ضرورت سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی در صنعت پتروشیمی

چرا امروز بیش از هر زمان دیگری به PetroCVC نیاز داریم؟

* یادداشت دکتر احمدرضا علایی *

اگر ده سال پیش از مدیران صنعت پتروشیمی درباره مهم‌ترین مزیت رقابتی شرکت‌هایشان سؤال می‌شد، احتمالاً پاسخ‌ها حول محورهایی مانند دسترسی به خوراک، ظرفیت تولید، زیرساخت‌های صنعتی، منابع مالی یا سهم بازار شکل می‌گرفت. این عوامل همچنان از پایه‌های اصلی رقابت در صنعت محسوب می‌شوند، اما واقعیت این است که قواعد بازی در حال تغییر است

امروز بخش مهمی از رقابت نه در زمین دارایی‌های فیزیکی، بلکه در زمین فناوری اتفاق می‌افتد. شرکتی که بتواند زودتر از دیگران به فناوری‌های اثرگذار دسترسی پیدا کند، سریع‌تر آن‌ها را در مقیاس صنعتی به کار بگیرد و از ظرفیت آن‌ها برای حل مسائل عملیاتی استفاده کند، شانس بیشتری برای حفظ و توسعه مزیت رقابتی خود خواهد داشت

در مقابل، سازمانی که نسبت به تحولات فناورانه واکنش کندتری داشته باشد، ممکن است بدون آنکه متوجه شود، بخشی از مزیت‌های خود را به تدریج از دست بدهد

همین موضوع باعث شده است که مفهوم ریسک در صنایع بزرگ نیز دچار تحول شود. در گذشته، ریسک بیشتر با نوسانات بازار، محدودیت‌های مالی، اختلال در تولید یا تغییرات مقرراتی تعریف می‌شد. امروز اما نوع دیگری از ریسک در حال پررنگ شدن است؛ ریسکی که کمتر در صورت‌های مالی دیده می‌شود اما می‌تواند آثار بلندمدت و تعیین‌کننده‌ای بر آینده سازمان داشته باشد: ریسک فناوری

ریسک فناوری صرفاً به معنای شکست یک پروژه یا ناکارآمدی یک فناوری نیست. در بسیاری از موارد، خطر اصلی زمانی شکل می‌گیرد که یک سازمان نتواند تغییرات فناورانه را به موقع شناسایی کند. تجربه صنایع مختلف در جهان نشان داده است که بسیاری از شرکت‌های بزرگ نه به دلیل ضعف عملیاتی، بلکه به دلیل ناتوانی در انطباق با تحولات فناورانه، جایگاه خود را از دست داده‌اند

صنعت پتروشیمی نیز از این قاعده مستثنی نیست. تحول دیجیتال، هوش مصنوعی، سامانه‌های کنترل پیشرفته، فناوری‌های نوین فرآیندی، مواد پیشرفته، راهکارهای کاهش مصرف انرژی و فناوری‌های مرتبط با پایداری محیط‌زیست، تنها بخشی از روندهایی هستند که آینده این صنعت را تحت تأثیر قرار خواهند داد

در چنین فضایی، انتظار اینکه تمامی این تحولات در درون ساختارهای سنتی سازمانی شکل بگیرند، واقع‌بینانه نیست. بخش قابل توجهی از نوآوری‌های امروز در شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها، مراکز پژوهشی و تیم‌های تخصصی خارج از سازمان‌های بزرگ متولد می‌شوند. به همین دلیل، یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنایع بزرگ، ایجاد ارتباطی مؤثر و ساختاریافته با اکوسیستم نوآوری است

سرمایه‌گذاری خطرپذیر شرکتی یا Corporate Venture Capital دقیقاً برای پاسخ به همین نیاز شکل گرفته است. برخلاف تصور رایج، CVC  صرفاً یک ابزار سرمایه‌گذاری نیست. در شرکت‌های پیشرو جهان، این ساختار بیش از آنکه یک نهاد مالی باشد، ابزاری برای شناخت آینده، دسترسی به فناوری و توسعه قابلیت‌های راهبردی محسوب می‌شود

در این مدل، سرمایه‌گذاری تنها یکی از ابزارهای تعامل است. اهمیت اصلی در ایجاد ارتباط با بازیگران نوآور، دسترسی به دانش و فناوری، شناسایی روندهای نوظهور و فراهم کردن زمینه همکاری میان صنعت و اکوسیستم نوآوری نهفته است

از همین منظر باید به شکل‌گیری PetroCVC نیز نگاه کرد

صندوق پژوهش و فناوری  غیردولتی سرمایه گذاری خطرپذیر شرکتی صنایع پتروشیمی خلیج فارس صرفاً با هدف سرمایه‌گذاری در چند شرکت فناور ایجاد نشده است. مأموریت اصلی آن، کمک به هلدینگ خلیج فارس برای مواجهه فعال با آینده است؛ آینده‌ای که در آن سرعت تغییرات فناورانه بیش از هر زمان دیگری افزایش یافته و مزیت رقابتی سازمان‌ها بیش از گذشته به توانایی آن‌ها در یادگیری، انطباق و نوآوری وابسته شده است

نقش این صندوق در این میان، صرفاً تأمین سرمایه نیست. این نهاد می‌تواند به عنوان یک رادار راهبردی عمل کند؛ راداری که تحولات فناوری را رصد می‌کند، فرصت‌های نوظهور را شناسایی می‌کند و امکان ارتباط هدفمند میان نیازهای صنعت و ظرفیت‌های اکوسیستم نوآوری را فراهم می‌سازد

اهمیت این موضوع زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم بسیاری از ارزش‌های حاصل از سرمایه‌گذاری‌های فناورانه الزاماً در کوتاه‌مدت و صرفاً در قالب بازده مالی قابل مشاهده نیستند. دسترسی به یک فناوری کلیدی، کاهش وابستگی به تأمین‌کنندگان خارجی، توسعه دانش فنی، افزایش تاب‌آوری زنجیره تأمین، ارتقای توان حل مسئله در شرکت‌های تابعه و حتی شناخت زودهنگام روندهای آینده، همگی نمونه‌هایی از ارزش‌هایی هستند که می‌توانند آثار آن‌ها را در بلندمدت مشاهده کرد

در واقع، فلسفه وجودی صندوق cvc  را باید در همین نقطه جستجو کرد؛ ایجاد بستری برای آنکه هلدینگ خلیج فارس تنها مصرف‌کننده فناوری نباشد، بلکه بتواند در شکل‌دهی و توسعه فناوری‌های مورد نیاز آینده خود نیز نقش ایفا کند

جهان صنعت به سمتی حرکت می‌کند که در آن مزیت‌های سنتی همچنان مهم هستند، اما دیگر به تنهایی کافی نیستند. سازمان‌هایی که بتوانند میان ظرفیت‌های صنعتی خود و توانمندی‌های اکوسیستم نوآوری پیوند برقرار کنند، از شانس بیشتری برای حفظ جایگاه رقابتی خود برخوردار خواهند بود

صندوق پژوهش و فناوری  غیردولتی سرمایه گذاری خطرپذیر شرکتی صنایع پتروشیمی خلیج فارسرا باید یکی از ابزارهای هلدینگ خلیج فارس برای ساختن همین آینده دانست؛ آینده‌ای که در آن رقابت‌پذیری بیش از هر زمان دیگری به توانایی سازمان در فهم، جذب و توسعه فناوری گره خورده است