زیر سایه تهدید، عربستان بار دیگر مسیر صادرات نفت خود را تغییر داد

عربستان سعودی، که از دیرباز بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان بوده است، شش ماه گذشته را صرف ابداع راه‌هایی برای رساندن نفت خام خود به سراسر جهان کرده است.

در آخرین راهکار دورزدن، عربستان سعودی در پی حملات شبه‌نظامیان حوثیِ مورد حمایت ایران در یمن، ارسال نفت از طریق تنگه باب‌المندب در انتهای جنوبی دریای سرخ را به طور چشمگیری کاهش داده است.

به گفته تحلیلگران، این پادشاهی در عوض نفت خود را با قدرت به سمت شمال در دریای سرخ منتقل می‌کند؛ یعنی از طریق کشتی‌هایی که نفت خام را در یک خط لوله در مصر تخلیه می‌کنند تا آن را به دریای مدیترانه منتقل کند، هرچند که این مسیر پیچیده پرهزینه‌تر است و رسیدن نفت به بازار‌های آسیا چندین هفته بیشتر طول می‌کشد.

این دومین باری است که عربستان سعودی پس از آنکه جنگ در ایران نقطه ترانزیت اصلی آن در خلیج فارس، یعنی تنگه هرمز را عملاً حذف کرد، مجبور به یافتن یک مسیر جدید می‌شود.

مت اسمیت، مدیر تحقیقات کالا در شرکت داده‌های دریایی کپلر گفت: «این اقدام لایه دیگری از پیچیدگی را به اختلالات عرضه اضافه می‌کند.»

عربستان سعودی روزانه میلیون‌ها بشکه نفت خام صادر می‌کند و استراتژی امنیت ملی این کشور بر تثبیت موقعیت خود به عنوان ستون فقرات قابل اعتماد عرضه انرژی جهان متکی است. اجبار مکرر برای یافتن مسیر‌های انحرافی جدید برای نفت، آسیب‌پذیری عربستان سعودی را در برابر بی‌ثباتی‌های منطقه‌ای آشکار کرده است.

نیل کوئیلیام، کارشناس کشور‌های حوزه خلیج فارس در چتم هاوس، یک سازمان تحقیقاتی مستقر در لندن، گفت: «این موضوع محدودیت‌های تاب‌آوری عربستان را برجسته می‌کند.»

او گفت عربستان سعودی «دقیقاً کاری را انجام می‌دهد که از یک تأمین‌کننده قابل اعتماد انتظار می‌رود.» وی افزود استفاده از مسیر‌های جایگزین به جای کاهش شدید صادرات، می‌تواند اعتماد به توانایی عربستان سعودی در مدیریت بحران‌ها را تقویت کند.

با این حال، این تلاش شتاب‌زده نمونه دیگری از این است که چگونه تصمیم ایالات متحده و اسرائیل برای حمله به ایران در ۲۸ فوریه و اقدامات تلافی‌جویانه ایران، صنعت انرژی را دگرگون کرده است.

آقای کوئیلیام گفت: «حتی مهم‌ترین صادرکننده نفت جهان نیز نمی‌تواند به طور کامل از عواقب تهدید همزمان چندین گلوگاه دریایی بگریزد.»

پیش از جنگ، تنگه هرمز که خلیج فارس را به دریای عمان و دریای عرب متصل می‌کند، گذرگاه حدود ۲۰ درصد از نفت جهان و مقادیر قابل توجهی گاز طبیعی بود که بخش اعظم آن از سوی غول انرژی، یعنی سعودی آرامکو تأمین می‌شد.

اما حملات نظامی ایران شرکت‌های کشتیرانی را مجبور به دور زدن این تنگه کرد.

عربستان سعودی سپس به خط لوله شرق به غرب خود روی آورد که از میادین شرقی تا بندر ینبع در دریای سرخ امتداد دارد. از آنجا نفت با نفتکش‌ها به سمت جنوب و از طریق تنگه باب‌المندب حمل می‌شد. این تنگه به مجرای اصلی عربستان سعودی برای انتقال نفت به اروپا و آسیا تبدیل شد.

سپس در ۲۰ ژوئیه، شبه‌نظامیان حوثی که بخش عمده‌ای از یمن را تحت کنترل دارند، محاصره دریایی را بر کشتیرانی مرتبط با عربستان سعودی اعلام کردند. شورشیان حوثی سال‌هاست با ائتلاف تحت رهبری عربستان که از دولت به رسمیت شناخته‌شده بین‌المللی یمن حمایت می‌کند، جنگیده‌اند.

در هفته‌های اخیر گزارش‌های متعددی از حملات حوثی‌ها به کشتی‌های مرتبط با عربستان در دریای سرخ منتشر شده است. در همین حال، داده‌های کپلر نشان می‌دهد که جریان نفت خام عربستان از طریق تنگه باب‌المندب به شدت کاهش یافته است.

عربستان در عوض صادرات نفت خام خود را به جهت دیگر، یعنی شمال دریای سرخ هدایت کرده است. اما این خروجی از نظر لجستیکی پیچیده‌تر است.

کانال سوئز که دریای سرخ را به مدیترانه متصل می‌کند، ظرفیت پذیرش نفتکش‌های غول‌پیکر پر از نفت را ندارد. برای دور زدن این محدودیت، نفتکش‌های سعودی نفت را در خط لوله دیگری به نام سومد در مصر تخلیه می‌کنند. نفتکش‌ها محموله خود را در پایانه عین سوخنه در ساحل غربی دریای سرخ به خط لوله سومد تحویل می‌دهند. سپس آنها از سوئز عبور کرده و در انتهای دیگر خط لوله سومد در سواحل مدیترانه‌ای مصر دوباره بارگیری می‌کنند، یا یک نفتکش دیگر در سمت مدیترانه نفت خام را بارگیری می‌کند.

طبق داده‌های کپلر، در ماه اوت روزانه بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام از مسیر خط لوله سومد منتقل شده است، در حالی که این رقم در ماه ژوئن کمتر از ۶۵۰ هزار بشکه در روز بود. آقای اسمیت، تحلیلگر کپلر گفت که اکثریت این صادرات از عربستان سعودی است.

این مسیر برای برخی از بزرگ‌ترین خریداران نفت عربستان سفری بسیار طولانی‌تر است. این سفر در اطراف جنوب آفریقا به مقصد چین، کره جنوبی، ژاپن و دیگر مناطق، ۲ تا ۴ هفته زمان سفر اضافی می‌برد. به گفته آقای اسمیت، سوخت اضافی مورد نیاز و سایر هزینه‌های عملیاتی حداقل ۵ دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه می‌کند.

او گفت: «آسیا باید نفت خام خود را از جای دیگری تأمین کند یا هزینه بیشتری بپردازد.» سعودی آرامکو از اظهار نظر درباره مسیر جدید خودداری کرد.

امین حسن الناصر، مدیرعامل آرامکو، در این ماه گفت که این شرکت در حال «افزایش فعالانه» تلاش‌ها برای افزودن آنچه او «انعطاف‌پذیری» به هر سه مسیر نامید، است. او جزئیاتی ارائه نکرد. اما به گفته تحلیلگران، عربستان سعودی به دنبال افزایش ظرفیت خط لوله شرق به غرب در سراسر این کشور به میزان ۲ میلیون بشکه در روز است.

آقای الناصر گفت که هرگونه کاهش در مسیر‌های کشتیرانی «نه تنها بخش نفت و گاز، بلکه بسیاری از بخش‌های دیگر اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.»