در حقوق بین‌الملل «اماکن غیرنظامی» چیست و حملات آمریکا و ایران کجا صورت گرفته است؟
ایالات متحده و ایران درگیر چرخه‌ای از حملاتِ فزاینده هستند که هر کدام ادعا می‌کنند هدف از آن جلوگیری از سلطه نظامی دیگری بر تنگه هرمز است.
در حالی که آمریکا جنوب ایران و در روز‌های اخیر، سایر نقاط این کشور را می‌کوبد، تهران نیز با ضربه‌زدن به پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشور‌های همسایه در خلیج فارس و اردن، مقابله کرده است. اما پرتابه‌های شلیک‌شده توسط آمریکا و ایران، زیرساخت‌های غیرنظامی را نیز هدف قرار داده‌اند که باعث ایجاد پرسش‌هایی در مورد نقض احتمالی حقوق بین‌الملل شده است؛ حتی در شرایطی که تفاهم‌نامه شکننده (MoU) برای صلح که دو کشور در ژوئن امضا کرده بودند، فروپاشیده است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، هفته گذشته در مصاحبه‌ای با فاکس‌نیوز تهدید کرد: «ما تمام نیروگاه‌ها و پل‌های آنها را از کار می‌اندازیم مگر اینکه به پای میز مذاکره بیایند.» او در اوایل آوریل نیز تهدید‌های مشابهی علیه زیرساخت‌های غیرنظامی مطرح کرده بود.
بر اساس اعلام مقامات ایرانی، از زمان ازسرگیری خصومت‌ها از ۱۵ ژوئیه، دست‌کم ۵۰ نفر در ایران جان باخته و ۵۰۰ نفر زخمی شده‌اند. ده‌ها مکان در جنوب و شمال غرب ایران در هفته گذشته هدف قرار گرفته‌اند، از مراکز فرماندهی نظامی گرفته تا راه‌آهن و فرودگاه‌ها. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران نیز با حمله به کشور‌های همسایه در خلیج فارس که میزبان دارایی‌های نظامی آمریکا هستند، تلافی کرده که منجر به کشته‌شدن دست‌کم دو نظامی آمریکایی شده است.
حقوق بشردوستانه بین‌المللی به‌صراحت هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی را در درگیری‌های مسلحانه منع می‌کند. آمریکا و اسرائیل در فاز نخست جنگی که از ۲۸ فوریه علیه ایران آغاز کردند، چندین مکان غیرنظامی را هدف قرار دادند، از جمله مدرسه‌ای دخترانه در میناب که حداقل ۱۷۰ نفر در آن کشته شدند.
سخنگوی آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، روز جمعه گفت که او «به‌ویژه نگران حملات به زیرساخت‌های غیرنظامی در ایران و سراسر منطقه است» و افزود: «چنین حملاتی غیرقابل‌قبول است.»
بنابراین، چه چیزی زیرساخت غیرنظامی محسوب می‌شود و چه مکان‌هایی تاکنون در موج دوم جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران هدف قرار گرفته‌اند؟ در اینجا آنچه می‌دانیم آمده است:
قانون چه می‌گوید؟
کنوانسیون‌های ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل‌های الحاقی ۱۹۷۷، حملات مسلحانه یا اقدامات تلافی‌جویانه علیه زیرساخت‌های غیرنظامی یا «اشیاء» را در طول درگیری ممنوع می‌کند. طبق قانون، زیرساخت غیرنظامی شامل «تمام اشیائی است که اهداف نظامی نیستند» و «معمولاً به مقاصد غیرنظامی اختصاص دارند، مانند محل عبادت، خانه یا محل سکونت دیگر، یا مدرسه».
این موارد همچنین شامل هرگونه تأسیساتی است که از زندگی روزمره غیرنظامیان پشتیبانی می‌کند و برای کارکرد جامعه حیاتی است: برای مثال، جاده‌ها، پل‌ها، راه‌آهن، فرودگاه‌ها، نیروگاه‌های برق، سیستم‌های فاضلاب، بیمارستان‌ها و سیستم‌های تلفن و اینترنت. این معاهده تصریح می‌کند که تأسیسات و منابع آب آشامیدنی، کار‌های آبیاری، مواد غذایی، محصولات کشاورزی، دام و همچنین سدها، خاکریز‌ها و نیروگاه‌های تولید برق هسته‌ای نیز نمی‌توانند هدف قرار گیرند. طبق قانون، در صورت تردید درباره اینکه آیا شیئی در خدمت هدف نظامی یا غیرنظامی است، طرفین باید فرض کنند که آن شیء غیرنظامی است و بنابراین نباید به آن حمله کنند.
آیا می‌توان زیرساخت‌های غیرنظامی را هدف قرار داد؟
بله، تحت شرایط خاص و دقیقاً تعیین‌شده. طبق این معاهده، زیرساخت غیرنظامی تنها زمانی به هدفی مشروع تبدیل می‌شود که بتوان ثابت کرد «در زمان حمله برای مقاصد نظامی استفاده شده و تخریب آن مزیت نظامی قطعی فراهم می‌کند». با این حال، قانون الزام می‌کند که چنین حملاتی باید اطمینان حاصل کنند که حملات ضروری به زیرساخت غیرنظامی، «متناسب با مزیت نظامی» باقی می‌ماند.
به‌طور خلاصه، حملات به اشیاء غیرنظامیِ مشکوک، در صورتی که خطرات برای غیرنظامیان (مرگ، جراحت و اختلال در کارکرد زندگی غیرنظامی) بیشتر از دستاورد‌های نظامی باشد، ممنوع است. لوک موفت، استاد حقوق و کارشناس آسیب به غیرنظامیان در دانشگاه کوئینز بلفاست، به الجزیره گفت: «فرض اساسی این است که زیرساخت‌ها غیرنظامی و محافظت‌شده هستند، مگر زمانی که از طریق استفاده دشمن یا استفاده آینده، به یک هدف نظامی تبدیل شوند.» او افزود که نیرو‌های آمریکا و ناتو از این توجیه برای حملات گذشته به نیروگاه‌های برق یا آب در عراق یا لیبی استفاده کردند، اگرچه این حملات آسیب‌های غیرنظامی به بار آورد. وی افزود از آنجا که مرز باریکی بین جلوگیری از استفاده دشمن از زیرساخت و تأثیرگذاری بر غیرنظامیان وجود دارد، ارتش‌ها باید دائماً تأیید کنند که اهداف مزیت نظامی فراهم می‌کنند و آسیب غیرنظامی بیش از حد نیست. موفت گفت: «در غیر این صورت، این می‌تواند یک حمله بی‌تبعیض باشد.» چنین حملات بی‌تبعیضی می‌تواند به عنوان جنایات جنگی تحت پیگرد قرار گیرد.
آمریکا به کجا حمله کرده است؟
رسانه‌ها و مقامات ایرانی چندین حمله آمریکا به زیرساخت‌های غیرنظامی (طبق تعریف معاهده ژنو) را گزارش کرده‌اند، به‌ویژه در مناطق ساحلی جنوبی نزدیک به تنگه هرمز. واشنگتن ادعا می‌کند که منحصراً «زیرساخت‌های تدارکاتی نظامی» را هدف قرار داده است. تحلیلگران می‌گویند وکلا در ارتش آمریکا ممکن است برخی اهداف را برای حملات به عنوان «استفاده دوگانه» پاکسازی کرده باشند، به این معنی که ممکن است به‌طور بالقوه برای مقاصد نظامی استفاده شوند.
شبکه‌های جاده‌ای و پل‌ها:
در شهر بندرعباس که میزبان قطب اصلی دریایی و بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران است، تأسیسات ریلی و «پل کهورستان» هدف قرار گرفتند. این پل بندرعباس را به شهر‌های دیگر متصل می‌کند. در جریان این حملات تلفات متعددی رخ داد، از جمله سقوط یک خودرو از پل. در استان بزرگ هرمزگان که بندرعباس مرکز آن است، شش پل در شهرستان بندر خمیر تخریب شد که ترافیک از بندرعباس و به سوی آن را مختل کرد. این پل‌ها شامل پل گاریه، پل نزدیک روستای لاتیدان، دو پل کوچک‌تر در جاده کهورستان-لار، پل روستای مارو که بندر خمیر را به بندرعباس متصل می‌کند، و یک پل نیمه‌کاره در محور بندر خمیر-کشار-بندرعباس هستند. پل ریلی آق‌تقه‌خان در استان گلستان که ایران را از طریق ترکمنستان و قزاقستان به چین و روسیه متصل می‌کند نیز هدف قرار گرفت. حملات به شبکه‌های ریلی بین تهران و مشهد در منطقه خراسان رضوی در جریان مراسم خاکسپاری رهبر فقید، آیت‌الله خامنه‌ای، نیز صورت گرفت.
تأسیسات بهداشتی:
بیمارستان شهید بقایی اهواز هدف قرار گرفت و از کار افتاد که منجر به تخلیه بیش از ۲۰۰ بیمار شد.
تأسیسات آب و غذا:
در موسیان شهرستان دهلران، یک کارخانه بسته‌بندی آب هدف قرار گرفت. این منطقه قبلاً در فاز اول جنگ هدف قرار گرفته بود. کارخانه آب‌شیرین‌کن روستای بونجی در جاسک جنوبی هدف قرار گرفت که دسترسی ۱۰ هزار نفر به منابع آب را قطع کرد. بنا بر گزارش‌ها، تأسیسات ذخیره‌سازی گندم در شهرستان هویزه و یکی دیگر در شهرستان دشت آزادگان، هر دو در استان خوزستان، هدف قرار گرفتند. یک کارخانه آب‌شیرین‌کن نیز در بومانی، شهرستان سیریک، در جریان درگیری‌های سطح پایین پس از آتش‌بس آوریل و درست قبل از امضای تفاهم‌نامه هدف قرار گرفت.
فرودگاه‌ها و بنادر:
مقامات ایرانی حمله‌ای به فرودگاه شهر ایرانشهر در جنوب گزارش دادند که یک نفر زخمی شد و به تأسیسات برقی و یک مخزن سوخت آسیب رسید و باعث قطع برق شد. در سمنان، بخش‌هایی از فرودگاه هدف قرار گرفت و آسیب جزئی دید. رسانه‌های ایرانی همچنین حملاتی به فرودگاه توحید-جم در شهرستان جم گزارش دادند. اسکله‌های ماهیگیری و تجاری در شهرستان سیریک هدف قرار گرفتند که منجر به تلفات متعددی شد. اسکله‌های ماهیگیری و تجاری نیز در بندرعباس هدف قرار گرفتند. بندر تجاری کیش در استان هرمزگان هدف قرار گرفت. اسکله ماهیگیری مشابهی نیز در شهرستان عسلویه، استان بوشهر، هدف قرار گرفت که باعث آتش‌گرفتن قایق‌های ماهیگیران محلی شد.
برج‌های مخابراتی:
یک برج مخابراتی در بندرعباس هنگام هدف قرار گرفتن سازمان تنظیم مقررات ارتباطات هدف قرار گرفت. در جزیره قشم، یک برج مخابراتی هدف قرار گرفت و آسیب دید.
مناطق مسکونی، سیستم‌های فاضلاب و ساختمان‌های اداری:
حملاتی به مناطق مسکونی در بندرعباس گزارش شد. طبق گزارش رسانه‌های ایرانی، یک ایستگاه حفاظت محیط زیست در حاجی‌آباد استان هرمزگان هدف قرار گرفت. یک ایستگاه جست‌و‌جو و نجات در کیش، استان هرمزگان هدف قرار گرفت. یک تصفیه‌خانه فاضلاب در مکان توریستی محبوب بندرعباس، یعنی باغ پرندگان، هدف قرار گرفت.
نیروگاه‌های هسته‌ای:
بر اساس تحقیقات الجزیره، حملات به نیروگاه هسته‌ای بوشهر، تنها نیروگاه هسته‌ای فعال ایران، آسیب گسترده‌ای وارد کرد. مقامات می‌گویند که این نیروگاه همچنان فعال است. تأسیسات هسته‌ای نیمه‌ساخته دارخوین در جنوب استان خوزستان نیز در آخر هفته هدف قرار گرفت.
ایران به کجا حمله کرده است؟
ایران به‌طور مکرر پایگاه‌های نظامی و به‌طور فزاینده‌ای زیرساخت‌های غیرنظامی را در کویت، عمان، اردن و قطر هدف قرار داده است. سپاه پاسداران اصرار دارد که دارایی‌های نظامی آمریکا را هدف قرار می‌دهد.
کویت: مقامات گفتند حملات ایران به‌طور مکرر یک نیروگاه برق و آب‌شیرین‌کن را هدف قرار داد که منجر به آتش‌سوزی‌های بزرگ و بی‌ثباتی شبکه اصلی شد. یک تأسیسات نفتی نیز هدف قرار گرفت.
قطر: مقامات گفتند کودکی در دوحه بر اثر آوار ناشی از ساقط کردن موشک‌های ایرانی توسط سیستم‌های پدافندی زخمی شد. مشخص نیست که آیا زیرساخت‌های غیرنظامی یا مناطق مسکونی به‌طور مشخص هدف قرار گرفته‌اند یا خیر.
تنگه هرمز: چندین تانکر و کشتی تجاری در تنگه هرمز، در سواحل عمان، به دلیل استفاده از مسیر‌هایی که ایران اجازه نداده بود، هدف قرار گرفته‌اند.
ناترازی بنزین حل شد
امیرعلی ابوالفتح در گفت‌وگو با فراز
پیامد درخواست عجیب دانشگاه علوم پزشکی از بانک‌ها
- تازه‌ها
- پربازدیدها
یک نماینده مجلس به فراز گفت:
گفت‌وگوی فراز با سخنگوی صنعت آب کشور
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جان‌فدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاح‌طلب «عهد» در گفتگو با فراز: