پس از تحمیل مجدد محاصره دریایی بنادر ایران توسط آمریکا باید منتظر چه بود؟

ایالات متحده در بحبوحه تشدید رویارویی نظامی میان دو کشور، محاصره دریایی خود بر بنادر جنوبی ایران را تقویت کرده است.

محاصره ایران توسط آمریکا نخستین بار در اواسط آوریل اعمال شد و بیش از ۹ هفته ادامه یافت. این محاصره تنها پس از آن لغو شد که دو طرف در ماه ژوئن یادداشت تفاهمی (MoU) را برای پایان دادن به چهار ماه درگیری و بازگشایی تنگه هرمز امضا کردند.

ایران بلافاصله صادرات ده‌ها میلیون بشکه نفت خام خود را آغاز کرد که بخش زیادی از آن در نفت‌کش‌های غول‌پیکر لنگرانداخته در نزدیکی پایانه‌های نفتی‌اش ذخیره شده بود. با این حال، پس از تشدید اخیر حملات نظامی بر سر کنترل تنگه هرمز، واشنگتن معافیت‌های نفتی و بانکی صادر شده به عنوان بخشی از یادداشت تفاهم را لغو کرد و مانع از بازگشت کشتی‌های مرتبط با ایران به بنادر برای بارگیری بیشتر نفت ایران شد.

از زمان فروپاشی عملی یادداشت تفاهم به دلیل حملات اخیر، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) چندین کشتی در حال عملیات در تنگه هرمز را تغییر مسیر داده است. سنتکام همچنین حمله‌ای را برای از کار انداختن ابرنفت‌کش «بلما» با پرچم کوراسائو، که متهم به حمل نفت خام ایران در طول جنگ بود، انجام داد.

ایران نیز به حمله به کشتی‌ها در این آبراه متهم شده که این امر منجر به بمباران مناطق ساحلی ایران توسط ایالات متحده شده است.

مقامات ایرانی اذعان کرده‌اند که محاصره قبلی به‌شدت صادرات نفت خام ایران را کاهش داده بود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد ایران، در اواخر ژوئن در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «ما در طول محاصره حتی یک بشکه نفت هم صادر نکردیم.»

حمیدرضا شکوهی، تحلیل‌گر انرژی، به الجزیره گفت که محاصره جدید آمریکا به این معنی است که دست‌کم ۱.۵ میلیون بشکه در روز از صادرات نفت ایران از بازار حذف خواهد شد. این امر به افزایش قیمت نفت تا حدود ۹۰ دلار در هر بشکه کمک کرده و تداوم درگیری‌ها می‌تواند باعث افزایش بیشتر آن شود.

او گفت: «این به معنای فشار بیشتر بر ذخایر استراتژیک جهانی است که در طول جنگ نیز از آنها برداشت شده و اکنون با فشاری بی‌سابقه مواجه هستند.»

این تحلیل‌گر گفت اصرار واشنگتن بر اینکه کشتی‌ها در طول مدت تفاهم‌نامه از مسیر جنوبی تنگه هرمز در نزدیکی سواحل عمان استفاده کنند، به تنش‌های نظامی فعلی دامن زده است.

شکوهی خاطرنشان کرد که ایران در پاسخ به این محاصره تلاش کرده است تا اطمینان حاصل کند هیچ کشور دیگری در منطقه نتواند نفت خود را از طریق تنگه صادر کند و به این ترتیب فشار را بر آمریکا و متحدانش افزایش دهد.

شکوهی گفت: «وقتی آمریکا این‌گونه عمل می‌کند، ایران نیز در جهتی حرکت می‌کند که اقتصاد را در اولویت قرار ندهد و از ابزار‌های اهرمی که در اختیار دارد استفاده کند.»

گسترش درگیری‌ها

هفت شب حملات متقابل میان ایالات متحده و ایران با گذشت هفته به‌سرعت تشدید و تقویت شده است.

این حملات ویرانی‌های بسیاری در ایران و کشور‌های منطقه بر جای گذاشته است؛ به‌طوری‌که کویت و بحرین در روز‌های اخیر به‌شدت هدف موشک‌ها و پهپاد‌های ایران قرار گرفته‌اند.

ارتش آمریکا نیز استان‌های مختلف ایران، به‌ویژه مناطق جنوبی نزدیک به تنگه را به‌شدت هدف قرار داده است.

زیرساخت‌های غیرنظامی – از جمله پل‌ها و تونل‌ها، بنادر و تأسیسات اسکله، نیروگاه‌های برق و تصفیه‌خانه‌های آب – به همراه سایت‌های نظامی به‌طور سیستماتیک مورد حمله قرار گرفته‌اند. برخی گمانه‌زنی‌ها حاکی از آن است که این اقدامات ممکن است مقدمه‌ای برای تهاجم زمینی به مناطق ساحلی ایران باشد.

پل راه‌آهن «آق‌تکه» در استان گلستان در شمال ایران، از نخستین اهدافی بود که هفته گذشته پس از شعله‌ور شدن دوباره درگیری‌ها توسط نیرو‌های آمریکایی هدف قرار گرفت.

مقامات ایرانی اعلام کردند که آسیب وارد شده به این پل به‌سرعت ترمیم شده است، اما این حمله نشان‌دهنده تمایل آمریکا برای حمله به مسیر‌های صادرات و واردات احتمالی به منظور تشدید تأثیر محاصره دریایی بود.

آق‌تکه در خط گرگان-اینچه‌برون قرار دارد که ایران را به شرق از جمله ترکمنستان، روسیه و چین متصل می‌کند. این مسیر جایی است که مواد غذایی و سایر کالا‌های ضروری از آسیای مرکزی وارد و کالا‌های ایرانی مانند سنگ‌آهن و پلی‌اتیلن از طریق آن صادر می‌شوند.

افزایش تورم

محاصره دریایی پیشین آمریکا نیز تأثیر بسزایی بر کالا‌ها و بازار‌های ایران گذاشته و زندگی روزمره بیش از ۹۰ میلیون نفر را دشوارتر کرده بود.

اگرچه کمبود گسترده کالا‌های اساسی وجود نداشت، اما نرخ تورم ایران – که خود یکی از بالاترین‌ها در جهان است – جهش یافت. قیمت برخی مواد غذایی پایه مانند تخم‌مرغ، مرغ و روغن خوراکی نسبت به سال گذشته بیش از سه برابر شده است.

افزایش قیمت‌ها به دیگر بخش‌ها و صنایع اقتصاد ایران نیز آسیب رسانده است.

برزو، بازرگانی که در بازار بزرگ تهران در زمینه موتور‌ها و تجهیزات صنعتی فعالیت می‌کند، به الجزیره گفت: «فروش ما بسیار بی‌ثبات است. بازار برای قیمت‌گذاری سردرگم است؛ ثبات بسیار کمی وجود دارد و ناامیدی درباره آینده موج می‌زند.»

او افزود: «به نظر می‌رسد بیشتر توزیع‌کنندگان اینجا هنوز از انبار‌های وارداتی گذشته استفاده می‌کنند. ما نمی‌دانیم در چند ماه آینده چه در انتظارمان است، چرا که بسیاری از این کالا‌ها از طریق چین و امارات وارد می‌شدند و امکان واردات همه آنها از مسیر‌های زمینی وجود ندارد.»

سقوط بی‌سابقه ارزش ریال

ازسرگیری تنش‌های نظامی و اعمال مجدد محاصره دریایی، فشار شدیدی را بر ریال ایران وارد کرده است.

ریال در بازار آزاد تهران در روز شنبه، نخستین روز هفته ایران، با نرخ بیش از ۱.۹۳ میلیون ریال (۱۹۳ هزار تومان) در برابر دلار آمریکا معامله شد و رکورد بی‌سابقه جدیدی را در کاهش ارزش ثبت کرد.

بورس اوراق بهادار تهران نیز در هفته گذشته به روند نزولی خود ادامه داد و شاخص کل آن در روز شنبه با از دست دادن ۱۲۰ هزار واحد دیگر (معادل ۲.۴ درصد افت) در رقم ۴.۷۷ میلیون واحد ایستاد.

نیرو‌های مسلح ایران هشدار داده‌اند که به هرگونه حمله آمریکا به زیرساخت‌های غیرنظامی ایران با حمله به اهداف مشابه در کشور‌های منطقه که میزبان پایگاه‌های نظامی آمریکا هستند، پاسخ خواهند داد.

شکوهی، تحلیل‌گر انرژی، گفت: «فراموش نکنیم که آمریکا و اسرائیل حملات علیه زیرساخت‌ها را آغاز کردند، زمانی که به میدان‌های گازی پارس جنوبی، انبار‌های نفت تهران و پتروشیمی ماهشهر ضربه زدند.»

تهران همچنین می‌تواند با بهره‌گیری از کمک گروه حوثی در یمن، اختلالات بزرگی در کشتیرانی در تنگه استراتژیک باب‌المندب در سواحل یمن ایجاد کند؛ به‌ویژه اگر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تهدید خود مبنی بر حمله به زیرساخت‌های غیرنظامی بیشتر در ایران مانند نیروگاه‌ها و پل‌ها را عملی کند.

شکوهی گفت: «اقدامات ترامپ در ماه‌های اخیر و به‌ویژه در روز‌های گذشته، وضعیت را بغرنج‌تر و چشم‌انداز را نامشخص‌تر کرده است. شرایط فعلی نمی‌تواند برای مدت طولانی ادامه یابد، اما در حال گسترش دامنه درگیری است و این نگران‌کننده است.»