مهندس ارجمند: توسعه خدمات بومی با ارزیابی مستمر و همکاری دانشگاه و صنعت محقق می‌شود

مهندس مهدی ارجمند، مدیر آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات در گفت‌وگو با خبرنگار روابط عمومی پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات با تشریح روند ارزیابی پیام‌رسان‌ها و خدمات ابری در این مجموعه، اظهار کرد: ارزیابی‌هایی که در آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات انجام می‌شود، با هدف ارتقای کیفی و کمی خدمات حوزه فناوری اطلاعات و متناسب با سطح بلوغ و شرایط هر خدمت صورت می‌گیرد.

وی با اشاره به سابقه ارزیابی پیام‌رسان‌ها افزود: از سال ۱۳۹۶ و پس از ابلاغ مصوبه شورای عالی فضای مجازی در خصوص حمایت از پیام‌رسان‌ها، ضرورت انجام ارزیابی‌های دقیق برای تعیین نوع و میزان حمایت از این خدمات مطرح شد. در ابتدا این ارزیابی‌ها به‌صورت کلی و سطحی انجام می‌شد اما از حدود سال ۱۴۰۰، آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات این فرآیند را به‌صورت عمیق، جامع و چندبعدی آغاز کرد.

ارجمند ادامه داد: هدف اصلی این ارزیابی‌ها، فراهم کردن مبنایی دقیق برای حمایت از پیام‌رسان‌ها بود اما در کنار آن، این فرآیند به شناسایی نقاط قوت و ضعف این خدمات و همچنین سازمان فناوری اطلاعات ایران کمک کرده و زمینه‌ساز ارتقای کیفیت خدمت‌رسانی آن‌ها شده است.

شناسنامه‌دار کردن و رتبه‌بندی خدمات ابری
مدیر آزمایشگاه فناوری اطلاعات با اشاره به ارزیابی خدمات ابری تصریح کرد: در حوزه خدمات ابری نیز از ابتدا تلاش شد شرکت‌های ارائه‌دهنده این خدمات ساماندهی شوند، چرا که تعداد زیادی از مجموعه‌ها در این حوزه فعالیت می‌کردند و لازم بود مشخص شود که آیا واقعاً خدمات ابری ارائه می‌دهند یا خیر و این خدمات با چه ویژگی‌هایی عرضه می‌شود.

وی افزود: بر همین اساس، فرآیند ارزیابی با هدف شناسنامه‌دار کردن خدمات ابری به متولی گری سازمان فناوری اطلاعات ایران آغاز شد و در ادامه رتبه‌بندی این خدمات نیز در دستور کار قرار گرفت. همچنین در حوزه پیام‌رسان‌ها نیز شناسنامه‌دار کردن و هم رتبه‌بندی انجام می‌شود، هرچند رویکردهای اجرایی در این دو حوزه تا حدی متفاوت است.

همکاری با نهادهای مرتبط و انجام ارزیابی‌های مستقل
ارجمند با بیان اینکه تمامی آزمایشگاه‌های این مجموعه آمادگی ارزیابی مستقل خدمات را دارند، گفت: شرکت‌ها، سازمان‌ها، دانشگاه‌ها و سایر متقاضیان می‌توانند به‌صورت مستقل درخواست ارزیابی ارائه دهند. در عین حال، بخشی از این ارزیابی‌ها در قالب همکاری با نهادهایی مانند سازمان فناوری اطلاعات ایران، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی و سایر دستگاه‌های مرتبط و بر اساس تکالیف مندرج در برنامه‌های توسعه و آیین‌نامه‌ها انجام می‌شود.

وی درباره رویکرد کلی آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات اظهار کرد: هدف ما کمک به ارتقای دانش فنی، توسعه اقتصادی و افزایش کیفیت و کمیت خدمات دیجیتال در کشور و همچنین انجام تکالیف و وظایف مربوطه است. این رویکرد در سال‌های اخیر در هر دو حوزه پیام‌رسان‌ها و خدمات ابری نتایج ملموسی به همراه داشته است.

مرجعیت آزمایشگاهی در حوزه خدمات ابری
مدیر آزمایشگاه فناوری اطلاعات با اشاره به جایگاه این مجموعه در کشور گفت: در حوزه خدمات ابری، مرجعیت آزمایشگاهی برای این مجموعه دریافت شده است و در حوزه پیام‌رسان‌ها نیز اگرچه هنوز مرجعیت رسمی اخذ نشده، اما در حال حاضر تنها آزمایشگاهی در کشور هستیم که به‌صورت مستقیم ارزیابی فنی پیام‌رسان‌ها را انجام می‌دهد.

ارجمند درباره شاخص‌های ارزیابی پیام‌رسان‌ها توضیح داد: در این حوزه، شاخص‌ها صرفاً محدود به ابعاد فنی نیست و برخی شاخص‌های غیرفنی نیز در نظر گرفته می‌شود اما بخش عمده ارزیابی‌ها فنی و بسیار جامع است. این شاخص‌ها شامل ارزیابی‌های کارکردی و غیرکارکردی از جمله امنیت، کارایی، قابلیت نگهداشت، قابلیت اطمینان، مقیاس‌پذیری، قابلیت حمل، سازگاری و همچنین بررسی کامل زیرساخت‌ها و مراکز داده میزبان خدمات است.

وی افزود: علاوه بر این معماری نرم‌افزاری و سخت‌افزاری سامانه‌ها، قابلیت‌ها و امکانات مختلف آن‌ها و همچنین برخی شاخص‌های آماری مانند تعداد کاربران نیز مورد بررسی قرار می‌گیرد.

به گفته وی، در ارزیابی خدمات ابری نیز شاخص‌هایی نظیر دسترس‌پذیری، مقیاس‌پذیری، پایداری، امنیت و وضعیت زیرساختی و همچنین برخی شاخص‌های اقتصادی مدنظر قرار می‌گیرد تا وضعیت این خدمات به‌صورت دقیق مشخص شود.

بهره‌گیری از زیرساخت‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری
مدیر آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات در ادامه با اشاره به زیرساخت‌های مورد استفاده برای انجام این ارزیابی‌ها گفت: از آنجا که این خدمات در حوزه فناوری اطلاعات قرار می‌گیرند، زیرساخت‌های آزمایشگاهی ما عمدتاً مبتنی بر امکانات نرم‌افزاری، سخت‌افزاری، سرورها و خدمات ارتباطی است که امکان سنجش و ارزیابی دقیق پیام‌رسان‌ها و خدمات ابری را فراهم می‌کند.

ارجمند با تأکید بر اثرگذاری این ارزیابی‌ها بر کاربران و کسب‌وکارها اظهار کرد: پیام‌رسان‌ها به‌طور مستقیم مورد استفاده کاربران نهایی قرار می‌گیرند و خدمات ابری نیز بیشتر در اختیار کسب‌وکارها و توسعه‌دهندگان است. بنابراین هر میزان که کیفیت و کمیت این خدمات افزایش یابد، تأثیر آن به‌طور مستقیم بر کاربران حقیقی و حقوقی نمایان خواهد شد.

وی در عین حال خاطرنشان کرد: با وجود پیشرفت‌های صورت‌گرفته، برخی چالش‌ها نیز وجود دارد. در شرایط فعلی، برخی مسائل امنیتی کشور موجب شده است که کیفیت برخی خدمات داخلی با اختلال‌هایی مواجه شود، اما این موضوع بیشتر ناشی از شرایط امنیتی است و در صورت کاهش این محدودیت‌ها، بخشی از اختلالات نیز برطرف خواهد شد.

استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان
مدیر آزمایشگاه پژوهشکده فناوری اطلاعات در پایان با اشاره به همکاری این مجموعه با دانشگاه‌ها و شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان گفت: برای انجام ارزیابی‌ها، از ظرفیت دانشگاه‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده می‌کنیم. بخشی از ارزیابی‌ها به این مجموعه‌ها واگذار می‌شود و پس از انجام، تحت نظارت آزمایشگاه مرجع بررسی می‌شود. این همکاری‌ها ضمن ایجاد شبکه‌ای مشارکتی، به ارتقای کیفیت ارزیابی‌ها و به‌روزرسانی مستمر دانش و توانمندی‌های تخصصی کمک می‌کند.

وی در پایان خاطرنشان کرد: توسعه استفاده از خدمات ابری و پیام‌رسان‌های داخلی برای کشور یک ضرورت است. این خدمات باید در فضایی رقابتی رشد کنند و در کنار نمونه‌های خارجی، با تکیه بر کیفیت، پشتیبانی، دسترسی‌پذیری و کاهش وابستگی، جایگاه خود را تثبیت کنند. به گفته او، این مسیر بدون ارزیابی مستمر، نظارت دقیق و ارتقای کیفیت قابل تحقق نخواهد بود.