جنگی که نامش را نمی‌گویند؛ آمریکا در دام تله‌ای خودساخته

دولت ترامپ به جنگ بازگشته است، اما نمی‌خواهد به آن اعتراف کند.

در ۱۰ روزی که ایالات متحده حملات هوایی خود علیه ایران را از سر گرفته است، نه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، و نه هیچ مقام ارشد دیگری در دولت او، به‌طور علنی درباره این کارزار سخن نگفته‌اند. نیرو‌های آمریکایی ابتدا تأسیسات نظامی ایران را هدف قرار دادند، اما بعداً دامنه حملات را به زیرساخت‌های غیرنظامی گسترش دادند که دولت آمریکا مدعی است برای اهداف نظامی استفاده می‌شوند. دستیاران کنگره گفته‌اند مقام‌های این نهاد تا امروز هیچ گزارش محرمانه‌ای درباره مرحله تازه جنگ دریافت نکرده‌اند.

پنتاگون، که رهبرانش در هفته‌های پس از آغاز جنگ در اواخر فوریه مقابل دوربین‌ها حاضر می‌شدند، از ماه مه تاکنون هیچ نشست خبری برای پاسخ‌گویی به پرسش‌های ابتدایی برگزار نکرده است: چرا ازسرگیری جنگ ضروری است؟ اهداف راهبردی آمریکا چیست و چگونه تغییر کرده است؟ نیرو‌های آمریکایی چه تعداد تلفات داده‌اند؟ موفقیت در این جنگ چگونه تعریف می‌شود؟

رئیس‌جمهوری آمریکا که بار‌ها مدعی شده بود جنگ از پیش پیروز شده است، هفته گذشته سخنرانی تلویزیونی خطاب به مردم این کشور داشت. او با این حال، به‌جای صحبت درباره جنگ، بر امنیت انتخابات تمرکز کرد و تنها گذرا به ایران اشاره کرد. ترامپ گفت: «ما به همین ترتیب در ایران نیز پیروزی بزرگی به دست می‌آوریم و شما ثمره این تلاش را خیلی خیلی زود خواهید دید.» با این حال، تطبیق این ادعا با تحولات چند ماه گذشته دشوار است.

پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، بعدازظهر امروز در کنگره حاضر شدند تا برای دریافت ۶۷.۱ میلیارد دلار بودجه اضطراری نظامی با هدف جبران مهمات مصرف‌شده و تأمین دیگر نیاز‌ها استدلال کنند. این مبلغ علاوه بر درخواست بودجه عادی ۱.۵ تریلیون دلاری پنتاگون است. با وجود این، هیچ‌یک از آنها در بیانیه آغازین خود نامی از ایران نبردند و هگست نیز در اظهاراتش، جنگ را صرفاً «یک عملیات» خواند.

حتی با مرگ نظامیان آمریکایی نیز چنان برخورد شده است که گویی تلفات آنها به درگیری دیگری مربوط می‌شود. پس از آنکه دو نظامی آمریکایی روز جمعه در اردن بر اثر اصابت یک موشک ایرانی کشته شدند، پنتاگون ابتدا اعلام کرد آنها هنگام حمایت از «عملیات عزم راسخ» —کارزار بیش از یک دهه‌ای علیه داعش—جان باخته‌اند.

پنتاگون سپس بیانیه دیگری صادر کرد و گفت این دو نظامی، همراه با نظامی سومی که بر اثر انفجار یک پهپاد تهاجمی در عراق کشته شد، هنگام «حمایت از عملیات‌های برون‌مرزی» جان باخته‌اند. این بیانیه نیز به‌طور صریح از «عملیات خشم حماسی»، نام انتخاب‌شده پنتاگون برای درگیری با ایران، یاد نکرد. یک نظامی دیگر آمریکایی نیز همچنان در اردن مفقود است.

با احتساب این تلفات، از زمان آغاز جنگ دست‌کم ۱۷ نظامی آمریکایی در نبرد کشته شده‌اند؛ رقمی که به‌تنهایی از شمار تلفات رزمی آمریکا در افغانستان در هر یک از سال‌های ۲۰۱۶، ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ بیشتر است. این رقم همچنین تنها اندکی کمتر از مجموع تلفات ثبت‌شده آمریکا در ۱۲ سال اجرای عملیات عزم راسخ علیه داعش است. بنا بر اعلام مقام‌های ایرانی، دست‌کم ۱۷۰۰ ایرانی نیز کشته شده‌اند که ده‌ها نفر از آنها در ۱۰ روز گذشته جان باخته‌اند.

قرار است ترامپ فردا در مراسم انتقال رسمی پیکر نظامیان کشته‌شده در پایگاه نیروی هوایی دوور شرکت کند. با این حال، اظهارات کوتاه او در ادای احترام به نظامیان کشته‌شده، به‌سرعت با اصرار همیشگی‌اش مبنی بر اینکه جنگ به‌خوبی پیش می‌رود، دنبال شد.

ترامپ در شبکه‌های اجتماعی علیه ایران موضع گرفته و وعده داده است حکومت ایران را به‌دلیل کشتن آمریکایی‌ها مجازات کند. با این حال، یک مقام ارشد آمریکایی اذعان کرده است که ارزیابی‌های اولیه اطلاعاتی نشان می‌دهد موج تازه حملات آمریکا احتمالاً تأثیر چندانی بر تغییر رفتار ایران نداشته است.

ترامپ انتظار داشت به‌سرعت به پیروزی برسد و ارتش آمریکا نیز برای درگیری طولانی‌مدت آماده نشده بود. پیش از آغاز جنگ، نه نیرو‌ها طی چند ماه در منطقه تجمیع شده بودند و نه استقرار گسترده‌ای از نظامیان صورت گرفته بود.

اگرچه ارتش آمریکا پس از آغاز درگیری نیرو‌های بیشتری به منطقه اعزام کرد، بسیاری از تجهیزات و یگان‌ها—به‌ویژه کشتی‌های نیروی دریایی—از دیگر جبهه‌ها به منطقه منتقل شدند و نیرو‌های آنها نیز مشخصاً برای این جنگ آموزش ندیده بودند. پنتاگون از آن زمان مأموریت نزدیک به نیمی از این کشتی‌ها را تمدید کرده است؛ تصمیمی که فشار بیشتری بر نیرویی وارد می‌کند که از قبل نیز با کمبود منابع و فشار عملیاتی روبه‌رو بود.

ایالات متحده برای آغاز جنگ با اسرائیل همراه شد، اما پیش از شروع حملات از دیگر متحدان خود درخواست حمایت نکرد. تاکنون هیچ کشوری پیشنهاد نداده است که جای نیرو‌های آمریکایی را بگیرد یا در اجرای محاصره تنگه هرمز و حفاظت از نظامیان آمریکا در منطقه، بخشی از بار عملیاتی واشینگتن را بر عهده بگیرد.

هگست و کین در کنگره برای درخواست خود مبنی بر اینکه مالیات‌دهندگان آمریکایی هزینه «برخی جنبه‌های» جنگ را تأمین کنند، با استقبال گرمی روبه‌رو نشدند. آنها هزینه این بخش از جنگ را ۳۷.۵ میلیارد دلار اعلام کرده‌اند.

یک مقام ارشد پیشین نظامی آمریکا که به‌دلیل نگرانی از اقدامات تلافی‌جویانه خواسته نامش فاش نشود، گفت: «دولت تصمیم گرفت همه قواعد را زیر پا بگذارد و گفت هرکسی پیش از آنها از روش صحبت با مردم، رایزنی با متحدان و تعیین اهداف استفاده کرده، احمق بوده است. اکنون در جنگی گرفتار شده‌ایم که هیچ گزینه خوبی برای آن وجود ندارد و از حمایت داخلی و بین‌المللی برخوردار نیستیم. این تا حدی تله‌ای است که خودمان ساخته‌ایم.»

با توجه به اینکه ظاهراً جز پذیرش شکست راهی برای خروج از این تله وجود ندارد، انتظار می‌رود دولت آمریکا به جنگ ادامه دهد؛ به این امید که تداوم درگیری در نهایت نتیجه بهتری برای واشینگتن به همراه داشته باشد.

حتی برخی از نزدیک‌ترین متحدان ترامپ نیز به‌طور خصوصی پذیرفته‌اند که او در تنگنا قرار گرفته است. ترامپ باید میان دو گزینه انتخاب کند: تشدید درگیری و پذیرش خطر کشته‌شدن تعداد بیشتری از نظامیان آمریکایی و کاهش ذخایر مهمات، آن هم در شرایطی که جنگ می‌تواند به شانس انتخاباتی جمهوری‌خواهان در پاییز آسیب بزند؛ یا عقب‌نشینی در مقطع کنونی با هدف محدودکردن زیان‌های سیاسی، در حالی که ایران در موقعیتی راهبردی قوی‌تر از هر زمان دیگری در چند دهه گذشته باقی می‌ماند.

عقب‌نشینی می‌تواند همان نوع تحقیر سیاسی باشد که ترامپ از آن بیزار است. با این حال، یکی از متحدان او به تغییر لحن در شبکه فاکس‌نیوز اشاره کرده است. در روز‌های اخیر، شماری از مجریان بانفوذ این شبکه، از جمله لورا اینگراهام، احتمال کنارکشیدن از جنگ را به‌عنوان تلاشی در آخرین لحظات برای کمک به جمهوری‌خواهان در انتخابات مطرح کرده‌اند. به گفته این متحد، ترامپ اغلب از شبکه تلویزیونی محبوبش به‌عنوان معیاری برای سنجش افکار عمومی استفاده می‌کند.

دو فرد نزدیک به رئیس‌جمهوری آمریکا گفته‌اند ترامپ ممکن است در مقطعی چنین گزینه‌ای برای خروج را بررسی کند. با این حال، او فعلاً و با وجود افزایش هزینه‌ها، به ادامه جنگ تمایل دارد.

ترامپ امروز در دفتر بیضی‌شکل و در کنار رهبر لبنان، ظاهراً خود را به همان نوع «جنگ بی‌پایانی» متعهد کرد که زمانی آن را به‌شدت محکوم می‌کرد. او به خبرنگاران گفت: «ما اصلاً کارمان تمام نشده است. فعلاً خارج نمی‌شویم.» ترامپ همچنین اعلام کرد ایالات متحده قصد دارد «کوه پیک‌اکس» را با این ظن که بخشی از برنامه هسته‌ای ایران را در خود جای داده است، بمباران کند.

برنامه‌ریزان نظامی اغلب می‌گویند امید، راهبرد نیست؛ همان‌طور که جنگیدن در یک جنگ و برخورد با آن به‌عنوان چیزی کمتر از جنگ نیز راهبرد محسوب نمی‌شود. یکی از نتایج محتمل، شکل‌گیری یک رویارویی فرسایشی و طولانی‌مدت است که آمریکا در نهایت و پس از صرف صد‌ها میلیارد دلار، از آن عقب‌نشینی خواهد کرد.

برایان کلارک، پژوهشگر ارشد مؤسسه هادسون و کارشناس عملیات دریایی، گفت: «این بازی مقطعی به ماراتنی تبدیل شده است که از ابتدا برای آن بسیج نشده بودیم. اکنون مجبوریم هم‌زمان با ادامه جنگ، برای آن بسیج شویم.»

به نظر می‌رسد هدف دولت آمریکا این است که هزینه ایجاد اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها از تنگه هرمز را برای ایران افزایش دهد. این تنگه تا روز‌های نخست جنگ یک آبراه باز بود، اما تهران پس از آغاز درگیری آن را بست.

در مقابل، ایران تلاش می‌کند هزینه حضور نظامی آمریکا در منطقه را افزایش دهد و با استفاده از زور، از عبور کشتی‌ها بدون دریافت مجوز تهران جلوگیری کند. یک نهاد دریایی بریتانیایی امروز اعلام کرد نفتکشی که در تنگه هرمز فعالیت می‌کرد، با پرتابه‌ای ناشناس هدف قرار گرفته است؛ حادثه‌ای که باعث شد خدمه کشتی آن را ترک کنند.

مقام‌های آمریکایی همچنین گفته‌اند ایران حملات خود به شناور‌های نیروی دریایی آمریکا را افزایش داده است. در نتیجه، هر دو کشور همچنان در مسیر تشدید متقابل درگیری حرکت می‌کنند.

با طولانی‌شدن جنگ، به نظر می‌رسد تهران خود را با شرایط تازه تطبیق داده است. ایران در روز‌های نخست توانست با پهپاد‌های نسبتاً ارزان، سامانه‌های پدافند هوایی آمریکا را تحت فشار قرار دهد. اکنون، اما بیش از گذشته به موشک‌های بالستیک ارزان‌قیمت و دارای قابلیت تولید سریع متوسل شده است. این موشک‌ها از پهپاد‌ها سریع‌تر حرکت می‌کنند و می‌توانند خسارت بسیار بیشتری وارد کنند.

ایران طی یک بازه ۲۴ساعته در هفته گذشته، دست‌کم سه موشک بالستیک به‌سوی اردن شلیک کرد. یکی از ویدئو‌های منتشرشده از این حملات نشان می‌دهد موشکی به پایگاهی اردنی اصابت می‌کند که نیرو‌های آمریکایی در آن فعالیت دارند؛ بدون آنکه تلاش آشکاری برای رهگیری موشک مشاهده شود.

این حادثه در پنتاگون نگرانی‌هایی ایجاد کرده است مبنی بر اینکه فرماندهان، مهمات پدافند هوایی را به بهای کاهش حفاظت از نیرو‌های مستقر در منطقه ذخیره می‌کنند. هگست روز سه‌شنبه در کنگره گفت: «نیرو‌های ما هر آنچه در میدان نبرد نیاز دارند، به‌وفور و حتی فراتر از نیازشان دریافت می‌کنند.» با وجود این ادعا، ارتش آمریکا برای بازسازی ذخایر تسلیحاتی خود به منابع مالی بیشتری نیاز فوری دارد.

ترامپ در طول این درگیری اجازه داده است ضرب‌الاجل‌ها یکی پس از دیگری منقضی شوند؛ در حالی که ایران نیز آموخته است از تهدید‌های جنگ‌طلبانه او هراس نداشته باشد. مشاوران ترامپ گفته‌اند رئیس‌جمهوری آمریکا می‌داند جنگ از نظر سیاسی به او آسیب می‌زند، اما از کسانی که می‌گویند توافق پیشنهادی‌اش درباره برنامه هسته‌ای ایران از توافقی که باراک اوباما یک دهه قبل میانجی‌گری کرده بود ضعیف‌تر است، خشمگین می‌شود.

حوثی‌های یمن که از حمایت ایران برخوردارند، دیروز اعلام کردند قصد دارند از حاشیه جنگ خارج شوند و بخش‌هایی از دریای سرخ را به روی کشتیرانی ببندند. این اقدام می‌تواند بحران جهانی انرژی را بیش از پیش تشدید کند.

صرف‌نظر از آنچه کاخ سفید می‌گوید یا از گفتن آن خودداری می‌کند، نشانه‌های موجود بیش از آنکه از پایان جنگ حکایت داشته باشد، از گسترش آن خبر می‌دهد.