چرا تهدید‌های حوثی‌ها علیه کشتیرانی دریای سرخ اکنون برای نفت مهم‌تر شده است

ایران هشدار داده است که کارزار خود برای خفه‌کردن بازار‌های جهانی انرژی می‌تواند از تنگه هرمز به مسیر حیاتی دریای سرخ گسترش یابد، اگر حملات آمریکا ادامه پیدا کند؛ تهدیدی که به متحدان حوثی آن در یمن وابسته است.

این است دلیل اهمیت ماجرا و معنای آن برای جنگ ایران و بحران انرژی جهانی:

بسته‌شدن تنگه باب‌المندب ــ دروازه دریای سرخ ــ جبهه‌ای تازه در بحران انرژی و درگیری فراگیر ایران با آمریکا خواهد گشود.

با توجه به این‌که هرمز از پیش دچار اختلال شده است، دریای سرخ اکنون یک خروجی جایگزین حیاتی برای نفت خلیج فارس و دیگر محصولات آن محسوب می‌شود. هرگونه اخلال جدی در باب‌المندب، این چشم‌انداز را تقویت می‌کند که هر دو مسیر اصلی صادرات نفت منطقه به‌طور هم‌زمان بسته شوند.

بلاکاد جزئی هرمز از سوی ایران پس از حمله اسرائیل و آمریکا به آن در ۲۸ فوریه، بیشتر صادرات نفت و دیگر کالا‌ها از خلیج فارس را مختل کرد، قیمت‌ها را بالا برد و یک شوک جهانی انرژی به‌وجود آورد.

عربستان سعودی در واکنش، بیش از ۷۰ درصد از صادرات معمول روزانه نفت خام خود را به بندر ینبع در دریای سرخ منحرف کرد.

بر اساس داده‌های Kpler و Signal Ocean، محموله‌های عبوری از ینبع در هفته‌های اخیر به‌طور میانگین ۴ میلیون بشکه در روز بوده است؛ در حالی که در مدت مشابه سال گذشته حدود ۹۷۳ هزار بشکه در روز بود.

مجموع حجم فرآورده‌های نفتی که از باب‌المندب عبور می‌کنند، در ماه ژوئن به ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسید، یا حدود ۷ درصد از تولید جهانی نفت، براساس داده‌های Kpler؛ این رقم در سال گذشته ۴.۲ میلیون بشکه بود.

این موضوع برای بازار انرژی نقش نجات‌بخش داشته و به پایین نگه‌داشتن قیمت جهانی نفت کمک کرده است، و عربستان سعودی هم در حال بررسی گسترش خط لوله نفت خام خود به ساحل دریای سرخ است، چنان‌که رویترز هفته گذشته گزارش داد.

هرگونه اخلال پایدار حوثی‌ها در کشتیرانی دریای سرخ، از جمله حمله احتمالی به کشتی‌ها یا بنادر، می‌تواند به مشکلی بزرگ تبدیل شود. وقتی حوثی‌ها در نوامبر ۲۰۲۳ حملات به کشتیرانی دریای سرخ را آغاز کردند، صادرات نفت خلیج فارس آزادانه جریان داشت، بنابراین محموله‌ها متوقف نشدند. این بار، محموله‌ها در همان‌جا در حال بارگیری هستند.

حوثی‌ها چه کسانی هستند و آیا ایران می‌تواند آنها را وادار به بستن مسیر‌های انرژی دریای سرخ کند؟

حوثی‌ها در دهه ۱۹۹۰ در شمال یمن به‌عنوان یک جنبش نظامی، سیاسی و مذهبی پدید آمدند و جنگ‌های چریکی علیه دولت صنعا را رهبری کردند.

آنها بیش از یک دهه است که در جنگ داخلی علیه دولت مورد حمایت عربستان سعودی و به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی درگیرند و همسایگان خلیج فارس را با موشک و پهپاد هدف قرار داده‌اند.

با این حال، آتش‌بس ۲۰۲۲ میان طرف‌های درگیر در یمن تا این هفته عمدتاً برقرار بود؛ تا این‌که دولت یمن، که از سوی جامعه بین‌المللی به‌رسمیت شناخته شده، اعلام کرد فرودگاه صنعا را برای جلوگیری از فرود آمدن یک هواپیمای ایرانی هدف قرار داده است.

حوثی‌ها عربستان سعودی را مسئول دانستند و به فرودگاه اب‌ها در جنوب غربی کوهستانی این پادشاهی موشک شلیک کردند.

سپس محمد الفرح، عضو دفتر سیاسی حوثی‌ها، در مصاحبه‌ای با وب‌سایت پرس‌تی‌وی ایران هشدار داد که اگر وضعیت همچنان رو به وخامت بگذارد، باب‌المندب بسته خواهد شد.

ایران حوثی‌ها را بخشی از «محور مقاومت» منطقه‌ای خود می‌داند؛ محوری که شامل حزب‌الله لبنان و شبه‌نظامیان شیعه عراقی نیز می‌شود، هرچند پیوند تهران با این جنبش یمنی از پیوندش با آن گروه‌های دیگر کمتر روشن است.

حوثی‌ها، مانند حزب‌الله و گروه‌های عراقی، رهبر عالی ایران را به‌عنوان مرجع نهایی مذهبی خود به رسمیت نمی‌شناسند. انگیزه‌های آنها عمدتاً داخلی است، هرچند این گروه از نظر ایدئولوژیک با ایران همسو است.

آمریکا مدعی است ایران با کمک حزب‌الله، حوثی‌ها را مسلح و تأمین مالی کرده و آموزش داده است. حوثی‌ها این ادعا را که نیابتی ایران هستند رد می‌کنند و می‌گویند سلاح‌های خود را توسعه می‌دهند. روشن نیست که این گروه تا چه حد حاضر است صرفاً به نمایندگی از ایران عمل کند.

قبلاً که حوثی‌ها به کشتی‌های دریای سرخ حمله کردند چه اتفاقی افتاد؟

پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ و کارزار ویرانگر اسرائیل در غزه، حوثی‌ها به‌گفته خودشان در حمایت از فلسطینی‌ها، شروع به شلیک به سوی اسرائیل و کشتیرانی در دریای سرخ کردند.

این حملات کشتیرانی جهانی را به‌شدت مختل کرد و شرکت‌هایی مانند مرسک، هاپاگ-لوید و دیگر شرکت‌های بزرگ را واداشت تا مسیر بسیار طولانی‌تر و گران‌تر دور آفریقا را انتخاب کنند.

یک مأموریت به رهبری آمریکا برای بازگرداندن ناوبری آزاد در دریای سرخ شامل حملات مکرر به اهداف حوثی و یک کارزار دفاعی بود که صد‌ها پهپاد و موشک را سرنگون کرد.

اما برخی حملات حوثی‌ها تا تابستان گذشته ادامه یافت و فقط با آتش‌بس غزه در اکتبر به‌طور کامل متوقف شد.

ماه گذشته آنها گفتند که کشتی‌های مرتبط با اسرائیل را از دریای سرخ منع خواهند کرد، پس از آن‌که اسرائیل حملات نظامی خود به ایران را از سر گرفت. با این حال، آن تهدید هرگز عملی نشد و گروه‌های کشتیرانی مانند مرسک و هاپاگ‌لوید در حال ازسرگیری برخی مسیر‌های دریای سرخ هستند که سال گذشته در جریان حملات حوثی‌ها رها کرده بودند؛ همان‌طور که مرسک هفته گذشته گفت.

در جریان جنگ اخیر ایران چه کرده‌اند؟

در حالی که حزب‌الله و گروه‌های عراقی در اوایل جنگ، با شلیک موشک و پهپاد پس از نخستین حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، به آن پیوستند، حوثی‌ها نسبتاً آرام مانده‌اند.

رهبر این گروه، عبدالملک الحوثی، در ۵ مارس گفت: «اگر تحولات ایجاب کند، انگشتان ما هر لحظه روی ماشه خواهد بود.»

فرماندهان ایرانی بار‌ها هشدار داده‌اند که حوثی‌ها می‌توانند وارد جنگ شوند. اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در ۱ ژوئن گفت که آنها می‌توانند دریای سرخ را خفه کنند.

اما حوثی‌ها عمدتاً آرام مانده‌اند و فقط چند حمله موشکی و پهپادی به اسرائیل در اواخر مارس و اوایل آوریل انجام داده‌اند.

این شاید برای آن بوده که تهدید بستن دریای سرخ را برای تشدید احتمالی بعدی نگه دارند، یا شاید به این دلیل که این گروه نمی‌خواست وارد جنگ شود و آتش‌بس طولانی‌مدتش با عربستان سعودی را پایان دهد.