حوثی‌ها عربستان را در تنگنای نبردی تازه قرار داده‌اند

برای بیش از چهار سال، آتش‌بسی شکننده در یمن برقرار بود؛ جایی که یک ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی و شبه‌نظامیان حوثیِ مورد حمایت ایران در جنگی درگیر بودند که این کشور را تا آستانه قحطی کشاند.

این بلاتکلیفی احتمالا هیچ‌گاه قرار نبود دوام بیاورد. گفت‌و‌گو‌ها برای رسیدن به یک توافق صلح پایدار متوقف شده بود و حوثی‌ها هرچه بیشتر از این بن‌بست خشمگین می‌شدند. مقام‌های سعودی ــ که از بحران‌های دیگر غافل بودند و تمایلی به بازگشت به میدان نبرد نداشتند ــ امیدوار بودند این بن‌بست کمی دیگر ادامه پیدا کند.

اما جنگ آمریکا با ایران در این بشکه باروت، جرقه‌ای انداخت. در چند هفته گذشته، حوثی‌ها و عربستان سعودی به‌سرعت وارد چرخه‌ای از تشدید تنش شده‌اند که می‌تواند به جنگی تمام‌عیار گسترش یابد.

مقام‌های سعودی علاقه چندانی به درگیری دیگر با حوثی‌ها نشان نمی‌دهند. کارزار بمباران پیشین آنها به باتلاقی ده‌ساله تبدیل شد که منابع مالی پادشاهی را فرسود، اعتبارش را خدشه‌دار کرد و به کشته شدن صد‌ها هزار یمنی بر اثر خشونت، گرسنگی و بیماری انجامید.

حوثی‌های جنگ‌دیده ظاهرا بر این باورند که در صورت تشدید رویارویی با عربستان سعودی، چیز زیادی برای از دست دادن ندارند و در عوض می‌توانند دستاورد‌های زیادی به دست آورند؛ از جمله دسترسی به درآمد‌های نفتی یمن و اختیارات بیشتر در این کشور، بنا بر گفته مقام‌ها و دیپلمات‌هایی که با این گروه سروکار داشته‌اند.

بر اساس گفته پژوهشگرانی که این گروه را مطالعه می‌کنند، حوثی‌ها هم برای کمک به متحد اصلی خود، ایران، و هم برای واداشتن پادشاهی سعودی و جامعه بین‌المللی به دادن امتیاز‌های سیاسی در یمن دست به این اقدامات می‌زنند.

فریا المسلمی، پژوهشگر مرتبط با یمن در مؤسسه پژوهشی «چتم هاوس» در لندن، گفت: «حوثی‌ها برای هر مشکلی در جهان فقط یک راه‌حل دارند و آن رفتن به جنگ است.» او افزود: «سعودی‌ها هر مشکلی را با تلاش برای پول‌پاشی حل می‌کنند و حوثی‌ها با تیراندازی.»

در هفته گذشته، حوثی‌ها موشک و پهپاد به سمت عربستان سعودی و کشتی‌ها در دریای سرخ شلیک کرده‌اند و بازار‌های جهانی انرژی را مختل کرده‌اند؛ در همین حال، ائتلاف نظامی به رهبری عربستان برای نخستین بار در چند سال گذشته، حملات هوایی علیه مناطق تحت کنترل حوثی‌ها انجام داده است.

یک نگرانی واقعی وجود دارد که جنگ داخلی یمن دوباره شعله‌ور شود»، اپریل الی، که روی روند صلح یمن در سازمان ملل کار کرده و اکنون پژوهشگر ارشد در مؤسسه واشینگتن است، چنین گفت.

این روایت از وضعیت یمن بر پایه گفت‌و‌گو با مقام‌های یمنی، دیپلمات‌های غربیِ فعلی و پیشینِ درگیر در روند صلح یمن و تحلیلگران منطقه‌ای نوشته شده است. بیشتر آنها به شرط ناشناس ماندن سخن گفتند تا جزئیات مذاکرات سیاسی حساس را بازگو کنند.

میان این کشمکش قدرت بین حوثی‌ها و عربستان سعودی، ده‌ها میلیون شهروند یمنی گرفتار شده‌اند که از محرومیت گسترده رنج می‌برند. برخی از آنها می‌گویند حتی بازگشت به جنگ هم بهتر از این ناامیدیِ کنونی است.

ایمن عبدالحق، ۴۳ ساله، پدر چهار فرزند و راننده تاکسی در صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثی‌ها، گفت: «ما از این سختی به ستوه آمده‌ایم و به راهی برای خروج نیاز داشتیم، چه از طریق گفت‌و‌گو و چه از طریق جنگ.» او افزود: «مردم همیشه دنبال یک گشایش هستند، فارغ از عواقبش.»

حوثی‌ها زمانی گروهی نامنظم از شورشیان مسلمان شیعه در شمال کوهستانی یمن بودند که شعاری درباره مرگ بر آمریکا و اسرائیل داشتند. آنها با حمایت ایران، جنگ داخلی را آغاز کردند و در سال ۲۰۱۴ صنعا را تصرف کردند و دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی را عقب راندند.

مقام‌های عربستان سعودی، همسایه شمالی یمن، از ایده حضور یک شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در مرزشان به‌شدت نگران شدند. یک ائتلاف نظامی به رهبری عربستان کارزار بمباران را آغاز کرد و از نیرو‌های ضدحوثی پشتیبانی کرد. اما جنگ سال‌ها ادامه یافت و عربستان زیر فشار بین‌المللی، به‌دلیل نقشش در تشدید بحران انسانی یمن، عقب نشست.

تا زمانی که آتش‌بس در سال ۲۰۲۲ اعلام شد، حوثی‌ها در شمال یمن یک حکومت بالفعل ایجاد کرده بودند. جنوب کشور به‌طور اسمی در کنترل دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده بین‌المللی بود؛ دولتی که از نظر مالی و نظامی به عربستان سعودی وابسته است. مقام‌های سعودی همچنان ادعا می‌کنند که در مسائل گوناگون یمن حرف نهایی را آنها می‌زنند.

در ابتدا به نظر می‌رسید خستگی نظامی و اراده سیاسی در هر دو طرف می‌تواند به صلحی پایدار منجر شود. در اواخر سال ۲۰۲۳، با کمک سازمان ملل، عربستان و حوثی‌ها به امضای یک توافق اولیه صلح ــ که مقام‌ها از آن با عنوان «نقشه راه» یاد می‌کردند ــ نزدیک شدند؛ توافقی که قرار بود چارچوبی برای حل‌وفصل سیاسی بلندمدت ارائه دهد، بنا بر گفته مقام‌های یمنی و غربیِ درگیر در آن تلاش‌ها.

یکی از بخش‌های اصلی آن توافق، توافقی برای امکان‌پذیر کردن پرداخت حقوق کارمندان دولت یمن در مناطق تحت کنترل حوثی‌ها بود؛ حقوقی که در زمان جنگ متوقف شده بود. مبلغ موردنظر قابل‌توجه بود ــ سالانه بین ۱ تا ۲ میلیارد دلار ــ بر اساس گفته دو دیپلمات غربی و یک مقام یمنی که در جریان این طرح بودند. این پول عمدتا قرار بود از درآمد نفتی یمن تأمین شود؛ منابع نفتی یمن خارج از قلمرو حوثی‌ها قرار دارد و حوثی‌ها مشتاق دسترسی به آن بودند.

پیش از نهایی شدن توافق، حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به رهبری حماس علیه اسرائیل و به‌دنبال آن بمباران ویرانگر غزه از سوی اسرائیل، روند صلح یمن را برهم زد. حوثی‌ها یک کارزار نظامی در همبستگی با فلسطینیان غزه اعلام کردند و موشک و پهپاد به سمت اسرائیل و کشتی‌ها در دریای سرخ شلیک کردند.

مقام‌های سعودی و دیپلمات‌های بین‌المللی بر این باور بودند که حوثی‌ها آتش‌بس را ــ که پیش‌شرط روند صلح یمن بود ــ نقض کرده‌اند و همین موضوع پیشبرد کار را ناممکن کرده است، بنا بر گفته آن مقام یمنی و دو دیپلماتی که در جریان گفت‌و‌گو‌ها بودند. اما حوثی‌ها استدلال می‌کردند که آتش‌بس آنها با عربستان همچنان برقرار است و فشار می‌آوردند که روند صلح ادامه یابد.

در طول جنگ غزه، حوثی‌ها از حمله به عربستان سعودی خودداری کردند. اما حملات آنها در دریای سرخ خشم کشور‌هایی را برانگیخت که به این مسیر آبی برای حمل‌ونقل دریایی وابسته بودند. وقتی دونالد ترامپ در سال ۲۰۲۵ دور دوم ریاست‌جمهوری خود را آغاز کرد، حوثی‌ها را یک سازمان تروریستی خارجی اعلام کرد و کارزار بمبارانی علیه آنها به راه انداخت.

به گفته المسلمی، پژوهشگر چتم هاوس، این برچسب، وضعیت اقتصادیِ از قبل دردناکِ مناطق تحت کنترل حوثی‌ها را بدتر کرد و خود حوثی‌ها نگران بودند که نارضایتی عمومی در آن مناطق افزایش یابد.

محمد البخیتی، مقام ارشد سیاسی حوثی، در گفت‌و‌گو با نیویورک‌تایمز، عربستان سعودی را متهم کرد که «در اجرای هیچ‌یک از بند‌های نقشه راه، و در رأس آن پرداخت حقوق همه کارکنان دولت، کوتاهی کرده است.»

او گفت عربستان مسئول تشدید کنونی تنش‌هاست و این کشور را به اعمال محدودیت بر پرواز‌ها و کشتیرانی به یمن متهم کرد؛ محدودیت‌هایی که حوثی‌ها و بسیاری از یمنی‌های مناطق تحت کنترل آنها از آن به‌عنوان محاصره یاد می‌کنند.

در پستی در شبکه‌های اجتماعی در روز شنبه، محمد آل‌جابر، سفیر عربستان در یمن، گفت که پادشاهی مایل به کاهش تنش است و از تلاش‌ها برای صلحی جامع در یمن حمایت می‌کند. او حوثی‌ها را به «اصرار بر مسیر تشدید تنش و خشونت» متهم کرد و گفت آنها در خدمت دستورکار‌های خارجی‌ای هستند که به سود مردم یمن نیست.

در فوریه، زمانی که آمریکا و اسرائیل با ایران وارد جنگ شدند، به نظر می‌رسید حوثی‌ها مایل‌اند کنار بایستند. اما پس از فروپاشی آتش‌بس میان آمریکا و ایران، محاسبات حوثی‌ها تغییر کرد. برخی تحلیلگران گفتند احتمال می‌دهند این تغییر ناشی از فشار ایران برای درگیر شدن بیشتر بوده باشد. مداخله حوثی‌ها به منافع ایران خدمت می‌کند، اما همچنین در راستای تمایل خود حوثی‌ها برای تحمیل واقعیتی سیاسی تازه بر یمن است، به گفته این تحلیلگران.

پس از آنکه بر سر فرود یک هواپیمای ایرانی در صنعا درگیری‌ای رخ داد، حوثی‌ها بعدتر محاصره دریایی عربستان را اعلام کردند. با توجه به موقعیت راهبردی یمن در امتداد دریای سرخ، حوثی‌ها در موقعیتی مناسب برای برهم زدن بازار‌های انرژی قرار دارند. عربستان، که بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان است، معمولا بخش عمده نفت خود را از تنگه هرمز در نزدیکی ایران عبور می‌دهد، اما به‌دلیل جنگ، ناچار شده مسیر خود را از دریای سرخ تغییر دهد.

اپریل الی، تحلیلگر مؤسسه واشینگتن، گفت: «حوثی‌ها در تشخیص لحظه خون‌ریزیِ در آب خیلی خوب‌اند.» او افزود: «آنچه آنها می‌خواهند این است که کنترل خود را در یمن تثبیت کنند و به منابع داخلی و دسترسی بی‌مانع به دنیای بیرون دست یابند.»

به گفته تحلیلگران، اینکه اوضاع از اینجا به بعد تا چه حد تشدید شود، ممکن است به موضع دولت ترامپ بستگی داشته باشد. کاخ سفید به درخواست اظهار نظر پاسخی نداد.

در ۲۳ ژوئیه، پس از آنکه حوثی‌ها مدعی حمله به دو نفتکش سعودی شدند، ترامپ در شبکه‌های اجتماعی تهدید کرد که اگر این حملات ادامه پیدا کند، بر آن گروه «مجازات نظامی شدید» تحمیل خواهد کرد.

او همچنین از حوثی‌ها ابراز ناامیدی کرد و گفت آنها «تا این لحظه، بسیار حرفه‌ای و هوشمندانه عمل کرده‌اند.»