امید به بازگشت به دیپلماسی با ادامه آتش‌بس میان آمریکا و ایران برای سومین روز

میانجی‌ها ابراز امیدواری کرده‌اند که در بازگرداندن ایالات متحده و ایران به میز مذاکره پیشرفت حاصل شود، در حالی که دو طرف برای سومین روز پیاپی درگیری‌ها را متوقف نگه داشته‌اند.

مقام‌های خاورمیانه که به شرط ناشناس ماندن درباره گفت‌و‌گو‌های پشت در‌های بسته صحبت کردند، روز دوشنبه به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفتند که میانجی‌هایی به رهبری قطر و پاکستان همچنان در حال تلاش برای پر کردن شکاف میان واشنگتن و تهران هستند.

این ادعا‌ها ظاهراً با اظهاراتی از واشنگتن، و نیز با ادامه توقف حملات آمریکا پس از تشدید ناگهانی درگیری‌ها حدود دو هفته یا اندی پیش، تقویت شد.

با این حال، ایران سخنان مربوط به مذاکره را کم‌اهمیت جلوه داده است و حملات پهپادی آن به عربستان سعودی، اردن و عراق شکنندگی وضعیت را برجسته کرد؛ امری که نشان می‌دهد تهران، یا دست‌کم گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران در منطقه، در پی آزمودن رویکرد تازه آمریکا است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مدعی شد که ایران «از طریق عوامل خود و به‌طور مستقیم» درخواست برگزاری نشست کرده و «ما هم داریم دیدار می‌کنیم».

او به خبرنگاران در هواپیمای ایرفورس وان گفت: «ما همین حالا با ایران صحبت می‌کنیم. گفت‌و‌گو‌های خوبی داریم.»

با این حال، همان‌طور که او بار‌ها چنین کرده است، رهبر آمریکا همچنین در صورت نرسیدن ایران به توافق، تهدید‌هایی نیز مطرح کرد.

سخنگوی وزارت خارجه ایران اصرار کرد که تهران برای ازسرگیری گفت‌و‌گو‌های صلح درخواست نداده است و یادآور شد که «میانجی‌ها ممکن است پیام‌هایی را از طرف آمریکا به ما منتقل کنند»، اما مذاکره مستقیمی در کار نیست.

آمریکا روز شنبه حملات را متوقف کرد، پس از آنکه در یک تشدید تقریباً دو هفته‌ای که با شلیک ایران به کشتی‌هایی که تلاش داشتند از تنگه هرمز عبور کنند آغاز شده بود، مناطق ساحلی و زیرساخت‌های ایران را هدف قرار داده بود؛ آبراهی حیاتی برای محموله‌های جهانی نفت.

ایران در واکنش به این حملات، با موشک و پهپاد به کشور‌هایی در سراسر منطقه که میزبان نیرو‌های آمریکایی هستند حمله کرد و دست‌کم سه نظامی را در یک پایگاه در اردن و یک نفر دیگر را در عراق کشت.

ترامپ در موضوع ذخایر رهگیر‌های موشکی گفت آمریکا «مهمات زیادی، از انواع مختلف» دارد، پس از آنکه گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه یکی از دلایل توقف حملات، کمبود موجودی بوده است. او گفت رهگیر‌های پاتریوت در حال تولید هستند، هم‌زمان با آنکه آمریکا در حال افزایش ذخایر خود است.

اوسامه بن جواد، گزارشگر الجزیره از دوحه، گفت میانجی‌ها همچنان در حال تبادل پیام میان دو طرف هستند و «مشتاق‌اند هر دو طرف را دوباره به میز مذاکره و دوباره به تفاهم‌نامه تاریخی بازگردانند».

تفاهم‌نامه‌ای که در اواسط ژوئن امضا شد، پیش از تشدید درگیری‌های اوایل این ماه، نبرد‌ها را متوقف کرد.

از آن زمان، تفسیر‌های متفاوتی از این توافق شکل گرفته و تنگه هرمز به‌عنوان یک نقطه اختلاف اصلی ظهور کرده است.

تهران می‌خواهد کشتی‌ها از یک مسیر کشتیرانی مشخص عبور کنند که نزدیک‌تر به سواحل این کشور می‌گذرد، و به کشتی‌هایی که از مسیر جنوبی نزدیک‌تر به ساحل عمان عبور می‌کنند شلیک کرده است.

مسقط سازوکاری پیشنهاد کرده است که بر اساس آن کشور‌ها برای عبور از این آبراه باریک، که گذرگاهی کلیدی برای انرژی جهان است، عوارضی داوطلبانه بپردازند. اما ایران اصرار دارد که این عوارض باید اجباری باشد.

بن جواد گفت: «این تنگه همچنین میان ایران و عمان همچنان محل مناقشه است، هرچند چند منبع می‌گویند طی آخر هفته پیشرفتی در این موضوع حاصل شده است. اما آنها هنوز هم درباره اینکه نسخه نهایی امور چگونه خواهد بود، فاصله زیادی از هم دارند.»

او افزود: «ایرانی‌ها می‌گویند وضعیت در این آبراه راهبردی نمی‌تواند به حالت پیش از جنگ بازگردد و اصرار دارند که عوارضی وجود خواهد داشت. با این حال، آنها درباره اینکه این عوارض ورود باشد، خروج باشد، یا در ازای برخی خدماتی که هم ایران و هم عمان ارائه می‌دهند، می‌تواند باشد، به ایده‌ها باز هستند.»

فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) روز دوشنبه گفت که ۱۷ کشتی تجاری در حال عبور از تنگه را به مسیر دیگری هدایت کرده است، همچنین دو کشتی دیگر را از کار انداخته و دو کشتی دیگر را برای اطمینان از پایبندی به محاصره ایران سوار شده است.

پس از فروپاشی تفاهم‌نامه، واشنگتن همچنین معافیتی را که اجازه فروش نفت ایران را می‌داد لغو کرد و محاصره دریایی بنادر ایران را اعمال نمود.