اقتصاد جهانیِ شوک‌زده از نفت، اکنون با هشدار تعرفه‌ای مواجه می‌شود

رئیس‌جمهور ترامپ موجی از تعرفه‌های تنبیهی را علیه متحدان و رقبا صادر می‌کند، تجارت را تحت فشار قرار می‌دهد، بازار‌های اوراق قرضه را متلاطم می‌سازد، قیمت‌ها را افزایش می‌دهد و نااطمینانی بیشتری را به اقتصاد جهانی تزریق می‌کند.

تفاوت در حال حاضر این است که ایالات متحده در جنگ با ایران قرار دارد، مسیر‌های کلیدی تجاری و انرژی در منطقه خلیج فارس مسدود شده‌اند و قیمت جهانی نفت به نزدیکی ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسیده است. زمانی که آقای ترامپ در ۲ آوریل ۲۰۲۵ از تعرفه‌های سرد اولیه خود رونمایی کرد، قیمت نفت حدود ۷۰ دلار در هر بشکه بود.

کارستن برزسکی، اقتصاددان بانک چندملیتی هلندی آی‌ان‌جی، با اشاره به روزی که پرزیدنت ترامپ نرخ‌های مشخص را اعلام کرد، گفت: «این تنش‌های تجاری جدید در زمانی رخ می‌دهد که اقتصاد جهانی به دلیل قیمت‌های بالاتر انرژی، در وضعیت ضعیف‌تری نسبت به روز آزادسازی در سال گذشته قرار دارد.»

مالیات‌های جدید وارداتی بر بیش از ۸۰ کشور، از جمله اعضای اتحادیه اروپا، آخرین تلاش آقای ترامپ برای اعمال مجدد تعرفه‌ها پس از آن است که دیوان عالی ایالات متحده در ماه فوریه بسیاری از عوارض قبلی او را لغو کرد.

این تعرفه‌ها که از اقدامات ناعادلانه کارگری شرکای تجاری به عنوان توجیه استفاده می‌کنند، جایگزین مجموعه مشابه و موقتی می‌شوند که او بلافاصله پس از حکم دادگاه وضع کرد. انتظار می‌رود تعرفه‌های بیشتری در پی داشته باشد.

آقای برزسکی و سایر تحلیل‌گران گفتند که اقتصاد تا پیش از این بخش زیادی از تأثیرات تورمی جنگ تجاری آقای ترامپ را جذب کرده است.

کارل تاننبام، اقتصاددان ارشد نورثرن تراست، یک مؤسسه مالی جهانی مستقر در شیکاگو، گفت: «بدترین تورم کالا‌های مرتبط با تعرفه‌ها احتمالاً پشت سر ما قرار دارد.» شرکت‌ها سال گذشته قیمت‌ها را افزایش دادند و پس از تصمیم دیوان عالی، آن افزایش‌ها را لغو نکردند.

هم تعرفه‌ها و هم اجرای نامنظم آنها تمایل دارد برنامه‌ریزی‌های بلندمدت را مختل کند، به سرمایه‌گذاری آسیب بزند و رشد را کاهش دهد؛ چرا که کسب‌وکار‌ها مجبورند زمان و منابع خود را صرف یافتن راه‌هایی برای سازگاری با زنجیره‌های تولید و تأمین خود کنند.

با این وجود، در حال حاضر، جنگ در حال تصاعد با ایران که از پنج ماه پیش با حملات ایالات متحده و اسرائیل آغاز شد، تأثیر بسیار بزرگ‌تری بر سلامت اقتصاد جهانی نسبت به تعرفه‌ها دارد. در ژاپن، دفتر کابینه دولت روز جمعه اعلام کرد که شرکت‌ها ممکن است هزینه‌های افزایش‌یافته ناشی از جنگ در ایران را با سرعتی حتی بیشتر از دوره پس از تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲ ــ که آخرین شوک بزرگ انرژی جهانی بود ــ به مشتریان منتقل کنند.

مسیر‌های کلیدی تجارت انرژی در تنگه هرمز و دریای سرخ همچنان مختل هستند. قیمت نفت دوباره در این هفته جهش کرد، زیرا گروه شبه‌نظامی حوثی مورد حمایت ایران در یمن، تقابل خود را با عربستان سعودی تشدید کرد و جبهه دومی را در درگیری‌های منطقه گشود.

جهش قیمت نفت باعث ایجاد اضطراب در بازار شد و به فروش گسترده اوراق قرضه دولتی و افت سهام انجامید. در ایالات متحده، قیمت بنزین به ۴ دلار در هر گالن رسید و نرخ وام‌های مسکن افزایش یافت.

پائولا سوباکی، استاد دانشگاه ساینسز پو در پاریس، گفت: «وضعیت در خاورمیانه برای من و بر اساس آنچه از داده‌ها می‌بینم، بسیار نگران‌کننده‌تر از این آتش‌بازی تعرفه‌ها برای اقتصاد جهانی است.» او در جبهه تجارت گفت: «این کم‌وبیش همان داستان گذشته است.»

شاید هیچ منطقه‌ای در جهان سخت‌تر از آسیا از ضربه دوگانه تعرفه‌ها و جنگ آسیب ندیده باشد؛ جایی که اقتصاد‌ها به‌شدت به صادرات و انرژی وارداتی وابسته هستند.

چندین کشور بزرگ آسیایی پیش از این برای تضمین توافق‌نامه‌های تجاری با واشنگتن به‌طور تهاجمی مذاکره کرده‌اند. هنوز کاملاً مشخص نیست که تعرفه‌های جدید اعمال‌شده توسط آقای ترامپ چگونه بر این معاملات تأثیر می‌گذارد، اما نمایندگان چندین دولت خارجی گفتند که به‌طور خصوصی به آنها گفته شده است که نرخ‌های تعرفه همان نرخ‌های مذاکره‌شده در سال گذشته خواهد بود.

ژاپن به عنوان بخشی از یک توافق تجاری در ازای کاهش نرخ تعرفه به ۱۵ درصد، قول ۵۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در آمریکا را داد. کره جنوبی نیز به همین ترتیب ده‌ها میلیارد دلار را به کشتی‌سازی و تولید باتری اختصاص داده است، در حالی که تایوان قول ده‌ها میلیارد دلار برای گسترش تولید نیمه‌هادی‌های پیشرفته را داده است.

تاکنون، اقتصاد‌های آسیایی بهتر از حد انتظار عمل کرده‌اند. سونال وارما، اقتصاددان در نومورا، بزرگ‌ترین بانک سرمایه‌گذاری و شرکت کارگزاری ژاپن، گفت: «بزرگ‌ترین نتیجه‌گیری برای من این بوده است که این اقتصاد‌ها چقدر در برابر همه این شوک‌ها تاب‌آور بوده‌اند.»

شرکت‌ها یا هزینه‌ها را جذب کرده‌اند، یا آنها را به مصرف‌کنندگان منتقل کرده‌اند یا مسیر‌های ارسال کالا را از طریق کشور‌های دیگر تغییر داده‌اند؛ و از زمان جنگ ایران، با وجود کمبودها، دولت‌ها تدارکات و یارانه‌هایی را برای کمک به کسب‌وکار‌ها و مصرف‌کنندگان ارائه کرده‌اند تا با افزایش قیمت سوخت مقابله کنند.

با این حال، حتی در شرایطی که تصویر کلی مثبت‌تر از حد انتظار بوده است، واگرایی‌هایی در سراسر منطقه وجود دارد.

کشور‌هایی که در رونق هوش مصنوعی از طریق نیمه‌هادی‌ها، مراکز داده یا بخش‌های دیگر این اکوسیستم مشارکت دارند، بهتر از کشور‌هایی عمل کرده‌اند که بیشتر در معرض شوک‌های انرژی قرار دارند.

فیلیپین که در ماه مارس وضعیت اضطراری ملی انرژی اعلام کرد و همچنان با افزایش قیمت سوخت دست‌وپنجه نرم می‌کند، از رونق هوش مصنوعی عقب مانده و در حال تجربه کندی اقتصادی است.

در مقابل، افزایش صادرات نیمه‌هادی‌ها به اقتصاد کره جنوبی کمک کرد تا در بهار امسال سریع‌تر از حد انتظار رشد کند و کاهش در بخش‌های دیگر مانند ساختمان‌سازی را جبران نماید.

چگونگی پیش‌برد مذاکرات میان ایالات متحده و چین شاید مهم‌ترین عرصه در جنگ‌های تجاری تجدیدشده آقای ترامپ باشد.

آقای تاننبام در نورثرن تراست گفت: «رویداد اصلی در همه اینها، رقابت ایالات متحده در برابر چین است.»

او گفت: «چین نشان داده است که یک مذاکره‌کننده تجاری بسیار سرسخت است. آنها برای مدتی طولانی خود را برای این کار آماده کرده‌اند و دقیقاً می‌دانند نقاط ضعف ما کجاست.»

شی جین‌پینگ، رهبر چین، در حال برنامه‌ریزی برای سفر رسمی به واشنگتن در ماه سپتامبر است. او پیش از این تمایل خود را برای دریغ کردن مواد معدنی حیاتی برای صنایع فناوری و دفاعی آمریکا نشان داده تا دولت ترامپ را در زمینه تجارت تحت فشار بگذارد.

ماری‌ای. لاولی، پژوهشگر ارشد در مؤسسه اقتصاد بین‌الملل پترسون، به‌تازگی در چارچوب یک برنامه تبادل منظم با تحلیل‌گران چینی دیدار کرد. او گفت رهبران چین «بسیار مطمئن هستند که تسلط آنها بر آهنربا‌های دائمی و عناصر خاکی کمیاب مانع از آن می‌شود که پرزیدنت ترامپ واقعاً تعرفه‌ها را بسیار بالاتر از آنچه اکنون هست ببرد.»

این می‌تواند به این معنی باشد که چین در نهایت با تعرفه‌های پایین‌تری نسبت به برخی از همسایگان خود مواجه شود و به آن مزیت اقتصادی نسبت به رقبایش بدهد.

این جایزه ــ دسترسی آسان‌تر به بازار غول‌پیکر آمریکا ــ باارزش‌تر از همیشه است. مصرف‌کنندگان آمریکایی اشتهای زیادی برای کالا‌ها دارند و مخارج خود را با سرعتی بیشتر از مصرف‌کنندگان در اروپا یا چین افزایش داده‌اند.