چرا آمریکا بمباران ایران را متوقف کرده است؟

ایالات متحده روز جمعه، پس از نزدیک به دو هفته بمباران، از جمله در تنگه هرمز، حملات به ایران را متوقف کرد؛ حملاتی که پس از فروپاشی آتش‌بس با میانجی‌گری اسلام‌آباد از سر گرفته شده بود.

واشنگتن دیگر حملاتی با هدف قرار دادن ایران انجام نداده و این امر از حملات تلافی‌جویانه تهران علیه دارایی‌ها و زیرساخت‌های نظامی آمریکا در کشور‌های منطقه جلوگیری کرده است.

اگرچه رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، آن را رد کرده، گزارش‌های رسانه‌ای در آمریکا گفته‌اند که واشنگتن ممکن است با کاهش ذخایر رهگیر‌های پدافند هوایی روبه‌رو باشد؛ همزمان، با بالا رفتن سطح مخاطرات، فشار بر هر دو طرف برای دادن فرصت دوباره به دیپلماسی در حال افزایش است.

آنچه درباره دلیل توقف حملات آمریکا و آنچه در کانال‌های دیپلماتیک در جریان است می‌دانیم، از این قرار است.

اکنون وضعیت چگونه است؟

با وجود این وقفه ناگهانی در تبادل حملات، تنگه هرمز — آبراه حیاتی‌ای که به یکی از بزرگ‌ترین نقاط اشتعال این جنگ تبدیل شده — همچنان بسته مانده است.

رسانه دولتی ایران، صداوسیما، گزارش داد که شش کشتی بامداد دوشنبه پس از خاموش کردن سامانه‌های ناوبری و موقعیت‌یابی خود، تلاش کردند از یک مسیر «غیرقانونی و ناامن» در جنوب تنگه هرمز عبور کنند.

به گفته صداوسیما، یکی از شناور‌ها دچار سانحه‌ای نامشخص شد، در حالی که سایر شناور‌ها تحت «مدیریت قاطع ایران» به خلیج بازگشتند. این رسانه به نقل از یک مقام، ارتش آمریکا را متهم کرد که با «تحریک» کشتی‌ها، آنها را به حرکت در مسیر غیرمجاز واداشته است.

با این حال، حملات تلافی‌جویانه ایران به دارایی‌ها و زیرساخت‌های نظامی آمریکا در بحرین، کویت و اردن متوقف شده است. محمد اکرمینیا، سخنگوی ارتش ایران، گفت: «راهبرد ما اساساً تلافی‌جویانه بوده است. ما همچنین عملیات تلافی‌جویانه خود را متوقف کرده‌ایم.»

پس از آنکه آمریکا و ایران تبادل موشکی را متوقف کردند، قیمت جهانی نفت حدود ۴ درصد کاهش یافت؛ نشانه‌ای از احتمال چرخش به سمت دیپلماسی.

ارتش آمریکا روز شنبه اعلام کرد که محاصره دریایی بنادر ایران، از جمله بنادر واقع در تنگه هرمز، «همچنان به‌طور کامل برقرار است»، اما مشخص نکرد چرا واشنگتن پس از ۱۳ شب حملات فزاینده، حملات خود به ایران را متوقف کرده است.

چه تنش‌هایی باقی مانده است؟

بزرگ‌ترین نقطه اشتعال و مسئله‌ای که مستقیماً دو هفته پیش باعث ازسرگیری حملات شد، تنگه هرمز است؛ آبراهی که ایران اندکی پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به تهران در ۲۸ فوریه، عملاً آن را به روی کشتیرانی بین‌المللی بست.

ایران در حال بررسی پیشنهاد‌هایی با عمان است؛ کشوری که آب‌های سرزمینی‌اش نیز به این تنگه امتداد می‌یابد، تا تنگه هرمز را تحت یک پروتکل مدیریت مشترک بازگشایی کند. با این حال، روشن نیست که آیا این گزینه برای ترامپ یا کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس قابل قبول خواهد بود یا نه.

بر اساس یادداشت تفاهمی که ۱۷ ژوئن میان آمریکا و ایران امضا شد، قرار بود تنگه برای حداقل ۶۰ روز در جریان مذاکرات صلح، به روی عبور و مرور کشتی‌ها باز و آزاد باشد. اما دو طرف بر سر این که کنترل نهایی مسیر‌های کشتیرانی با چه کسی باشد و کشتی‌ها باید از کدام مسیر عبور کنند، اختلاف پیدا کردند. این اختلاف به حملات ایران به کشتی‌هایی که از مسیر‌های «اشتباه» حرکت می‌کردند و در نهایت به ازسرگیری حملات ترامپ علیه ایران منجر شد.

تنش‌ها بر سر کشتیرانی در هرمز اکنون به دیگر آبراه‌های حیاتی نیز سرایت کرده است.

بر اساس داده‌های کشتیرانی پلتفرم تحلیلی Kpler، تردد کشتی‌ها از تنگه باب‌المندب در ورودی دریای سرخ در سوی دیگر عربستان نیز پس از حملات حوثی‌ها به کشتی‌ها در امتداد ساحل دریای سرخ یمن و اعلام محاصره دریایی علیه بزرگ‌ترین عضو شورای همکاری خلیج فارس، کاهش یافته است.

در همین حال، حمله اوکراین به یک شناور ایرانی در دریای خزر، تنش‌ها را بیش از پیش افزایش داد و دست‌کم یک ملوان ایرانی را کشت. تهران دیپلمات‌های اوکراینی را احضار و کی‌یف را به انجام اقدامی «خصمانه و جنایتکارانه» متهم کرد.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، گفت موشک‌های دوربرد، شناور‌هایی را هدف قرار داده‌اند که محموله‌های نظامی مرتبط با ایران حمل می‌کردند؛ او همزمان روسیه را متهم کرد که به کارزار نظامی ایران علیه آمریکا کمک می‌کند.

یکی دیگر از نقاط اشتعال اصلی، لبنان است؛ جایی که اسرائیل از اوایل مارس حدود یک‌پنجم خاک این کشور را اشغال کرده است. مجتبی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، تأکید کرده که صلح میان تهران و واشنگتن تنها در صورتی ممکن خواهد بود که اسرائیل حملات خود به لبنان را متوقف کند؛ جایی که مدعی است مواضع حزب‌الله، گروه لبنانی مورد حمایت ایران، را هدف می‌گیرد.

او در پستی در ایکس نوشت: ایران «حفظ تمامیت ارضی لبنان و پایان مطلق و بی‌قیدوشرط تجاوز رژیم صهیونیستی را شرط اصلی هرگونه توافق برای پایان دادن به جنگ تحمیلی از سوی آمریکا‌ی متجاوز تعیین کرده است.»

چرا آمریکا اکنون حملات را متوقف کرده است؟

مایک والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل، به شبکه NBC News گفت وقفه در حملات به پیشبرد گفت‌و‌گو‌ها میان دو کشور کمک می‌کند. او گفت: «کاری که رئیس‌جمهور اکنون انجام می‌دهد، همان‌طور که در تمام این مدت دیده‌ایم، این است که به برخی گفت‌و‌گو‌ها فضا می‌دهد.» او افزود: «گفت‌و‌گو‌ها در جریان است.»

نادر حبیبی، اقتصاددان ایرانی-آمریکایی، به الجزیره گفت اقتصاد جهانی هنگامی که آمریکا و ایران دو هفته پیش به درگیری بازگشتند، تحت فشار شدید قرار گرفت و قیمت نفت خام بیش از ۲۰ درصد افزایش یافت و به بالای ۱۰۰ دلار در هر بشکه رسید.

او این را دلیل اصلی توقف حملات آمریکا دانست.

حبیبی به الجزیره گفت: «از همه سو، چه از داخل و چه از سوی شرکای بین‌المللی، بر دولت ترامپ فشار بود که راه‌حلی پیدا کند. همه حملات اخیر آمریکا فشار کافی برای تغییر سیاست ایران و وادار کردن ایران به پذیرش خواسته‌های آمریکا ایجاد نکرد.»

او گفت مسئله دیگر این است که هزینه حملات ایران به کشور‌های خلیج فارس «بسیار بالا بود و آمریکا به‌دلیل خسارت به اقتصاد متحدانش در صورتی که این حملات ادامه پیدا می‌کرد، در معرض دور کردن آنها از خود قرار داشت.»

حبیبی همچنین گفت محاصره دریایی آمریکا و تحریم‌ها اقتصاد تهران را به‌شدت تحت فشار قرار داده است و افزود که کشور «شاهد صف‌های طولانی برای بنزین و گازوئیل بوده که گاه به یک کیلومتر می‌رسید.» این وضعیت با خسارت به زیرساخت‌های ایران در نتیجه حملات آمریکا، از جمله پل‌ها و راه‌آهن، همراه شده است.

او گفت: «بنابراین هر دو طرف به‌دلیل هزینه شدید و ناتوانی یک طرف در وادار کردن طرف دیگر به تسلیم، انگیزه دارند.»

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، به الجزیره گفت: «دو هفته جنگ به واشنگتن و تهران یادآوری کرده که تشدید تنش، بدون حل منازعه، فقط هزینه‌ها را بالا می‌برد. امید این است که ایران و عمان بتوانند به فرمولی برای بازگشایی تنگه برسند که برای همه بازیگران دیگر هم قابل قبول باشد.»

او افزود: «این شکاف فقط با بازگشت به یادداشت تفاهم و رفع ابهام‌های آن قابل پر شدن است.»

قطر، مصر و پاکستان همراه با دیگر میانجی‌گران منطقه‌ای برای دستیابی به آتش‌بس جدید میان آمریکا و ایران تلاش کرده‌اند و به‌تازگی پیشنهادی برای وقفه ۱۰ روزه در درگیری‌ها ارائه کرده‌اند.

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز یکشنبه به شبکه اتریشی ORF گفت میانجی‌ها در حال تبادل پیام میان ایران و آمریکا هستند و افزود که ایران با وجود تلاش‌های پیشین خود برای دیپلماسی، «مورد خیانت» قرار گرفته است.

آیا آمریکا با کمبود ذخایر تسلیحاتی روبه‌روست؟

رسانه‌های آمریکایی گزارش داده‌اند که واشنگتن با کاهش ذخایر رهگیر‌های ضد موشکی پاتریوت و دیگر مهمات پدافند هوایی مستقر در خاورمیانه روبه‌روست.

پایگاه خبری Axios گزارش داد که رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، ژنرال دن کین، به وزیر دفاع پیت هگست و ترامپ هشدار داده که کمبود رهگیر‌های پدافند هوایی می‌تواند توان حفاظت از نیرو‌ها و متحدان آمریکا در منطقه را مختل کند.

دولت آمریکا هفته گذشته تأیید کرد که جنگ با ایران دست‌کم ۱۸ نفر از نیروهایش را کشته و ۴۸۲ نفر را زخمی کرده است. با این حال، پنتاگون بعدتر شمار کشته‌شدگان را به ۱۴ نفر کاهش داد.

ترامپ نگرانی‌ها درباره ذخایر مهمات را رد کرده و به وال‌استریت ژورنال گفته است: «ما بسیار بیشتر از هر کشوری در جهان مهمات داریم، و بسیار بیشتر از آنچه نیاز داریم.»

ترامپ پس از آنکه آمریکا روز جمعه حملات به ایران را متوقف کرد، به خبرنگاران گفت: «یک خروجی نظامی وجود دارد که در آن ما دقیقاً به همین شکل ادامه می‌دهیم، و حتی می‌توانیم شدت آن را بیشتر کنیم، و این دارد هر آنچه آنها دارند را از بین می‌برد. یا یک راهبرد هوشمندانه‌تر وجود دارد: توافق می‌کنید؛ و آنها می‌خواهند توافق کنند.»

با وجود این اظهارات، کارشناسان معتقدند کاهش ذخایر تسلیحاتی یکی دیگر از دلایل اصلی توقف حملات آمریکا به ایران در این مقطع است.