نظریه ترامپ درباره قدرت جهانی با آزمونی سخت در قبال ایران و کانادا روبه‌رو می‌شود

ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ بر این فرض استوار است که او و ایالات متحده چنان قدرتمند هستند که متحدان و دشمنان به‌طور یکسان باید در برابر اراده او تسلیم شوند.

گسست او از دهه‌ها دکترین سیاست خارجی آمریکا در سخنرانی‌ها و راهبرد‌های امنیت ملی او تنیده شده است. این دیدگاه را در ماه ژانویه استیون میلر، مشاور ارشد او، به بهترین شکل توضیح داد؛ زمانی که به جیک تپر از شبکه سی‌ان‌ان گفت «قوانین آهنین» بر جهان واقعی حاکم هستند؛ جهانی که «با قدرت اداره می‌شود، با زور اداره می‌شود، با اقتدار اداره می‌شود».

اما این فلسفه در رویارویی‌های عمیق‌تر با ایران و کانادا با جدی‌ترین آزمون‌های خود روبه‌رو شده است.

ایران به مدت شش ماه در جنگی که ترامپ آغاز کرد، اما نتوانسته است به آن پایان دهد، در برابر قدرت ارتش ایالات متحده مقاومت کرده است.

در همین حال، مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، که مذاکرات تجاری با واشنگتن را متوقف کرده است، قاطعانه‌تر از هر رهبر غربی دیگری استدلال کرده که ایالات متحده تحت رهبری ترامپ «تغییر کرده است». او روز شنبه به مردم کشورش گفت ترامپ از «ادغام اقتصادی به‌عنوان یک سلاح» استفاده می‌کند.

اینکه کانادا، یکی از وفادارترین دوستان آمریکا، خود را در وضعیتی از جنگ اقتصادی با ایالات متحده مشابه ایران، یکی از سرسخت‌ترین دشمنان واشنگتن یافته است، تفسیری از تحولات ساختارشکنانه دوران ترامپ است.

اما دولت ترامپ روز دوشنبه هیچ تردیدی درباره آنچه می‌خواهد باقی نگذاشت؛ آن‌هم در شرایطی که به‌طور هم‌زمان در حال پیشبرد یک جنگ تجاری با اتاوا و یک جنگ نظامی با تهران است.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، از یک «تهاجم اقتصادی» علیه ارتباطات مالی جهانی ایران خبر داد و آن را با عملیات پیاده‌سازی نیرو‌ها در نرماندی (D-Day) مقایسه کرد که جریان جنگ جهانی دوم را تغییر داد.

در همین حال، ترامپ در رسانه‌های اجتماعی هشدار داد: «ایالات متحده همیشه بسیار بزرگ‌تر، ثروتمندتر و قوی‌تر از کانادا خواهد بود.» او افزود: «کسی باید این دلقک‌ها را وادار کند که سر جای خود بنشینند و تبعیت کنند.»

آیا ترامپ در این مسیر باقی خواهد ماند؟

ادبیات دولت در روز دوشنبه نشان می‌دهد که ترامپ اکنون در حال سوق دادن اقتصاد آمریکا به سوی جنگ است.

ترامپ امیدوار است یک توافق تجاری یک‌طرفه با کانادا ثبت کند و در نهایت سرنگونی حکومت ایران را رقم بزند.

اما مسیر پیش‌رو در هر دو جبهه نامشخص است؛ زیرا رئیس‌جمهور اغلب زمانی که پیامد‌های اقتصادی تلاش‌هایش برای اعمال اقتدار آشکار می‌شود، عقب‌نشینی می‌کند.

هرگونه تلاش طولانی‌مدت آمریکا برای پیروزی بر کانادا و ایران — و کشور‌های ثالثی که در تلاش او برای بستن شبکه‌های مالی تهران تحریم می‌شوند — می‌تواند واکنش‌های تلافی‌جویانه‌ای را برانگیزد که باعث افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی برای مصرف‌کنندگان آمریکایی شود. این موضوع همچنین می‌تواند بازار‌های ایالات متحده را در شرایطی که برخی سرمایه‌گذاران از بحران اوراق قرضه بیم دارند، متلاطم کند.

اگر تهدید‌های روز دوشنبه پیش‌درآمدی بر عقب‌نشینی‌های بیشتر ترامپ باشد، رئیس‌جمهور قدرت خود و کشورش را تضعیف خواهد کرد و در شرایطی که انتخابات میان‌دوره‌ای دشوار ماه نوامبر در پیش است، به وضعیت «رئیس‌جمهور بی‌اثر» (lame-duck) نزدیک‌تر خواهد شد.

آنچه ترامپ می‌تواند با خفه کردن اقتصاد ایران به دست آورد

اعلامیه بسنت تازه‌ترین تلاش ایالات متحده برای یافتن راه خروجی جدید از جنگ با ایران بود.

اما با توجه به فداکاری‌های هولناک سربازان آمریکایی برای آزادسازی اروپا، تشبیه به عملیات نرماندی از نظر لحن نامناسب به نظر می‌رسید. علاوه بر این، بر خلاف بسنت، ژنرال دوایت آیزنهاور، فرمانده متفقین در سال ۱۹۴۴، روز‌ها را صرف توصیف یک حمله بزرگ نکرد تا تنها با تهدید‌های جدید تحریمی و بدون جدول زمانی کار را دنبال کند.

با این حال، منتقدان دولت اغلب قدرت واقعی‌ای را که ترامپ می‌تواند با استفاده هوشمندانه از جنگ اقتصادی اعمال کند، نادیده می‌گیرند.

یک تلاش واقعاً جهانی برای قطع مسیر‌های مالی و تجاری ایران می‌تواند خسارت بسیار شدیدی به اقتصادی وارد کند که از پیش آسیب دیده است.

مکس میزلیش، از مقامات ارشد پیشین خزانه‌داری، روز دوشنبه در برنامه سی‌ان‌ان نیوز سنترال گفت: «اگر بتوانیم همراهی شرکای خود را جلب کنیم، این راهبرد می‌تواند کارساز باشد.» او مشخصاً به بانک ملی اشاره کرد؛ یک بانک تجاری ایرانی تحت کنترل دولت که در فرانسه، آلمان و دیگر نقاط فعالیت می‌کند و دندانه‌ای از چرخ‌دنده تلاش‌های ایران برای دور زدن تحریم‌هاست.

کنت روگوف، اقتصاددان ارشد سابق صندوق بین‌المللی پول که اکنون کرسی استادی در دانشگاه هاروارد دارد، به ریچارد کوئست در سی‌ان‌ان گفت: «اساساً تحریم‌ها زمانی عمل می‌کنند که بتوانید بیشتر کشور‌های جهان را پشت سر خود داشته باشید. اما اگر همراه نباشند، این کار بسیار دشوار است.»

ترامپ ممکن بود پیش از آنکه با جنگی که بسیاری آن را غیرعاقلانه و غیرقانونی می‌دانند متحدان آمریکا را از خود دور کند، با چنین رویکردی به موفقیت بیشتری دست یابد.

همچنین ممکن است کاخ سفید توانایی خود را برای اثرگذاری بر رویداد‌های درون تهران به اشتباه ارزیابی کرده باشد. نشانه‌های اختلاف میان عمل‌گرایان و تندرو‌ها بر سر مسائل اقتصادی دلگرم‌کننده است، اما واشنگتن دهه‌هاست که چنین نشانه‌هایی را بیش از اندازه بزرگ تفسیر کرده و تصور کرده است فروپاشی حکومت پس از آن رقم خواهد خورد.

آسیب‌زاتر از همه این است که دولت ترامپ سیگنال‌هایی می‌فرستد مبنی بر اینکه ممکن است در اجرای سیاست‌های خود جدی نباشد.

هیچ اقدام فوری‌ای علیه مجموعه‌ای از بانک‌های چینی که تجارت پکن در زمینه نفت ارزان‌قیمت ایران را تسهیل می‌کنند، انجام نگرفت. چین از پیش اعلام کرده است که از منافع خود دفاع خواهد کرد — رمزی برای واکنش‌های تلافی‌جویانه احتمالی علیه آمریکا که می‌تواند قیمت‌ها را بیش از پیش افزایش دهد و رأی‌دهندگان آمریکایی را خشمگین کند. چین سال گذشته با تهدید به محدود کردن صادرات مواد معدنی خاکی کمیاب، که برای صنایع دفاعی و فناوری آمریکا حیاتی است، نشان داد که می‌تواند در برابر قدرت ترامپ بایستد.

علاوه بر این، رهبر ایالات متحده تاریخ مهمی را در تقویم خود علامت‌گذاری کرده است: سفر رسمی شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهوری چین، در ماه آینده. بسیار بعید است که او بخواهد پیش از آن زمان، فضا را تیره کند.

در یک لحظه روشنگر، بسنت تردید‌ها را درباره میزان استقامت و پایداری دولت تقویت کرد. از او پرسیده شد که چرا فوراً تحریم‌های ثانویه را بر نهاد‌هایی که با ایران معامله می‌کنند اعمال نمی‌کند.

او پاسخ داد: «خب، ما به همه این فرصت را می‌دهیم که رفتار بد خود را اصلاح کنند؛ چرا باید بخواهم سیستم مالی جهانی را منفجر کنم؟»

کانادا رویارویی را فراتر از یک مناقشه تجاری می‌بیند

دولت آمریکا در تحریم تولیدکنندگان چوب هاکی کانادا نسبت به بانک‌های چینی احتیاط کمتری به خرج می‌دهد.

ادبیات رد و بدل شده در دو سوی مرز نیز به‌طور فزاینده‌ای سمی شده است.

جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز دوشنبه گفت: «باید به یاد داشته باشیم، کانادا یک ایالت است. ببخشید، لغزش زبانی فرویدی بود. واقعاً یک اتفاق بود.»

داگ فورد، نخست‌وزیر انتاریو، در یک کنفرانس خبری گفت: «پشت من جای زیادی دارد، بنابراین ترامپ فضای زیادی برای بوسیدن آن دارد.»

تخلیه هیجانات و سخنان تند گاهی می‌تواند فضای سیاسی را برای آغاز دوباره مذاکرات فراهم کند.

اما کانادایی‌ها بر این باورند که آنها در چیزی بیش از یک مناقشه تجاری گرفتار شده‌اند.

درو دیلکنز، شهردار وینزر در انتاریو، درست در آن سوی مرز با دیترویت، آسیب‌های ناشی از ادعا‌های ترامپ مبنی بر اینکه کانادا پنجاه‌ویکمین ایالت آمریکاست را توضیح داد. او به بریانا کیلار در سی‌ان‌ان گفت: «وقتی برای نخستین بار این حرف را می‌زنید شاید بتوان به آن خندید، اما اصرار بر آن و قطعاً تقویت مداوم این ایده آسیب‌رسان بوده است.»

اتاوا اعلام کرد که در میان مناقشات دیگر، کارنی پس از آن مذاکرات تجاری را متوقف کرد که ایالات متحده تلاش کرد ضمانت‌های قانون اساسی کانادا در زمینه دوزبانه بودن را تضعیف کند. چاپ بسته‌بندی محصولات عرضه‌شده در کانادا به هر دو زبان فرانسوی و انگلیسی برای شرکت‌های آمریکایی یک زحمت است، اما این امر تاییدی بر تنوع فرهنگی و زبانی است که انسجام کانادا را حفظ می‌کند. کارنی همچنین اشاره کرد که واشنگتن تلاش کرده است توافق‌های تجاری‌ای را که دولت او می‌تواند با کشور‌های ثالث منعقد کند، محدود سازد.

کارنی روز شنبه گفت: «ما به هیچ کشوری اجازه نخواهیم داد آینده ما را دیکته کند.»

کانادا به‌عنوان اقتصاد کوچک‌تر، در جنگ تجاری با ایالات متحده بیشترین آسیب را خواهد دید، اما می‌تواند قدرت آمریکا را به چالش بکشد. یک نبرد طولانی تعرفه‌ای می‌تواند به نابودی متقابل صنعت خودروسازی در هر دو سوی مرز منجر شود. همچنین تأثیر فزاینده تحریم‌های کالایی کانادا می‌تواند جمهوری‌خواهان را در رقابت‌های کلیدی در ایالت‌های مرزی میشیگان و مین، که می‌توانند تعیین‌کننده کنترل مجلس سنای آمریکا در سال آینده باشند، تضعیف کند.

ترامپ در تلاش برای تحمیل سلطه خود، ممکن است قانون آهنین دیگری از قدرت را آشکار کرده باشد که میلر در ماه ژانویه به آن اشاره نکرده بود:

هنگامی که مردم حاکمیت و استقلال خود را در معرض تهدید یک قدرت بزرگ‌تر متخاصم می‌بینند، تقریباً هیچ بهایی وجود ندارد که حاضر به پرداخت آن نباشند.