درگیری تازه آمریکا و ایران در حال تشدید است و خطر خارج شدن از کنترل را در پی دارد

در روز‌های اخیر، ایالات متحده اهداف خود را فراتر از سایت‌های ساحلی ایران که محل استقرار تأسیسات راداری و پهپادی هستند، گسترش داده و شامل جاده‌ها، تونل‌ها، راه‌آهن‌ها، زیرساخت‌های بندری و طبق رسانه‌های ایران، یک تأسیسات آب‌شیرین‌کن شده است.ایران نیز به نوبه خود، فهرست اهداف خود را در هفت کشور منطقه گسترش داده و رسانه‌های رسمی این کشور پیشنهاد کرده‌اند که ممکن است به‌زودی بنادر اصلی در کشور‌های عربی حوزه خلیج فارس به این فهرست اضافه شوند. کویت بیشترین سهم را از حملات ایران متحمل شده است؛ با آسیب دیدن یک تأسیسات آب‌شیرین‌کن و یک پالایشگاه نفت. اردن نیز شاهد حملات منظم بوده است.این درگیری در یک نقطه عطف قرار دارد. ممکن است جای خود را به دور دیگری از میانجی‌گری و مذاکره بدهد. اما به نظر اکثر تحلیلگران، این امر بعید است. به نظر می‌رسد هیچ‌کدام از طرفین در حال و هوای گفت‌و‌گو نیستند؛ هر دو گفته‌اند که تفاهم‌نامه (MoU) که در ماه ژوئن پس از هفته‌ها مذاکره دشوار توافق شد، دیگر لازم‌الاجرا نیست.پس از کشته شدن دو نفر از نیرو‌های خدمتی آمریکا در اردن در روز جمعه در جریان رگبار موشک‌های ایرانی، ایان برمر، بنیانگذار گروه «یوراسیا گروپ»، یک شرکت تحلیل ریسک ژئوپلیتیک، گفت: «روز‌های آینده از خطرناک‌ترین روز‌های جنگ خواهد بود».ایالات متحده، که کشته شدن یکی دیگر از نیرو‌های خدمتی خود را در شمال عراق در روز یکشنبه اعلام کرد، گفت که تهران را برای این حملات «به سرعت مجازات خواهد کرد» — و ایران روز یکشنبه دوباره اردن را هدف قرار داد.دنی سیتراینوویچ، تحلیلگر مؤسسه مطالعات امنیت ملی در تل‌آویو، گفت: «به طور فزاینده‌ای روشن می‌شود که وقایع در حال خارج شدن از کنترل هر کسی هستند.»سیتراینوویچ در پلتفرم X نوشت: «اگرچه هم واشنگتن و هم تهران در ابتدا علاقه‌مند به نگه داشتن رویارویی در محدودیت‌های معین به نظر می‌رسیدند، اما درگیری اکنون به طور نگران‌کننده‌ای به نقطه‌ای نزدیک می‌شود که آن محدودیت‌ها می‌توانند فرو بپاشند.»او افزود: «این رویارویی می‌تواند فراتر از دامنه فعلی خود گسترش یابد، کشور‌های حوزه خلیج فارس را به طور مستقیم‌تری وارد درگیری کند و اهداف راهبردی اضافی و زیرساخت‌های حیاتی را در معرض خطر قرار دهد.»حمله موشکی ایران که روز یکشنبه عقبه را در اردن هدف قرار داد، شواهد کافی از آن خطر بود؛ اسرائیل اعلام کرد که ترکش‌های آن به قلمرو این کشور سقوط کرده است. اسرائیل تاکنون از درگیری کنار مانده است، طبق گزارش‌ها به درخواست دولت ترامپ، اما نارضایتی دولت از توافق ایران پنهان نیست. مقامات دفاعی اسرائیل روز یکشنبه هشدار دادند که این کشور در صورت حمله ایران به اسرائیل، به شدت پاسخ خواهد داد.دیدگاه از تهران:تاریخ‌نگاران نظامی می‌گویند که «دشمن حق رأی دارد»، و ایران به نظر از توانایی خود در وارد کردن خسارت اطمینان دارد.مؤسسه «مطالعات جنگ» در روز شنبه نوشت: «ایران با شلیک موشک‌های مانورپذیر و پرسرعت به پایگاه‌های آمریکا در منطقه، در حال سازگاری با پدافند‌های آمریکا است» و افزود که ایران برای به حداکثر رساندن خسارت، از مهمات خوشه‌ای در مقیاس بیشتری استفاده کرده است.تلفات آمریکا در اردن گواه این سازگاری است.نشانه‌ها حاکی از آن است که رژیم تهران معتقد است می‌تواند ترامپ را پشت سر بگذارد، پس از بسیج حمایت عمومی در اطراف مراسم تشییع جنازه آیت‌الله علی خامنه‌ای. رهبری جمعی که در غیاب پسر خامنه‌ای، مجتبی، رهبر معظم جدید، پدید آمده است، به نظر معتقد است که مقاومت در حال حاضر تنها گزینه است.ولی نصر، تحلیلگر ایران، در فایننشال تایمز نوشت: «حاکمان کنونی ایران معتقدند که هرگونه نمایش خویشتنداری تنها فشار بیشتر آمریکا را برانگیخته خواهد کرد.»در حالی که اقتصاد ایران در وضعیت وخیمی قرار دارد، با تورم افسارگسیخته، کمبود مزمن دارو و اقتصادی در حال فروپاشی، نصر افزود: «تهران سختی‌های اقتصادی اجتناب‌ناپذیر ناشی از محاصره دریایی دیگر آمریکا را خواهد پذیرفت، با این باور که فشار خودش بر اقتصاد جهانی از طریق بستن تنگه هرمز… ترامپ را مجبور به عقب‌نشینی خواهد کرد.»همه چیز درباره هرمز:هیچ مدرکی برای ادعای ترامپ مبنی بر اینکه ایران تشنه توافق است، وجود ندارد – و موضوعی که باعث شروع درگیری شد، برنامه هسته‌ای ایران، تقریباً از دید پنهان شده است، زیرا تمرکز به درگیری بر سر تنگه هرمز تغییر کرده است.اساساً یک سنگ به یک جای سخت در دهانه خلیج فارس برخورد کرده است.زبان مبهم در تفاهم‌نامه به دنبال پنهان کردن اختلافات آشتی‌ناپذیر میان خواسته آمریکا – که توسط بخش بزرگی از جامعه بین‌المللی پشتیبانی می‌شود – برای آزادی ناوبری در داخل و خارج از خلیج فارس، و اصرار ایران بر مدیریت کشتیرانی بود.در واقع، مجتبی خامنه‌ای در اولین پیام خود به عنوان رهبر معظم، در ماه مارس اصرار داشت که بستن تنگه هرمز یک اهرم استراتژیک است و «اهرم مسدود کردن تنگه هرمز باید همچنان مورد استفاده قرار گیرد.»به گفته نصر، برای بسیاری از تحلیلگران، «یادداشت تفاهم سوءتفاهم» (Memorandum of Misunderstanding) ابزاری بی‌اثر بود.کنترل تنگه به ایران «شمشیر داموکلس بر سر اقتصاد جهانی» می‌دهد که تهران آن را «ضروری» برای گرفتن هر چیزی از واشنگتن می‌داند.اگر درگیری به گسترش خود ادامه دهد، این احتمال نیز وجود دارد که ایران متحدان حوثی خود را در یمن برای افزایش فشار بر اقتصاد جهانی و عربستان سعودی از طریق ایجاد اختلال در کشتیرانی در دریای سرخ در اطراف گلوگاه حیاتی باب‌المندب – نوعی هرمز ۲ – به خدمت بگیرد.دیدگاه متحدان:متحدان واشنگتن در خلیج فارس پیش از این با ترامپ در مورد نحوه conduct جنگ و مدیریت هرمز مداخله کرده بودند. اخیراً، موجی از درخواست‌ها از سوی چندین دولت — از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین و قطر — ترامپ را از پیگیری برنامه‌ای برای دریافت هزینه از کشتی‌های عبوری از تنگه منصرف کرد.نگرانی‌های گسترده‌تری وجود دارد که یک درگیری در حال گسترش به اقتصاد آنها آسیب عمیق‌تری وارد کند، هرگونه توافق بر سر هرمز را به تأخیر بیندازد و آنها را پس از اینکه واشنگتن تصمیم گرفت که دیگر کافی است، با یک دشمن آشتی‌ناپذیر در آن سوی خلیج فارس مواجه کند.اکنون این سوال مطرح است که آیا آنها دوباره — به صورت فردی یا جمعی — در صورت تحقق تهدید ایران برای ضربه زدن به بنادر و دیگر زیرساخت‌ها در سراسر خلیج فارس، مداخله خواهند کرد؟ و آیا چنین درخواستی مورد توجه قرار خواهد گرفت؟خبرگزاری نیمه‌رسمی فارس روز جمعه هشدار داد که ایران می‌تواند در پاسخ به حملات آمریکا به بندر چابهار ایران، «شبکه‌ای از بنادر کلیدی» را در کشور‌های حوزه خلیج فارس هدف قرار دهد.پیروزی نظامی؟یک پیروزی نظامی قاطع آمریکا بر ایران دور از دسترس به نظر می‌رسد. این امر احتمالاً نیازمند اعزام نیرو‌های زمینی و یک کارزار حملات بسیار فشرده‌تر و گسترده‌تر از آنچه در هفته گذشته مشاهده شده است، خواهد بود. هر چیزی کمتر از آن، احتمالاً رژیم تهران را در آنچه که یک مبارزه وجودی می‌بیند، متقاعد نخواهد کرد.ترامپ در مصاحبه‌ای با فاکس نیوز در هفته گذشته گفت: «من نمی‌خواهم این کار را انجام دهم»، در مورد جنگ زمینی. اما او افزود: «گاهی اوقات به یک کارزار زمینی نیاز است، اما ما افراد دیگری را داریم که کارزار زمینی را برای ما انجام خواهند داد.» سی‌ان‌ان گزارش داده است که ترامپ در حال بررسی گزینه‌های جدید است و حمله به جزیره استراتژیک خارک دوباره مورد بررسی قرار گرفته است.سینا طوسی در مرکز سیاست بین‌الملل می‌گوید: «راه‌اندازی یک کارزار زمینی به جنوب ایران «در گرمای شدید تابستان علیه یک ارتش کاملاً بسیج شده و جمعیتی که عمدتاً در اطراف تلاش جنگی گرد آمده‌اند، یک قمار خارق‌العاده خواهد بود که عملاً تضمین شده است که یک فاجعه تاریخی باشد.»چنین کارزاری اگر متحدانی مانند عربستان سعودی تمایلی به استفاده از قلمرو و حریم هوایی خود برای حمله به ایران نداشته باشند، چالش‌برانگیزتر خواهد بود. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، در ماه ژانویه به رئیس‌جمهور ایران گفت که این پادشاهی اجازه استفاده از حریم هوایی یا قلمرو خود برای هیچ حمله‌ای به ایران را نخواهد داد.تلاش‌های میانجی‌گری:هم پاکستان و هم قطر، که در ماه ژوئن میزبان نشست لوسرن سوئیس بین آمریکا و ایران بودند، در روز‌های اخیر بسیار ساکت بوده‌اند. طبق گزارش خبرگزاری نیمه‌رسمی تسنیم ایران، آخرین بار یک هیئت قطری در ۱۰ ژوئیه در تهران بوده است.میانجی‌گری ممکن است دوباره مورد توجه قرار گیرد اگر بازار‌های نفت دچار وحشت شوند و قیمت نفت خام به دلیل کاهش ذخایر در سراسر جهان دوباره از ۱۰۰ دلار فراتر رود.عامل انتخابات نیز وجود دارد، زیرا انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا نزدیک است. سی‌ان‌ان گزارش داده است که مشاوران ترامپ استدلال کرده‌اند که محدودیت‌های جدید بر هرمز تنها قیمت نفت و گاز را افزایش خواهد داد و فشار سیاسی بر جمهوری‌خواهان را تشدید خواهد کرد.بسیاری از تحلیلگران انتظار دارند که نه جنگ تمام‌عیار و نه مسیر دیپلماتیک در هفته‌های آینده غالب شود. بلکه، درگیری‌ای آشفته که بین دوره‌های حملات و دوره‌های آرامش نسبی نوسان می‌کند، پیش‌بینی می‌شود، در حالی که میانجی‌ها به دنبال راه‌های جدیدی برای احیای مذاکرات هستند.بسیاری از این امر به خلق و خوی رئیس‌جمهور آمریکا بستگی دارد.اما همانطور که یک دیپلمات حوزه خلیج فارس گفت: «احتمالاً قبل از اینکه بهتر شود، بدتر خواهد شد.»