فریبکاری راست افراطی در ماجرای سبته؛ چگونه بحران مهاجرت در شمال آفریقا دستمایه ابزار جنگ روانی شد؟

مردان جوان مراکشی که روی شن‌های ساحل می‌خزند، از تپه‌ها بالا می‌روند، از دیوار‌ها بالا می‌کشند، از حصار‌ها می‌پرند و از کنار پلیس عبور می‌کنند تا وارد اروپا شوند: تصاویر و ویدیو‌هایی که در روز‌های ۲۹ و ۳۰ ژوئیه از سبته، قلمرو اسپانیا در شمال آفریقا، منتشر شد، شباهت زیادی به ویدیو‌های هراس‌افکنی از مهاجران داشت که تعمداً برای پخش توسط راست افراطی بین‌المللی طراحی شده‌اند. این حادثه آن‌قدر به «تجاوز و تهاجمی» شباهت داشت که جریان‌های وابسته به ترامپ و دوستان اروپایی‌شان مدت‌ها مدعی وقوع آن بودند، تا جایی که دشوار بتوان شک نکرد این ماجرا از پیش برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی شده بوده است.

در زمان نگارش این مقاله، هنوز اطلاعات زیادی درباره حدود ۶۰ هزار نفری که هفته گذشته از مراکش به سمت سبته شنا کردند در دست نیست. اما می‌دانیم که بسیاری از آنها پست‌هایی را در شبکه‌های اجتماعی دیده‌اند که آنها را به شنا به سمت سبته و شاید ایجاد یک بحران تشویق می‌کرد. سبته از قرن شانزدهم یک شهر اسپانیایی بوده است، اما بخشی از خاک اصلی اسپانیا نیست. همچنین عبور از سبته به اسپانیای اصلی و در نتیجه ورود به منطقه شنگن—حوزه رفت‌وآمد آزاد اتحادیه اروپا—بدون عبور از ایست بازرسی امکان‌پذیر نیست. مهاجران غیرقانونی به هیچ وجه نمی‌توانند از سبته به اسپانیای اصلی سفر کنند.

پلیس اسپانیا که از این تعداد بی‌سابقه غافلگیر شده بود و شاید از غرق شدن صد‌ها نفر بیم داشت—در نهایت حداقل ۷۰ نفر از جمله چند کودک در آب جان باختند—اجازه داد آنها در ساحل پیاده شوند. این درست زمانی بود که سیر گردش تصاویر و ویدیو‌ها آغاز شد. در میان کسانی که این تصاویر را تبلیغ می‌کردند، اعضای ارشد دولت ترامپ و رهبران ارشد راست افراطی اروپا حضور داشتند.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، لینکی از بخش خبری به شدت نادرست فاکس‌نیوز را به اشتراک گذاشت که به اشتباه ورود مهاجران را به جای شمال آفریقا، به «شمال اسپانیا» نسبت می‌داد. او نوشت: «خدا را شکر که ترامپ انتخاب شد و مرز‌های کشور ما دیگر این‌گونه نیست.» دیگران تهدید‌های مشخص‌تری مطرح کردند. رابرت جنریک، از اعضای سرشناس حزب راست افراطی «ریفرم» بریتانیا نوشت: «اگر مرز‌های خود را ایمن نکنیم، سبته آینده ماست. این مردان در راه کاله هستند.» نایجل فاراژ، رهبر حزب ریفرم، ویدیویی منتشر کرد و مدعی شد مراکشی‌ها عازم بریتانیا هستند. آلیس وایدل، رهبر حزب راست افراطی «جایگزینی برای آلمان» (AfD) نیز اعلام کرد که «آلمان مقصد احتمالی است.»

اینها دروغ بود. مراکشی‌هایی که به سبته شنا کردند هرگز قرار نبود به بریتانیا، آلمان یا هر جای دیگری در اروپا برسند. بار دیگر تأکید می‌شود: دسترسی به سبته به هیچ‌کس دسترسی خودکار به بقیه اروپا را نمی‌دهد. مهم‌تر اینکه، تقریباً همه کسانی که از مرز شنا کرده بودند تا صبح یکشنبه به مراکش بازگشتند. دولت اسپانیا درباره بازگشت آنها با دولت مراکش مذاکره کرد. پلیس مراکش مسدود کردن مرز را از سر گرفت. به گزارش ال‌پائیس و فایننشال تایمز، پلیس اسپانیا در حال بررسی مدارک در سبته بود تا هر مراکشی را که به طور غیرقانونی باقی مانده پیدا کند.

هنوز مشخص نیست چه کسی پست‌های ویروسی را ایجاد کرده که مهاجران احتمالی را تشویق می‌کرد باور کنند می‌توانند از سبته به اروپا برسند. اما کسانی که می‌خواهند دولت اسپانیا را تضعیف کنند، به راست افراطی اروپا قدرت ببخشند و در داخل اتحادیه اروپا آشوب ایجاد کنند، به محض رسیدن عکس‌ها وقت را برای تبلیغ آنها تلف نکردند.

از آنجا که مرزبانان مراکشی جلوی مهاجران احتمالی را نگرفتند، برخی گمانه‌زنی کرده‌اند که خود مراکشی‌ها ممکن است پشت این حادثه بوده باشند. پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، اخیراً در الجزایر بود و جلسه دوستانه‌ای با یکی از رقبای بزرگ مراکش داشت. مراکش همچنین ممکن است بخواهد بر سبته و ملیلیا، شهر دیگر اسپانیا در شمال آفریقا، فشار وارد کند.

دولت ترامپ که کنترل بریتانیا بر جزایر فالکلند و کنترل دانمارک بر گرینلند را نیز زیر سؤال برده است، ممکن است به موضوع مشابهی علاقه‌مند باشد. اخیراً در گزارش کنگره، این شهر‌ها به جای اینکه بخشی از اسپانیا خوانده شوند، «تحت اداره اسپانیا» توصیف شده‌اند. خود ترامپ دلایلی دارد که از مراکش راضی باشد؛ کشوری که به «شورای صلح» او پیوسته و بزرگراهی را به نام او نام‌گذاری کرده است. او همچنین دلایلی برای مخالفت با سانچز دارد؛ کسی که از اجازه دادن به آمریکا برای استفاده از پایگاه‌های نظامی اسپانیا در جنگ ترامپ علیه ایران خودداری کرد و می‌گوید مانند بقیه اعضای ناتو، بودجه دفاعی کشورش را به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی افزایش نخواهد داد.

در نتیجه این پست‌ها، بسیاری از مردم، شاید میلیون‌ها نفر، باور خواهند کرد که این «تهاجم» موفقیت‌آمیز بوده است. آنها اشتباه می‌کنند. نظر شما درباره سانچز یا دولتش هرچه باشد، او مرز‌های اسپانیا را به روی این موج از مراکشی‌ها باز نکرد. در عوض، او از «حمله به تمامیت ارضی اسپانیا» سخن گفت. پلیس اسپانیا اجساد قربانیان را بیرون کشید، مجروحان را در بیمارستان‌ها بستری کرد و به نظر می‌رسد تقریباً همه را به خانه بازگردانده است.

با این حال، نظرات و تصاویر گمراه‌کننده منتشرشده توسط ونس، جنریک، فاراژ و وایدل بدون هیچ اصلاح یا تکذیبی همچنان آنلاین باقی مانده‌اند. پرزیدنت ترامپ که روز شنبه ادعا کرد «اگر جمهوری‌خواهان انتخاب نشوند، همین اتفاق برای ما هم خواهد افتاد، اما بدتر و بسیار بزرگ‌تر»، نخست‌وزیر اسپانیا را برای حل این مشکل تحسین نکرده است. وزارت امور خارجه آمریکا نیز که با صدور هشدار مسافرتی و بیانیه‌ای دولت اسپانیا را به «تلاش‌های تعمدی برای تمکین و تسهیل مهاجرت غیرقانونی انبوه به اروپا» متهم کرده بود، پس از حل بحران سکوت اختیار کرد.

این نخستین باری نیست که موج مهاجران در شبکه‌های اجتماعی برای ایجاد یک بحران سیاسی تقویت می‌شود. در سال ۲۰۲۱، دولت بلاروس هواپیما‌های پر از مردم را از خاورمیانه وارد کرد، آنها را به مرز لهستان آورد و گفت عبور کنند که این امر باعث ایجاد بحران سیاسی در لهستان شد. خود مراکشی‌ها نیز متهم هستند که در سال ۲۰۱۴، زمانی که گفته می‌شود کنترل‌های مرزی را برای ابراز ناراحتی خود از اسپانیا کاهش دادند، این کار را انجام داده‌اند.

اما مهم‌ترین سابقه مربوط به سال ۲۰۱۵ است؛ زمانی که تخریب سوریه توسط روسیه موج عظیمی از مهاجرت را ایجاد کرد که آن هم فیلم‌برداری و تصویربرداری شد، به‌ویژه پس از آنکه آلمان اعلام کرد صد‌ها هزار قربانی جنگ را به عنوان پناهنده می‌پذیرد. پست‌های شبکه‌های اجتماعی که مهاجران را در حال راه رفتن به سمت اروپا نشان می‌داد—که برخی از آنها توسط روسیه‌ای که سوریه را ویران کرد تقویت می‌شدند—سپس نقش عمده‌ای در کمپین برگزیت در بریتانیا و همچنین ظهور راست افراطی در آلمان ایفا کردند. زخم‌های به جا مانده از این حافظه تاریخی چنان عمیق است که چند تن از رهبران اروپایی، از جمله نخست‌وزیر سوسیال‌دمکرات دانمارک و نخست‌وزیر ملی‌گرای ایتالیا، این هفته سانچز را به به خطرانداختن منطقه شنگن متهم کردند، هرچند بار دیگر تأکید می‌شود تمامیت این منطقه هرگز تهدید نشد.

‌

می‌توان به خوانندگان حق داد که حس قوی «دژاوو» (تجربه مکرر) داشته باشند. بیش از یک دهه است که سیاستمداران اروپایی و آمریکایی می‌دانند که تصاویر واقعی، جعلی، دستکاری‌شده یا بدون زمینه از پریدن مهاجران از روی حصارها، بلافاصله یک واکنش موجی ایجاد می‌کند. از ادبیات نظامی—حمله یا تهاجم—استفاده خواهد شد و به قول ونس، «سیاست‌های جهانی‌گرایانه چپ رادیکال» مقصر دانسته می‌شود. تقریباً هیچ‌کس نخواهد پرسید چرا این همه آدم آن‌قدر ناامید هستند که جان خود را به خطر می‌اندازند. تعداد کمی برای مردگان عزاداری خواهند کرد.

در عوض، سیاستمداران، اینفلوئنسر‌ها و پادکستر‌های راست افراطی و جریان ترامپ بلافاصله از تفرقه‌افکنانه‌ترین ادبیات ممکن استفاده خواهند کرد تا فارغ از آنچه واقعاً رخ داده، رأی‌دهندگان را تا حد امکان و با حداکثر سرعت عصبانی کنند. تقریباً هر کس دیگری زیر فشار خشم آنها مرعوب خواهد شد. همان‌طور که مشخص شده، متوقف کردن موج خشم دشوارتر از متوقف کردن خود مهاجران است.