ترامپ تهدید به تشدید تازه علیه ایران کرد و خطر تکرار اشتباهات گذشته را بالا برد

پرزیدنت دونالد ترامپ حملات هوایی آمریکا به ایران را افزایش داده و تهدید به تشدید گسترده‌تر کرده است، اما نشانه اندکی وجود دارد که یک راهبرد نظامی که پیش از این هم نتوانسته از تهران امتیاز بگیرد، این بار موفق شود.

با فروپاشی یک توافق آتش‌بس موقت که یک ماه پیش حاصل شده بود، ترامپ خود را در تنگنا می‌بیند؛ در حالی که می‌کوشد سلطه ایران بر تنگه حیاتی هرمز را در هم بشکند و تهران را وادار کند خواسته‌های او را بپذیرد.

خبرنامه «Iran Briefing» رویترز شما را با تازه‌ترین تحولات و تحلیل‌های جنگ ایران در جریان می‌گذارد. از اینجا ثبت‌نام کنید.

در حالی که دو طرف تا اینجا از بازگشت به یک درگیری تمام‌عیار اجتناب کرده‌اند، امید‌ها برای یافتن یک راه خروج در آینده نزدیک در بحرانی که بار دیگر قیمت جهانی نفت را بالا برده و شوک‌هایی به بازار‌های مالی وارد کرده، رنگ باخته است.

موجی از حملات تلافی‌جویانه دو طرفه تا ششمین روز در روز پنج‌شنبه ادامه یافت، در حالی که ایران این پیام را داد که اگر واشنگتن زیرساخت برق ایران را، آن‌گونه که ترامپ تهدید کرده، هدف قرار دهد، ممکن است متحدان حوثی خود در یمن را به بستن یک تنگه کلیدی دیگر برای انتقال نفت ــ باب‌المندب در دهانه دریای سرخ ــ ترغیب کند.

ترامپ که نشانه‌هایی از افزایش سرخوردگی را بروز داده، با دستیاران خود درباره احتمال گسترش اهداف به‌گونه‌ای گفت‌و‌گو کرده و در برخی موارد علناً سخن گفته است که این اهداف ممکن است شامل نیروگاه‌های انرژی و پل‌ها، اعزام نیرو‌های زمینی برای تصرف مرکز نفتی جزیره خارک ایران، و بمباران یک سایت مرتبط با برنامه هسته‌ای در اعماق زمین موسوم به «کوه کلنگ» باشد.

برخی از این گزینه‌ها ممکن است به دلیل خطرات بالا و احتمال واکنش منفی داخلی و ژئوپلیتیکی، غیرواقع‌بینانه باشند. او پیش‌تر نیز تهدید‌های مشابهی مطرح کرده، اما بعد عقب نشسته است.

اما بیشتر تحلیلگران توافق دارند که یک تشدید عمده از سوی آمریکا ــ مگر یک تهاجم زمینی خطرناک و از نظر سیاسی غیرقابل دفاع برای برکناری حاکمان ایران ــ شانس اندکی دارد که در وادار کردن ایران به تغییر مسیر، از مراحل قبلی این جنگ چهار ماه و نیمه مؤثرتر باشد؛ جنگی که در آن حملات آمریکا و اسرائیل رهبران ارشد را کشت و به توانمندی‌های نظامی آسیب سنگینی وارد کرد.

جاناتان پانیکاف، معاون پیشین افسر اطلاعاتی آمریکا برای خاورمیانه که اکنون در اندیشکده شورای آتلانتیک فعالیت می‌کند، گفت: «هیچ دلیلی وجود ندارد که باور کنیم این دور تازه حملات یا هر آنچه رئیس‌جمهور در ذهن دارد، ایرانی‌ها را وادار خواهد کرد طرز فکرشان را تغییر دهند.» او افزود: «شاید حتی محتمل‌تر این باشد که موضع آنها را سخت‌تر کند.»

یک مقام ارشد دولت ترامپ در پاسخ به پرسش‌های رویترز گفت ترجیح رئیس‌جمهور دیپلماسی است، اما «تنها زبانی که ایران می‌فهمد، قدرت نظامی است» و آمریکا همچنان ایران را بابت «اقدامات تروریستی» در تنگه، پاسخگو خواهد دانست.

توافق موقت از هم می‌پاشد

از هم گسیختن این توافق در حالی رخ می‌دهد که ترامپ با فشار برای پایان دادن به جنگی روبه‌رو است که هزاران نفر را کشته، عمدتاً در ایران و لبنان، در داخل کشور درد اقتصادی وارد کرده و پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر، میزان محبوبیت او را پایین آورده است.

مذاکراتی که قرار بود توافق موقت را به یک توافق صلح دائمی تبدیل کند، متوقف شده است، هرچند نشانه‌هایی از تحرک دیپلماتیک دیده شده است. ترامپ چیزی را که آزادی یک شهروند آمریکایی بازداشت‌شده در ایران توصیف کرد، ستود، اما قوه قضاییه ایران منکر آن شد که هر زندانی آزاد یا مبادله شده باشد.

ترامپ ممکن است امیدوار باشد که بتواند ایران را با بمباران دوباره به میز مذاکره درباره برنامه هسته‌ای‌اش بازگرداند؛ برنامه‌ای که او آن را هدف اصلی جنگی خود تعیین کرده است. اما در ریشه درگیری‌های تازه، تفسیر‌های متفاوت از این مسئله قرار دارد که توافق اولیه برای کنترل تنگه چه معنایی دارد؛ گذرگاهی که ایران در طول جنگ نشان داد می‌تواند عبور یک‌پنجم محموله‌های نفتی جهان را در آن مختل کند.

ایران خود را دارای نقشی در مدیریت این آبراه می‌داند، و احتمالاً خواهان دریافت کارمزد یا عوارض است، در حالی که آمریکا و متحدان عرب آن در خلیج فارس بر بازگشت عبور آزادانه اصرار دارند. بیشتر کارشناسان نشانه اندکی می‌بینند که تهران امتیاز‌هایی را که ترامپ خواهان آنهاست، بدهد.

ازسرگیری حملات تهران به کشتیرانی در روز‌های اخیر ــ که کاخ سفید روز پنج‌شنبه آن را نقض توافق موقت خواند ــ آخرین واکنش آمریکا را برانگیخت، از جمله بازاعمال محاصره بنادر ایران.

واشنگتن همچنین معافیتی را که به ایران اجازه می‌داد نفت خود را در سطح بین‌المللی بفروشد، لغو کرد و یکی از دستاورد‌های ایران ذیل توافق موقت را از بین برد.

سه مقام آمریکایی به رویترز گفتند موج حملات آمریکا می‌تواند در حکم «عملیات شکل‌دهنده» باشد و از طریق هدف قرار دادن توانمندی‌های نظامی ایران که آمریکا پیش از برداشتن گام‌های بزرگ‌تر مایل است نابود شوند، گزینه‌های بیشتری در اختیار ترامپ قرار دهد.

ایران در پاسخ، آمادگی خود را برای گسترش جنگ با این هشدار نشان داده که اگر ترامپ بیشتر تشدید کند، می‌تواند تأسیسات غیرنظامی متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار دهد. ایران همچنان زرادخانه قابل توجهی از موشک‌ها و پهپاد‌ها در اختیار دارد.

مسیر دریای سرخ تهدید می‌شود

سه منبع به رویترز گفتند تهران همچنین از حوثی‌های یمن خواسته است اگر ایالات متحده زیرساخت برق ایران را هدف قرار داد، آماده بستن مسیر نفتی دریای سرخ باشند؛ اقدامی که تهدیدی تازه و نیرومند برای عرضه جهانی انرژی ایجاد می‌کند، به‌ویژه از آن جهت که بخشی از محموله‌ها به دریای سرخ منحرف شده‌اند.

اما مارک دوبوویتز، رئیس «بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها»، یک اندیشکده تندرو ضدایرانی در واشنگتن، در شبکه ایکس نوشت که تهران «از سر استیصال در حال بازی کردن کارت هرمز است» و چنین اقداماتی تلاش‌های جهانی برای ساخت خطوط لوله و کریدور‌های کشتیرانی جدید به منظور فرسایش «توانایی آن برای اخاذی از جهان» را تسریع خواهد کرد.

برخی تحلیلگران گفتند ترامپ، که برای دوره دوم ریاست‌جمهوری با وعده پرهیز از مداخلات خارجی و تمرکز بر نگرانی‌های اقتصادی آمریکایی‌ها کارزار انتخاباتی به راه انداخته بود، ممکن است برخی از همان اشتباهاتی را تکرار کند که هنگام آغاز جنگ در ۲۸ فوریه مرتکب شد.

او این کار را با توضیح اندک درباره دلایل خود یا بدون یک راهبرد روشن برای خروج انجام داد.

اما آن مقام ارشد دولت آمریکا این برداشت را رد کرد و اصرار داشت که این فشار نظامی و اقتصادی آمریکا بود که ایران را به پای میز مذاکره برای تفاهم‌نامه کشاند؛ تفاهم‌نامه‌ای که از آن زمان دوباره به خصومت‌های تازه فروغلتیده است.

دنی سیترینوویچ، پژوهشگر ایران در «مؤسسه مطالعات امنیت ملی» اسرائیل و افسر پیشین اطلاعات نظامی اسرائیل، در شبکه ایکس نوشت: «مهم نیست دولت چه میزان فشار اعمال کند، یا چند تهدید تازه مطرح کند، بعید است رهبری ایران تسلیم شود.»

او نوشت: «اگر پرزیدنت ترامپ به گسترش فهرست اهداف ادامه دهد، تهران نیز احتمالاً به همان شکل پاسخ خواهد داد.»

او نوشت: «اگر پرزیدنت ترامپ به گسترش فهرست اهداف ادامه دهد، تهران نیز احتمالاً به همان شکل پاسخ خواهد داد.»

گزارش از مت اسپتالنیک