استخراج نفت به روش سنتی در «تگزاس کوچک» اندونزی

موتور کامیون قرمز قدیمی برای کنترل پمپی که به یک دکل سه‌پایه ساخته‌شده از الوار‌های چوب ساج و طناب متصل بود، دستکاری و سرهم‌بندی شده بود. سوجیانتو ۵۱ ساله درون کابین خودرو نشسته بود و سیگاری در دست داشت. او پدال گاز را رها کرد و پمپ را به عمق صد‌ها فوتی زیر زمین فرستاد تا لحظاتی بعد آن را در حالی که از نفت خام پر شده بود، بالا بکشد.

آقای سوجیانتو که مانند بسیاری از اندونزیایی‌ها فقط با یک نام شناخته می‌شود، گفت: «ما این‌گونه نفت را از زمین استخراج می‌کنیم.»

در اطراف او در یک روز چهارشنبه، دود بر فراز تپه‌هایی که با دکل‌های چوب ساج پوشانده شده بودند، بلند می‌شد. بوی نفت در هوا به مشام می‌رسید و زمین از لایه‌های سیاه نفت لغزنده شده بود. در آن نزدیکی، گروهی از مردان با دست‌های خالی در حال چرخاندن پمپی بودند که در زمین گیر کرده بود.

اینجا میدان نفتی وونوکولو در جاوه شرقی اندونزی است؛ جایی که حفاری معیشتی نفت برای دهه‌ها در آن دوام آورده است. این میدان در سال ۱۸۹۳، زمانی که اندونزی مستعمره هلند بود، توسط سربازانی که در حال حفر زمین برای رسیدن به آب بودند، کشف شد. این میدان با عمقی در حدود ۱۶۰۰ فوت (حدود ۵۰۰ متر)، یکی از کم‌عمق‌ترین میدان‌های نفتی جهان به شمار می‌رود که به مردم محلی اجازه می‌دهد بدون نیاز به ماشین‌آلات سنگین، نفت استخراج کنند.

شرکت‌های بزرگ نفتی مدت‌هاست که این میدان ۱۲۰ جریبی را از نظر تجاری بی‌اهمیت ارزیابی کرده‌اند. با این حال، حفاری‌های محلی در اینجا در تمام دوران فراز و فرود‌های بازار نفت دوام آورده است. بسیاری از مردم محلی در این منطقه از شوک انرژی ناشی از جنگ ایران استقبال کرده‌اند، حتی با وجود اینکه دولت اندونزی برای تامین ذخایر نفت خود به روسیه روی آورده است.

سوجیانتو که حدود ۱۵ سال است در اینجا کار می‌کند، گفت: «ما در واقع وقتی قیمت نفت افزایش می‌یابد خوشحال می‌شویم، زیرا درآمدمان بیشتر می‌شود.»

در کنار کامیون او، سه مرد دیگر در ایستگاه‌های مجزا کار می‌کردند. یکی داخل کلبه‌ای در کنار پمپ نشسته بود و با یک چوب بلند آن را هدایت می‌کرد. دو نفر دیگر که سطل‌هایی در دست داشتند، نفتی را که دور چاه در پایه دکل جمع شده بود، برمی‌داشتند. آنها به مدت یک ساعت به صورت هماهنگ کار کردند تا در مجموع حدود ۲۰۰ لیتر یا کمی بیش از یک بشکه نفت جمع‌آوری کنند و سپس به سراغ چاه دیگری رفتند.

این چاه‌ها تنها چاه‌های نفت تحت مدیریت محلی در اندونزی نیستند. طبق داده‌های دولتی، حدود ۳۴ هزار چاه از این دست در سراسر کشور وجود دارد که چند صد حلقه آن در وونوکولو واقع شده است. اما وونوکولو به دلیل تاریخچه و برخی بازاریابی‌های هوشمندانه متمایز است. این منطقه به نام «تگزاس کوچک» نیز شناخته می‌شود؛ زیرا دولت محلی نام آن را «تگزاس وونوکولو» گذاشته که به ایالت تگزاس آمریکا اشاره دارد و مخفف عبارت «Tekad Selalu Aman dan Sejahtera» به معنای «عزم همیشگی برای امنیت و رفاه» است.

افتاودین، سرپرست اداره انرژی و منابع معدنی جاوه شرقی، اظهار داشت که مانند اکثر چاه‌های تحت مدیریت محلی، چاه‌های وونوکولو در دولت ثبت نشده‌اند. در نتیجه، آنها مشمول مقررات ایمنی نیستند و در یک منطقه خاکستری قانونی فعالیت می‌کنند.

به گفته هری، یکی از تقطیرکنندگانی که ۱۵ سال در این میدان کار کرده است، پنج سال پیش یک کارگر در حین بازرسی چاه در طناب قرقره گیر کرد و فوراً جان باخت.

آقای هری که او نیز تنها از یک نام استفاده می‌کند، گفت: «این کار ترسناکی است.»

بسیاری از مردم در این منطقه به عنوان تقطیرکننده کار می‌کنند؛ آنها نفت خام را در کوره‌ای می‌جوشانند تا آب آن را جدا کنند و دیزل تصفیه‌نشده حاصل را به فروش برسانند. فعالان محیط زیست نگران آلودگی هوا و خاک و همچنین تاثیرات بلندمدت بر سلامت کارگران حفاری هستند.

پرادیپتا ایندرا آریونو، مدیر سازمان غیرانتفاعی زیست‌محیطی WALHI در جاوه شرقی، گفت صنعت نفت در وونوکولو نشانه‌ای از کمبود شغل در این منطقه است.

آقای پرادیپتا گفت: «آن‌ها به این دلیل نفت استخراج می‌کنند که گزینه بهتری ندارند.»

ده‌ها سال است که سووتو ۷۳ ساله، بقایای نفت را از رودخانه، جویبار‌ها یا گودال‌های نزدیک میدان نفتی جمع‌آوری می‌کند. او بازمانده‌های نفت خام را جمع‌آوری کرده و می‌جوشاند تا نفت و آب را از هم جدا کند. سپس نفت با یک کاردک از روی آب جمع‌آوری شده و به بشکه‌ها منتقل می‌شود. او در طول روز می‌تواند تا دو گالن یا حدود ۴۰ لیتر نفت جمع کند که آن را به قیمت حدود ۲۵ دلار می‌فروشد.

آقای سووتو شب‌ها به عنوان نگهبان در میدان نفتی کار می‌کند. او گفت: «من از معدن در برابر دزدان نفت و ماشین‌آلات محافظت می‌کنم.»

برای موجیونو ۷۰ ساله، این چاه‌ها منبع درآمد سه نسل از خانواده‌اش بوده‌اند. او در این منطقه بزرگ شده و در کودکی توسط والدینش به اینجا آورده شده است. او به یاد می‌آورد که قبل از ورود موتور‌های کامیون‌های قدیمی، کارگران بیشتر پمپ‌ها را به صورت دستی و با همکاری حداقل ۱۰ نفر برای بیرون کشیدن مکانیسم از زیر زمین هدایت می‌کردند.

او گفت: «در حدود دهه ۱۹۹۰، یک چاه می‌توانست تا ۳۸ بشکه نفت در روز تولید کند و به صورت ۲۴ ساعته فعال باشد.»

حدود ۸۰۰ چاه در دو روستای وونوکولو و هارگومولیو پراکنده شده‌اند که حداقل ۲۰۰ حلقه از آنها همچنان نفت تولید می‌کنند. بیشتر نفت خام استخراج‌شده در اینجا به شرکت نفت دولتی «پرتامینا» فروخته می‌شود.

آقای موجیونو گفت، اما ذخایر نفتی در طول سال‌ها تخلیه شده است. امروزه، استخراج هفت تا هشت بشکه نفت خام از یک چاه تک می‌تواند یک هفته زمان ببرد که به قیمت حدود ۷.۲ میلیون روپیه اندونزی (حدود ۴۰۰ دلار) به فروش می‌رسد؛ رقمی که کمتر از نرخ بازار است. بیشتر مردان در اینجا معمولاً روی پنج تا شش چاه کار می‌کنند و در یک ماه خوب، می‌توانند تا ۴۰۰ دلار درآمد داشته باشند.

بیش از یک دهه پیش، سومانتا ۶۴ ساله شروع به سرمایه‌گذاری روی چاه‌های متروکه کرد. او گفت که اکنون می‌تواند به اندازه‌ای نفت استخراج کند که تا ۳۰۰ بشکه در هفته را پر کند و به شرکت پرتامینا بفروشد. او همچنان به آینده وونوکولو خوش‌بین است.

او گفت: «ما باید عمیق‌تر زمین را حفر کنیم.»

دولت که نگران خشک شدن چاه‌ها بود، حدود یک دهه پیش طرحی را به نام «میراث زمین‌شناختی نفت وونوکولو» آغاز کرد تا گردشگری را در این منطقه رونق بخشد. دولت یک برج دیده‌بانی، یک موزه و سالنی برای فروشندگان مواد غذایی ساخت، اما این طرح تا حد زیادی بی‌نتیجه ماند.

آقای سووتو گفت: «ما قبلاً بازدیدکنندگانی داشتیم؛ بیشتر آنها دانشجویان دانشگاه یا پژوهشگران بودند.» موزه همچنان باز است، اما به عنوان استراحتگاهی برای پژوهشگران و مسافران دیگر استفاده می‌شود. برج دیده‌بانی در زمان بازدید من، نمای چشمگیری از میدان وونوکولو را به همراه آسمان آبی و دود سیاهی که از چاه‌ها برمی‌خواست، نشان می‌داد. سالن غذاخوری متروکه رها شده بود و منطقه را علف‌های هرز پوشانده بود.