچنان و همواره، یک افسر ارشد آمریکایی بوده است. خلاصه آنکه، ناتو همچنان ناتو است.

این ائتلاف در حال پشت سر گذاشتن دوران ترامپ است، زیرا یک واقعیت ساده وجود دارد: اروپا و ایالات متحده هنوز به یکدیگر نیاز دارند. روسیه در حال حاضر ambitions ارضی خود را بر اوکراین متمرکز کرده است، اما ممکن است کشور دیگری در جناح شرقی ناتو هدف بعدی باشد؛ و اگرچه اروپایی‌ها در حال سرمایه‌گذاری در دفاع خود هستند، هنوز به قدرت نظامی آمریکا نیاز دارند تا روسیه را بازدارند و در صورت لزوم شکست دهند. رفتار تحقیرآمیز ترامپ با متحدان ناتو، به آنها دلیلی برای فاصله گرفتن از شراکت دوسوی آتلانتیک داده است، اما آنها به‌سادگی توان چنین کاری را ندارند. در عوض، اروپایی‌ها دقیقاً همان کاری را می‌کنند که باید انجام دهند: بازی بلندمدت، تلاش برای نگه داشتن ترامپ در کنار خود، و عبور از دوران ریاست‌جمهوری او.

ایالات متحده نیز دلایل قانع‌کننده‌ای دارد که به متحدان ناتویی خود متصل بماند. همان‌طور که آمریکایی‌ها در دهه ۱۹۳۰ به سختی آموختند، جلوگیری از سلطه یک قدرت خصمانه بر اوراسیا، یک منفعت حیاتی ملی است. حضور نیرو‌های آمریکایی در اروپا و دامنه چتر هسته‌ای آمریکا، روسیه را بازمی‌دارد، به حفظ موازنه‌ای باثبات در قدرت کمک می‌کند و خطر وقوع یک جنگ دیگر میان قدرت‌های بزرگ را کاهش می‌دهد. حضور پیش‌دستانه آمریکا در اروپا همچنین سکوی پرتابی برای نمایش قدرت آمریکا در خاورمیانه، جنوب آسیا و آفریقا فراهم می‌کند. پایگاه‌های اروپا برای حفظ برد جهانی آمریکا ضروری هستند.

برخی کشور‌های اروپایی در جریان درگیری کنونی با ایران، دسترسی آمریکا به پایگاه‌های واقع در قلمرو خود را محدود کرده‌اند. اما در اغلب موارد، سربازان اروپایی و آمریکایی در یک جبهه قرار دارند. زمانی که یوگسلاوی در دهه ۱۹۹۰ از هم پاشید، ایالات متحده پشت اروپا ایستاد؛ ناتو مداخله کرد و با موفقیت خونریزی را متوقف کرد. پس از حملات ۱۱ سپتامبر، اروپا پشت آمریکا ایستاد؛ ناتو برای نخستین بار در تاریخ خود بند دفاع جمعی را فعال کرد و نیرو‌های اروپایی به‌زودی برای جنگیدن در کنار سربازان آمریکایی وارد افغانستان شدند. ناتو به همین ترتیب در جنگ تحت رهبری آمریکا علیه گروه دولت اسلامی که در سال ۲۰۱۴ آغاز شد نیز مشارکت داشت. در مسائل امنیت ملی، ایالات متحده هیچ شریک بهتری از متحدان خود در اروپا ندارد. ناتو به‌درستی از حمایت مستحکم هر دو حزب در کنگره و نیز در میان افکار عمومی آمریکا برخوردار است.

جمع‌بندی نهایی این است که ناتو نزدیک به هشت دهه است که قدرتمند باقی مانده، زیرا بر مجموعه‌ای عمیق از منافع مشترک و ارزش‌های مشترک استوار است. ترامپ به‌طور منظم این منافع مشترک را نادیده می‌گیرد و این ارزش‌های مشترک را مخدوش می‌کند، اما قادر نیست ائتلافی را که از قدرتی ماندگار برخوردار است، در هم بشکند. خود ترامپ، با همه دمدمی‌مزاجی‌اش، گاه این پیوند پایدار دوسوی آتلانتیک را درک می‌کند. او در کنفرانس خبری پایانی نشست آنکارا گفت: «در آن اتاق محبت زیادی بود، وحدت زیادی بود.» در دوران ترامپ، این تقریباً بهترین چیزی است که می‌توان به دست آورد.