مخالفت علنی شهروندان اردنی با حضور نظامی ایالات متحده

صد‌ها تن از چهره‌های سیاسی، حقوقی و سایر شخصیت‌های اردنی هفته گذشته نامه‌ای سرگشاده را امضا کردند و خواستار خروج نیرو‌های آمریکایی از اردن شدند؛ اقدامی که یک چالش عمومی نادر برای دولتی به شمار می‌رود که مدت‌هاست آزادی بیان و مخالفت‌ها را سرکوب کرده است.

مقامات ایرانی اعلام کردند در هفته‌های اخیر، موشک‌ها و پهپاد‌های ایرانی به طور فزاینده‌ای نیرو‌ها و تأسیسات نظامی ایالات متحده در اردن را هدف قرار داده‌اند، از جمله در اوایل روز چهارشنبه. این حملات بار‌ها آژیر‌های خطر را در سراسر این پادشاهی به صدا درآورده و این کشور را بیشتر به جنگی کشانده است که مایل نبود هیچ بخشی از آن باشد. اما بیشتر اردنی‌ها سکوت اختیار کرده‌اند.

افرادی که این نامه را امضا کرده‌اند گفتند که انگیزه آنها حس مسئولیت ملی و نگرانی از این بوده است که حضور این نیروها، حاکمیت اردن را به خطر می‌اندازد.

در این نامه آمده است: «ما تاکید می‌کنیم که حضور آنها، اردن را در معرض خطرات امنیتی، سیاسی و اقتصادی قرار می‌دهد که هیچ منافع ملی را تامین نمی‌کند و احتمال کشیده شدن کشورمان به یک درگیری منطقه‌ای را که طرفی در آن نیست، افزایش می‌دهد.»

سخنگوی دولت اردن به درخواست‌ها برای اظهار نظر درباره این نامه سرگشاده یا اتهامات مربوط به سرکوب آزادی بیان پاسخ نداد.

اردن میزبان حدود ۴۰۰۰ سرباز آمریکایی در پایگاه‌های خود است و این کشور به عنوان قطب عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه عمل می‌کند. پس از آنکه ایالات متحده و اسرائیل جنگ علیه ایران را در اواخر فوریه آغاز کردند، ایران با حملات تلافی‌جویانه علیه اسرائیل و متحدان آمریکا در منطقه، از جمله اردن، به آن پاسخ داد.

این جنگ بلافاصله به صنعت گردشگری اردن ضربه زد؛ صنعتی که تا ۱۸ درصد از درآمد‌های این کشور را تامین می‌کند. اردن در حال حاضر با اقتصاد ضعیف، نرخ بالای بیکاری و منابع طبیعی اندک دست‌وپنجه نرم می‌کند.

تحلیلگران گفتند حتی با وجود افزایش حملات هوایی به اردن، دولت در اتحاد خود با ایالات متحده تزلزل‌ناپذیر به نظر رسیده است، که بخش عمده‌ای از آن به این دلیل است که کشور به شدت به کمک‌های خارجی ایالات متحده وابسته است. به گفته مقامات اردنی، سال گذشته ایالات متحده ۱.۶۵ میلیارد دلار کمک اقتصادی و نظامی به اردن ارائه کرده است.

سفیان التل، فعال سیاسی ۹۰ ساله، گفت که این نامه را امضا کرده است، زیرا می‌خواست به جهان نشان دهد که بین موضع دولت ــ به ویژه حمایت آن از روابط نزدیک با ایالات متحده و اسرائیل ــ و موضع مردم اردن تفاوت وجود دارد.

آقای التل که در اواخر سال ۲۰۲۲ توسط نیرو‌های امنیتی اردن به دلیل برنامه‌ریزی برای انتقاد علنی از سخنرانی ملک عبدالله بازداشت شده بود، گفت: «ما به عنوان مردم اردن، سیاست‌های دولت و بهره‌کشی آن از اردن و توانمندی‌هایش را به این یا آن شکل برای دفاع از اسرائیل نمی‌پذیریم.»

آقای التل گفت حضور نیرو‌های آمریکایی، اردنی‌ها را در معرض خطر قرار داده است؛ به عنوان نمونه از طریق سقوط لاشه‌های موشک‌های ایرانی که به سمت اسرائیل شلیک شده و توسط پدافند هوایی آمریکا در اردن رهگیری شده‌اند.

آقای التل گفت از زمان انتشار این نامه، صد‌ها اردنی دیگر با وجود آگاهی از خطرات، نام خود را به آن اضافه کرده‌اند.

وی با هشدار درباره خطراتی که ممکن است امضاکنندگان با آن رو‌به‌رو شوند، گفت: «پاسخ دولت این است که در‌های زندان را باز کند و ما را یکی پس از دیگری به زندان بکشاند.»

در جلسه روز دوشنبه پارلمان اردن، مشخص شد که احساسات در مورد حضور نیرو‌های آمریکایی تا چه حد برافروخته است. هنگامی که یک نماینده پارلمان به نام علی الخلایله پیشنهاد کرد که قانون‌گذاران برای مرگ سربازان آمریکایی در خاک اردن به ایالات متحده تسلیت بگویند، با فریاد‌های سایر اعضا مواجه شد، از جمله یکی از اعضا که ارتش آمریکا را به کشتن کودکان، زنان و سالخوردگان متهم کرد.

داود کتاب، روزنامه‌نگار و ستون‌نویس فلسطینی-آمریکایی مقیم امان، پایتخت اردن، گفت که سنجش میزان نشان‌دهنده بودن این نامه از احساسات عمومی دشوار است، زیرا هیچ نظرسنجی عمومی در اردن وجود ندارد و خطرات صحبت کردن بالا است. ناظران سیاسی گفتند کسانی که این نامه سرگشاده را امضا کرده‌اند بیشتر دارای دیدگاه‌های چپ‌گرا، پان‌عرب یا اسلام‌گرا هستند.

او گفت هیچ رسانه اردنی این نامه را منتشر نکرده است که این امر منعکس‌کننده دستورالعمل‌های دولتی برای عدم انتشار آن و همچنین خودسانسوری است. یک رسانه مقاله‌ای در حمله به این نامه منتشر کرد، بدون اینکه متن خود نامه را چاپ کند. این نامه در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شده است، اما آقای کتاب انتظار نداشت که این اقدام الهام‌بخش مخالفت‌های بیشتر باشد.

او گفت: «فضا برای آزادی بیان در حال کوچک شدن است، فضا برای حق اعتراض در حال کوچک شدن است. من فکر می‌کنم این احتمالاً یک اقدام تک‌باره است. من رخ دادن یک اثر دومینویی را پیش‌بینی نمی‌کنم.»

به گفته سازمان عفو بین‌الملل، در سال ۲۰۲۳، اردن مجازات‌های قانونی سختی را برای جرایمی مانند «نشر اخبار دروغین» و «تهدید صلح اجتماعی» وضع کرد که روزنامه‌نگاران، فعالان و سایر منتقدان دولت را هدف قرار می‌دهد.

سال گذشته، دولت فعالیت اخوان‌المسلمین، یک گروه سیاسی اسلام‌گرا را ممنوع کرد و آن را به برنامه‌ریزی برای حملات در کشور متهم نمود. نیرو‌های امنیتی اردن همچنین به مقر بزرگترین حزب اپوزیسیون اردن، یعنی جبهه اقدام اسلامی که شاخه سیاسی اخوان‌المسلمین در اردن به شمار می‌رود، یورش بردند.

آرون مجید، نویسنده کتاب «آمریکایی‌ترین شاه: عبدالله اردن» و مجری پادکست «درباره اردن»، گفت که دولت پیش از این افراد را به دلیل انتقاد نه تنها از دولت، بلکه حتی از متحدانش تحت پیگرد قانونی قرار داده است.

وی افزود: «در این مورد، وقتی آنها از سیاست امنیتی اردن و مهم‌ترین عنصر آن، یعنی مشارکت با ایالات متحده انتقاد می‌کنند، این یک اقدام جسورانه است.»