پیامد‌های احتمالی محاصره جدید ایران توسط ترامپ برای قیمت نفت

نخستین محاصره دریایی بنادر ایران توسط پرزیدنت ترامپ در ماه آوریل، باعث افزایش قیمت نفت شد، اما نه به سطوح نجومی که برخی از آن هراس داشتند؛ و صادرات نفت تهران سقوط کرد و ایران را از میلیارد‌ها دلار درآمد محروم ساخت.

ممکن است اجرای دوباره این استراتژی، بدون وارد کردن خسارات جانبی گسترده‌تر به بازارها، دشوارتر باشد.

ذخایر نفتی ایالات متحده که از آغاز جنگ برای کمک به مقابله با کمبود‌های جهانی به‌طور پیوسته کاهش یافته است، اکنون در پایین‌ترین سطح خود از سال ۱۹۸۳ قرار دارد. موجودی‌های تجاری نیز مصرف شده‌اند؛ و سایر کشور‌های تولیدکننده نفت در منطقه ممکن است به دلیل ریسک‌های افزایش‌یافته، در خروج کشتی‌هایشان با دشواری بیشتری رو‌به‌رو شوند.

متغیر ناشناخته دیگر چین است. چین که معمولاً بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان است، با کاهش قابل‌توجه واردات نفت خام به مهار قیمت نفت کمک کرده است. داده‌های جدید در روز سه‌شنبه نشان داد که این الگو حداقل تا پایان ماه ژوئن ادامه داشته است. اما ممکن است چین این مسیر را ادامه ندهد.

دیوید ال. گلدوین، دیپلمات سابق و مقام وزارت انرژی ایالات متحده گفت: «ما اکنون تمام ذخایر اطمینان‌بخشی را که به تعدیل قیمت‌های نفت و گاز طبیعی و تا حدی قیمت کود و هلیوم در سه یا چهار ماه نخست جنگ کمک کرده بود، مصرف کرده‌ایم.»

یک ماه پس از امضای آتش‌بس، ایران و ایالات متحده دوباره به جنگ علنی بازگشته‌اند. شرایط در اطراف تنگه هرمز، آبراهی حیاتی برای محموله‌های نفت و گاز، پس از روز‌ها حملات متقابل به‌طور قابل‌توجهی بدتر شده است.

با توجه به اینکه ایران به کشتی‌های بیشتری حمله می‌کند، ترامپ روز دوشنبه اعلام کرد که ایالات متحده محاصره بنادر ایران را ازسر خواهد گرفت. او همچنین گفت که ۲۰ درصد هزینه بر محموله‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند وضع خواهد کرد، اگرچه یک روز بعد گفت که این هزینه‌ها را برای «برخی» کشور‌های خلیج فارس که در ایالات متحده سرمایه‌گذاری کنند، «جایگزین» خواهد کرد.

چرخش او پرسش‌های کلیدی بی‌پاسخی بر جای گذاشت و می‌تواند عدم قطعیت بیشتری برای شرکت‌های کشتیرانی ایجاد کند. قیمت نفت در واکنش به این موضوع جهش کرد. نفت خام برنت، شاخص بین‌المللی، روز چهارشنبه در نزدیکی ۸۷ دلار در هر بشکه معامله می‌شد که بالاترین سطح آن در حدود یک ماه گذشته است.

شرکت تحقیقاتی «کلیرویو انرژی پارتنرز» در یادداشتی به مشتریان خود هشدار داد: «حتی بدون بازگشت به نبرد تمام‌عیار، ممکن است مهار قیمت‌ها دشوار باشد.»

پیش از جنگ، حدود یک‌پنجم نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کرد و این امر هرگونه تهدیدی برای کشتیرانی را به نگرانی عمده‌ای برای بازار‌های انرژی تبدیل کرده بود. اما تحلیلگران می‌گویند که کشور‌ها و شرکت‌ها به‌طور فزاینده‌ای در حال انطباق با یک وضعیت عادی جدید هستند که در آن انتقال انرژی از خلیج فارس دشوار و، حداقل برای مدتی، پرهزینه است. کشور‌هایی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت به‌طور فزاینده‌ای به دنبال راه‌هایی برای دور زدن تنگه از طریق گسترش خطوط لوله یا توسعه خطوط جدید هستند که اقداماتی پرهزینه است.

خورخه لئون، معاون ارشد شرکت مشاوره «ریستاد انرژی» گفت: «در آینده، یک صرف ریسک ژئوپلیتیکی بر قیمت نفت و گاز وجود خواهد داشت.»

پس از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه با حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل، ایران تنگه هرمز را عملاً به روی کشتی‌های اکثر کشور‌ها بست. قیمت جهانی نفت افزایش یافت و طبیعتاً در هفته اول درگیری به حدود ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید.

سپس در ۱۳ آوریل، ایالات متحده نخستین محاصره خود را اعمال کرد که باعث شد قیمت نفت تا پایان ماه به بیش از ۱۲۰ دلار در هر بشکه برسد، که بالاترین رقم از زمان آغاز درگیری بود.

اما قیمت‌ها به آرامی دوباره کاهش یافتند. تا زمانی که ایالات متحده و ایران در اواسط ژوئن یادداشت تفاهم کوتاه‌مدت پایان مخاصمات را امضا کردند، نفت در حدود ۸۰ دلار در هر بشکه معامله می‌شد. با افزایش تعداد کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کردند، قیمت‌ها در نهایت حتی بیشتر کاهش یافت.

برای ایران، اثر محاصره وخیم بود. صادرات نفت از طریق تنگه هرمز حدود ۸۰ درصد از کل صادرات ایران را تشکیل می‌داد. ایالات متحده بیش از ۱.۵ میلیون بشکه در روز را متوقف کرد که مبلغی معادل میلیارد‌ها دلار بود. تحلیلگران گفتند که تحت فشار قرار دادن مهم‌ترین منبع درآمد تهران، ایران را برای موافقت با آتش‌بس تحت فشار گذاشت.

با این حال، ایران در آن مدت مزایایی نیز به دست آورد. به عنوان بخشی از توافق، آقای ترامپ معافیت موقتی از تحریم‌ها اعطا کرد که اجازه فروش نفت ایران و توافقی برای رفع محاصره را می‌داد. رابین بروکس، عضو ارشد اندیشکده «بروکینگز» مستقر در واشینگتن گفت که این اقدامات به ایران «فضای تنفس ارزشمندی» بخشید.

بر اساس داده‌های ارائه شده توسط «ریستاد»، پس از اینکه آقای ترامپ نخستین محاصره را لغو کرد، ایران حدود ۴۵ تا ۵۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرد. این به معنای میلیارد‌ها دلار است که برای پر کردن خزانه دولت به کار رفت.

بروکس خاطرنشان کرد که این امر امکان‌پذیر شد، زیرا ایران از تانکر‌های خالی برای ذخیره نفت در اطراف تنگه استفاده می‌کرد.

او گفت: «اشتباه بزرگی که در دور اول محاصره رخ داد، اجازه دادن به تانکر‌های خالی ایران برای ورود به خلیج فارس بود» و افزود که دولت ترامپ «قطعاً نمی‌تواند دوباره این کار را انجام دهد.»

او و دیگران حدس زدند که ممکن است ایران اکنون در موقعیت بهتری برای تحمل اثرات یک محاصره جدید باشد.

به گفته آقای گلدوین، مقام سابق دولت ایالات متحده، دولت ترامپ اساساً در تلاش است تا بازار نفت را متقاعد کند که ایالات متحده کنترل تنگه را در دست دارد؛ و او خاطرنشان کرد که در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای سرنوشت‌ساز کنگره در ماه نوامبر، آقای ترامپ همچنین با فشار سیاسی برای پایین نگه داشتن قیمت‌ها مواجه است.

گلدوین گفت: «ایرانی‌ها می‌توانند این درد را تا مدت‌ها پس از نوامبر تحمل کنند» و افزود: «پرسش این است که آیا دولت ترامپ می‌تواند؟»