بیش از ۱۵۰۰ کشتیِ گرفتار در تنگه هرمز می‌توانند عامل تهاجم بیولوژیک جهانی شوند

جانداران دریایی که بر بدنه بیش از ۱۵۰۰ کشتیِ گرفتار به‌دلیل بسته شدن تنگه هرمز در میان تنش‌های آمریکا و ایران انباشته شده‌اند، ممکن است پس از ازسرگیری سفر این شناور‌ها به نقاط مختلف جهان منتقل شوند و به‌طور بالقوه اثری «فوق‌گستر» برای تهاجم بیولوژیک ایجاد کنند.

مطالعه‌ای که در ژورنال «تهاجمات بیولوژیک» منتشر شده، نشان می‌دهد که «رسوب‌گذاری زیستی» (biofouling)، متشکل از میکروارگانیسم‌های دریایی، جلبک‌ها و بی‌مهرگان، می‌تواند به‌سرعت بر بدنه کشتی‌هایی که برای دوره‌های طولانی بی‌حرکت می‌مانند، رشد کند. طبق این مطالعه، بیش از ۱۵۰۰ کشتی تجاری بزرگ پس از بسته شدن تنگه هرمز در ۲۸ فوریه، گرفتار شده‌اند.

حضور طولانی‌مدت این کشتی‌ها در منطقه به ارگانیسم‌های محلی اجازه می‌دهد تا بدنه‌های آنها را مستعمره کنند، در حالی که جوامعی از ارگانیسم‌های نقاط مختلف جهان را نیز روی همان کشتی‌ها گرد هم می‌آورد. پروفسور ماریو تامبوری از دانشگاه مریلند، نویسنده اصلی این مطالعه، به آنادولو گفت که وضعیت فعلی نسبت به نمونه‌های قبلی که کشتی‌ها مجبور بودند برای دوره‌های طولانی منتظر بمانند، «بدترین سناریو» را نشان می‌دهد.

تامبوری گفت این ریسک ناشی از چندین عامل است که همزمان رخ می‌دهند. او گفت: «اول، تعداد و اندازه کشتی‌هایی که بی‌حرکت مانده‌اند، و دوم، این واقعیت که این موضوع با فصل بهار و تابستان مصادف شده است؛ زمانی که ارگانیسم‌های دریایی در فصل رشد و تولیدمثل خود هستند.»

تامبوری با اشاره به اینکه ارگانیسم‌های دریایی در این منطقه با شرایط محیطی چالش‌برانگیز از جمله دمای بالا و شوری آب سازگار شده‌اند، گفت که این ویژگی‌ها می‌تواند احتمال تهاجمی شدن چنین ارگانیسم‌هایی را هنگام انتقال به مناطق دیگر افزایش دهد. تامبوری همچنین خاطرنشان کرد که گزینه‌ها برای مدیریت ایمن و مؤثر رسوب‌گذاری زیستی روی کشتی‌های متوقف‌شده در خلیج [فارس]محدود است. او خاطرنشان کرد که این ریسک می‌تواند پس از خروج کشتی‌ها از منطقه و رسیدن به بنادر سراسر جهان، حتی بیشتر شود.

تامبوری گفت مدت زمانی که یک کشتی بی‌حرکت می‌ماند، در تعیین مقدار و تنوع رسوب‌گذاری زیستی حیاتی است. او گفت: «هرچه آنها در دوره‌های رشد و تولیدمثل پربازده، طولانی‌تر بی‌حرکت بمانند، رسوب‌گذاری زیستی روی کشتی‌ها گسترده‌تر و متنوع‌تر می‌شود.»

این مطالعه خاطرنشان می‌کند که رسوب‌گذاری زیستی روی سطوح غوطه‌ور کشتی می‌تواند در حدود ۱۰ روز وارد مرحله رشد سریع شود. اگر کشتی‌ها ۱۸ تا ۳۰ روز بی‌حرکت بمانند، باید اقداماتی برای مدیریت رسوب‌گذاری زیستی در نظر گرفته شود. به کشتی‌هایی که بیش از ۳۰ روز متوقف بوده‌اند، اکیداً توصیه شده است که قبل از آغاز سفر بعدی خود، اقدام فوری برای تمیز کردن بدنه انجام دهند. این مطالعه تأکید می‌کند که کشتی‌ها در خلیج [فارس]بسیار طولانی‌تر از دوره‌های انتظار معمول در بنادر متوقف مانده‌اند و شرایط مساعدی را برای تولیدمثل گونه‌های مهاجم بر روی بدنه خود و انتقال به مناطق دیگر ایجاد کرده‌اند.

تامبوری گفت پیش‌بینی قطعی اینکه کدام گونه‌ها توسط کشتی‌ها گسترش می‌یابند دشوار است، زیرا این ریسک به متغیر‌های متعددی شامل گونه‌ها و شرایط محیطی مقصد بستگی دارد. با این حال، او به گونه‌هایی مانند «صدف سبز آسیایی» که بومی خلیج [فارس]است، به‌عنوان نمونه‌ای از مقیاس ریسک احتمالی اشاره کرد. این گونه به فلوریدا، کارائیب، استرالیا و آمریکای جنوبی منتقل شده است. در برخی مناطق، صدف‌های سبز آسیایی با گونه‌های دوکفه‌ای بومی رقابت می‌کنند و می‌توانند سیستم‌های لوله‌کشی نیروگاه‌ها و تأسیسات آب‌شیرین‌کن را مسدود کنند. این مطالعه همچنین اشاره می‌کند که گونه‌های منتقل‌شده از طریق رسوب‌گذاری زیستی نه تنها بر اکوسیستم‌ها، بلکه بر فعالیت‌های اقتصادی نیز تأثیر می‌گذارند، در حالی که برخی انگل‌ها و عوامل بیماری‌زا ممکن است گونه‌های مهم تجاری را تهدید کنند.

این مطالعه تأکید می‌کند که اولین بنادری که کشتی‌های خارج‌شده از تنگه هرمز بازدید می‌کنند، به‌ویژه برای استقرار گونه‌های مهاجم مهم هستند. به همین دلیل، محققان هشدار می‌دهند که این کشتی‌ها می‌توانند به عنوان «فوق‌گستر» تهاجمات بیولوژیک عمل کرده و گونه‌های مهاجم را به نقاط مختلف جهان منتقل کنند. تامبوری ریسک بالای مرتبط با بنادری مانند جده، بمبئی، کلمبو، سنگاپور، اسکندریه، پیرئاس، الجزیرس و روتردام را به زمان‌های کوتاه سفر از خلیج [فارس]به این بنادر و شباهت شرایط محیطی، به‌ویژه دما و شوری، نسبت داد؛ بنابراین محققان توصیه می‌کنند که در اولین بنادری که این کشتی‌ها پس از خروج از خلیج [فارس]بازدید می‌کنند، سیستم‌های هشدار زودهنگام و واکنش سریع اجرا شود.

تامبوری گفت جامعه بین‌المللی دریانوردی هنوز به اندازه کافی برای رسیدگی به ریسک‌های امنیت زیستی که ممکن است ناشی از اختلالات طولانی و گسترده در حمل‌ونقل باشد، آماده نیست. پروفسور تامبوری گفت: «مقررات در حال توسعه از طریق سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) هستند، اما چندین سال طول می‌کشد تا به‌طور کامل توسعه یافته و تصویب شوند. تا کنون توجه بسیار کمی به ریسک‌های امنیت زیستی که می‌تواند ناشی از اختلالات طولانی و گسترده در حمل‌ونقل دریایی باشد، شده است.»

او توضیح داد که به همین دلیل محققان احساس کردند نیاز به انجام این مطالعه دارند و تأکید کرد که کاهش ریسک نیازمند یک تلاش هماهنگ بین‌المللی است که حوزه‌های علم تهاجم بیولوژیک، لجستیک دریایی و مقررات را گرد هم آورد. محققان تمیز کردن رسوب‌گذاری زیستی از بدنه کشتی‌ها قبل از خروج از خلیج [فارس]را به‌عنوان راه‌حل ایده‌آل توصیه می‌کنند. با این حال، آنها خاطرنشان می‌کنند که اعمال این اقدام برای هر کشتی دشوار خواهد بود، زیرا منطقه ظرفیت محدودی برای چنین عملیاتی دارد و کشتی‌ها ممکن است به‌دلایل امنیتی، لجستیکی و عملیاتی نیاز داشته باشند به‌سرعت منطقه را ترک کنند.