برنامه نیروی دریایی آمریکا برای ۲۰ زیردریایی موشک‌انداز؛ چرا این موضوع در قبال چین اهمیت دارد؟

پنتاگون اعلام کرد که ۱۹ زیردریایی تهاجمی کلاس ویرجینیا (SSN) که در برنامه آینده این نیرو قرار دارند، اکنون به عنوان زیردریایی‌های موشک‌انداز (SSGN) طبقه‌بندی خواهند شد. این زیردریایی‌ها به «ماژول بارگذاری ویرجینیا» (VPM) مجهز می‌شوند؛ بخشی به طول ۸۴ فوت (حدود ۲۵ متر) که ۲۸ سلول پرتاب موشک اضافی را به ۱۲ سلول موجود در نسخه‌های فعلی این زیردریایی‌ها می‌افزاید.

این سلول‌ها می‌توانند با موشک‌های تهاجم زمینی «تاماهاوک» و همچنین تسلیحات هایپرسونیک بارگیری شوند. تحلیلگران می‌گویند این قابلیت، در کنار ویژگی‌های پنهان‌کار (Stealth) زیردریایی‌ها، توانایی حیاتی نفوذ به لایه‌های پدافند موشکی چین را به شناور‌های جدید خواهد داد.

سیدارث کاشال، پژوهشگر ارشد اندیشکده «خدمات متحد سلطنتی» (RUSI) در لندن، در اشاره به زنجیره جزایر از ژاپن به سمت جنوب تا تایوان و فیلیپین که پکن می‌تواند بیشترین قدرت آتش خود را در داخل آن متمرکز کند، گفت: «زیردریایی‌ها یکی از معدود قابلیت‌هایی هستند که می‌توانند به‌صورت پیش‌رو، در نزدیکی یا داخل زنجیره اول جزایر، با امنیت نسبی پرسه بزنند.»

کاشال افزود: «دوم اینکه، موشک‌های هایپرسونیک نشان‌دهنده قابلیتی هستند که دشمنان ایالات متحده — که در غیر این صورت از پدافند هوایی مستحکمی برخوردارند — در برابر آن دفاع محدودتری دارند.» همچنین نزدیک کردن این موشک‌های پرسرعت و مانورپذیر به اهدافشان، زمان واکنش دشمن را به‌شدت تحت فشار قرار می‌دهد.

**پلتفرم‌های کلیدی ضربتی در حال بازنشستگی**

جزئیات طرح جدید زیردریایی در زمانی حیاتی برای نیروی دریایی مطرح می‌شود. امسال، این نیرو فرآیند بازنشستگی چهار زیردریایی موشک‌انداز کلاس «اوهایو» خود را آغاز کرده است. این شناور‌ها ۲۰ سال پیش، پس از کاهش نیرو‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه با معاهده «استارت ۲» در سال ۱۹۹۳، از نقش بازدارندگی هسته‌ای به عنوان زیردریایی‌های موشک‌انداز تغییر کاربری داده بودند.

چهار زیردریایی بازپیکربندی‌شده کلاس اوهایو که زمانی به موشک‌های بالستیک هسته‌ای «ترایدنت» مسلح بودند، اکنون می‌توانند تا ۱۵۴ موشک تاماهاوک را حمل کنند و دارایی‌های ارزشمندی برای مأموریت‌های بازدارندگی و رزمی در سراسر جهان بوده‌اند.

بردلی مارتین، کاپیتان سابق نیروی دریایی و پژوهشگر نیروی دریایی در اندیشکده «رند» (RAND)، در گفت‌و‌گو با سی‌ان‌ان در سال ۲۰۲۱، زیردریایی‌های SSGN کلاس اوهایو را «پلتفرمی با بیشترین توانایی برای حمل محموله‌های موشکی متعارف» نامیده بود. در جریان حملات «عملیات پتک نیمه‌شب» (Operation Midnight Hammer) در سال ۲۰۲۵ به سایت‌های هسته‌ای ایران، از یکی از شناور‌های کلاس اوهایو برای تقویت حملات بمب‌افکن‌های B-۲ استفاده شد.

با این حال، یکی از چهار زیردریایی SSGN کلاس اوهایو، یعنی «یو‌اس‌اس جورجیا»، ماه گذشته فرآیند غیرفعال‌سازی خود را آغاز کرد و سه شناور دیگر نیز طبق برنامه در سال‌های آینده همین مسیر را طی خواهند کرد. طبق اعلام «شورای پایگاه صنعتی زیردریایی» مستقر در واشنگتن، بازنشستگی این شناور‌ها توانایی ضربت زیرآبی نیروی دریایی را تا ۶۰ درصد کاهش می‌دهد.

اولین زیردریایی‌های SSGN کلاس ویرجینیا تا سال ۲۰۲۹ به ناوگان نخواهند پیوست، بنابراین نیروی دریایی احتمالاً در این فاصله شاهد کاهش توانایی‌های ضربت موشکی خود خواهد بود. آخرین مورد از این زیردریایی‌های جدید نیز تا سال ۲۰۳۸ به ناوگان ملحق نمی‌شود. موجودی فعلی شامل حداقل ۲۴ نسخه کوچک‌تر از کلاس ویرجینیا، حدود ۲۰ زیردریایی قدیمی‌تر کلاس لس‌آنجلس و سه شناور تخصصی کلاس «سی‌ولف» است؛ بنابراین نیروی دریایی بدون قابلیت پرتاب موشک متعارف از زیردریایی نیست.

در بلندمدت، رهبران اطمینان دارند که ۱۹ شناور جدید جایگزین‌های مناسبی برای کلاس اوهایو خواهند بود. معاون دریاسالار راب گاچر، مدیر برنامه‌های زیردریایی، در بیانیه‌ای گفت: «این SSGN‌های مجهز به ماژول VPM تضمین می‌کنند که نیروی دریایی برای دهه‌های آینده به تسلط بر حوزه زیرآبی ادامه دهد. با ادغام این ظرفیت بارگیری اضافی، ما توانایی افزایش قدرت ضربت برای اطمینان‌بخشی به متحدان، بازدارندگی در برابر تجاوز و پیشی گرفتن از هر دشمنی را خواهیم داشت.»

دریابد داریل کادل، رئیس عملیات‌های دریایی، گفت: «جورجیا و کشتی‌های هم‌رده‌اش، ارزش پایدار ترکیب پنهان‌کاری زیرآبی با قابلیت ضربت مخفیانه بی‌نظیر را ثابت کردند.» کادل افزود: «نسل بعدی SSGN‌های کلاس ویرجینیا با تکیه بر این میراث، از بقا، انطباق‌پذیری و قدرت رزمی پایدار بیشتری برخوردار است.»

**نه یک جایگزینی یک‌به‌یک**

تحلیلگران هشدار می‌دهند که انتقال از کلاس اوهایو به کلاس ویرجینیا یک جایگزینی یک‌به‌یک نیست، زیرا یک زیردریایی کلاس ویرجینیا تنها حدود ۲۶ درصد از موشک‌های یک زیردریایی کلاس اوهایو را حمل می‌کند. این بدان معناست که چهار شناور آینده باید جایگزین قدرت آتش یک شناور فعلی شوند. برایان کلارک، تحلیلگر ارشد اندیشکده «هادسون» و افسر سابق نیروی دریایی، تفاوت کلیدی دیگری را بین این دو خاطرنشان می‌کند: کلاس اوهایو دو خدمه چرخشی دارد، در حالی که کلاس ویرجینیا تنها یک خدمه دارد؛ به این معنی که اولی می‌تواند دو برابر بیشتر در مأموریت‌های گشت‌زنی بماند.

اما آلسیو پاتالانو، استاد جنگ و استراتژی در کینگز کالج لندن، می‌گوید که توانایی توزیع موشک‌ها در تعداد بیشتری از پلتفرم‌ها مزایای خود را دارد. پاتالانو گفت: «آن‌ها تعداد پلتفرم‌هایی را که می‌توانند نبرد را به عمق قلمرو دشمن ببرند، گسترش می‌دهند و به این ترتیب، مخالفان باید با دارایی‌های بیشتری که باید ردیابی کنند — یا حداقل سعی در انجام آن داشته باشند — دست‌وپنج نرم کنند.»

این نکته کلیدی در هرگونه درگیری احتمالی بر سر تایوان است؛ جزیره‌ای با اداره دموکراتیک که حزب کمونیست چین ادعای حاکمیت بر آن را دارد، با وجود اینکه هرگز آن را کنترل نکرده است. چین در سال‌های اخیر در میانه برنامه تهاجمی ساخت زیردریایی بوده است.

طبق گزارش فوریه «مؤسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک»، نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق (PLA) تولید زیردریایی‌های هسته‌ای خود را طی پنج سال گذشته به حدی افزایش داده است که سریع‌تر از ایالات متحده زیردریایی به آب می‌اندازد و تهدیدی برای نفی مزیت قدرت دریایی است که مدت‌ها در اختیار واشنگتن بوده است. این گزارش می‌گوید از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، ساخت زیردریایی چین از نظر تعداد زیردریایی‌های پرتاب شده (۱۰ در برابر ۷) و تناژ (۷۹ هزار در برابر ۵۵،۵۰۰) از ایالات متحده پیشی گرفته است. در پیکربندی زیردریایی تهاجمی، این به معنای شکارچیان بیشتر برای زیردریایی‌های ایالات متحده در آب‌های منطقه‌ای است.

پکن همچنین به‌سرعت نیرو‌های موشکی خود را تقویت کرده است. در دسامبر ۲۰۲۴، پنتاگون تخمین زد که نیروی موشکی چین ذخایر موشکی خود را در چهار سال پیش از آن ۵۰ درصد افزایش داده است. دکر اِولِت، تحلیلگر پژوهشی در گروه غیرانتفاعی امنیت ملی CNA و کارشناس نیرو‌های موشکی چین، سال گذشته به سی‌ان‌ان گفت ارتش آزادی‌بخش خلق می‌خواهد «شرایط را برای حمله به تایوان فراهم کند.» او افزود: «بنابراین این به معنای شلیک به بنادر، پایگاه‌های بالگرد، پایگاه‌های تدارکاتی... و شلیک به هر چیزی است که از نظر تئوری به شما اجازه می‌دهد پشتیبانی به تایوان برسانید.»

اِولِت گفت: «آن‌ها می‌خواهند چیز‌ها را در میدان نبرد نابود کنند و همه چیز‌های دیگر را بیرون نگه دارند.» این تقویت قوا در زمانی رخ می‌دهد که ذخایر مهمات ارتش ایالات متحده از زمان تصمیم پرزیدنت دونالد ترامپ برای پیوستن به اسرائیل و بمباران ایران، کاهش قابل‌توجهی داشته است.

**عملیات‌های نزدیک**

تحلیلگران گفتند که زیردریایی‌های جدید کلاس ویرجینیا به خنثی‌سازی مزیت موشکی چین، به‌ویژه در روز‌های اولیه هرگونه درگیری، کمک می‌کنند. به گفته تحلیلگران، زیردریایی‌های ایالات متحده که می‌توانند به داخل زنجیره اول جزایر نفوذ کنند، در موقعیتی عالی برای نابودی رادار‌ها و پست‌های فرماندهی خواهند بود که هماهنگ‌کننده دفاع و کمک‌کننده به هدف‌گیری موشکی چین هستند.

کاشال از اندیشکده RUSI گفت: «این می‌تواند قابلیت‌های ضدسطحی دشمن را تا سطحی که برای فعال کردن پلتفرم‌های دیگر مانند کشتی‌های سطحی جهت حرکت به سمت جلو با ریسک کمتر کافی باشد، تنزل دهد؛ بنابراین شرایط را برای ناو‌های هواپیمابر فراهم می‌کند تا ضربات بعدی را ارائه دهند.»

تحلیلگران با اشاره به اینکه آزمایش یک وسیله پروازی هایپرسونیک به‌خوبی در جریان است، گفتند که قابلیت‌های پرتاب هایپرسونیک، کلاس جدید ویرجینیا را بیش از پیش تقویت می‌کند. پاتالانو در کینگز کالج گفت: «این همان چیزی است که به کلاس جدید ویرجینیا یک ارتقای واقعی در عملکرد ضربتی می‌دهد.» او افزود: «این چیزی است که به دشمن یک لحظه مکث اضافه می‌دهد.»

با این حال، آنچه نباید فراموش شود این است که چین بیکار نخواهد نشست. چین پاییز گذشته در رژه نظامی در پکن، تعداد حیرت‌آوری از موشک‌های جدید، از جمله طیفی از وسایل هایپرسونیک را به نمایش گذاشت که بسیاری از تحلیلگران می‌گویند PLA را در خط مقدم این فناوری قرار می‌دهد. همچنین در صفوف رژه، وسایل نقلیه زیرسطحی بدون سرنشین جدید حضور داشتند — پهپاد‌های زیرآبی که به‌نوبه خود پنهان‌کار بوده و می‌توانند تهدیدی برای هر یک از دشمنان پکن باشند.

واقعیت‌های این موضوع قطعاً برای نیروی دریایی ایالات متحده آشکار است. اما رهبری آن همچنان به حوزه‌ای که از جنگ جهانی دوم در آن بی‌رقیب بوده، اعتماد دارد. بیانیه نیروی دریایی می‌گوید: «این SSGN‌های بازطبقه‌بندی‌شده که به پیشرفته‌ترین حسگرها، پنهان‌کاری بی‌نظیر و اتوماسیون پیشرفته مسلح هستند، با مصونیت در آب‌های مورد مناقشه عمل خواهند کرد و اطمینان حاصل می‌کنند که نیروی دریایی ایالات متحده سلطه مطلق زیرآبی را حفظ می‌کند.»