جنگ چگونه رهبران اسرائیل، ایران و آمریکا را تحت تأثیر قرار داده است

شش ماه پیش، ایالات متحده و اسرائیل به اهدافی در سراسر تهران حمله کردند و آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر عالی ایران، و دیگر مقامات ایرانی را به قتل رساندند. این حمله، جاه‌طلبی دیرینه بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، برای حمله مشترک با آمریکا به ایران را محقق کرد، در حالی که واشنگتن اکنون درگیر جنگی شده است که قادر به خروج از آن نیست.

همچنین به نظر می‌رسد اهداف اعلام‌شده جنگی ایالات متحده محقق نشده است؛ ادعای اولیه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، مبنی بر نابودی ظرفیت هسته‌ای ایران، اکنون نادرست به نظر می‌رسد. نتانیاهو ممکن است امیدوار بوده باشد که سقوط دولت در تهران بخشی از کارزار انتخاباتی او باشد. در ایران نیز، پیامد‌های شش ماه جنگ، تأثیر چندانی در بهبود اقتصادِ در حال تقلا نداشته است، موضوعی که به نظر می‌رسد «پاشنه آشیل» دولت باشد.

بحران هزینه‌های زندگی، محور اصلی انتقادات ترامپ از دولت پیشین جو بایدن در جریان انتخابات ۲۰۲۴ آمریکا بود، اما از زمان آغاز جنگ علیه ایران در ۲۸ فوریه، قیمت بنزین به تنهایی ۵۰ درصد افزایش یافته است. ادعا‌های تکراری و توخالی ترامپ مبنی بر قریب‌الوقوع بودن توافق با ایران برای بازگشایی تنگه هرمز، به نظر می‌رسد کمک چندانی به حزب جمهوری‌خواه در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر نکرده است. نظرسنجی‌های متعدد نشان می‌دهد که محبوبیت ترامپ در پایین‌ترین سطح خود قرار دارد و انتقادات از سیاست خارجی او با مخالفت‌ها نسبت به عملکرد داخلی‌اش رقابت می‌کند.

شیبلی تلهامی، استاد دولت و سیاست در دانشگاه مریلند، به الجزیره گفت: «هزینه اقتصادی جنگ به موضوعی کلیدی برای بسیاری تبدیل شده است.» فشاری که بر ترامپ وارد می‌شود با گزارش‌هایی مبنی بر اینکه او به دستور نتانیاهو وارد جنگ نامحبوب علیه ایران شده، افزایش یافته است؛ طبق یک نظرسنجی اخیر «ایپسوس»، کمتر از یک نفر از هر سه آمریکایی از این درگیری حمایت می‌کنند. تلهامی گفت: «این برداشت وجود داشت، قطعاً در میان دموکرات‌ها و در ابتدا جمهوری‌خواهان جوان، که این جنگی است که اسرائیل، آمریکا را به آن کشانده است. موضوع اسرائیل در اولویت‌های عمومی بالا رفته است، زیرا اکنون دیگر تنها یک مسئله سیاست خارجی نیست، بلکه موضوعی مربوط به معیشت و ارزش‌های بنیادین است.»

ترامپ در تلاشی برای فشار بر دولت ایران جهت پذیرش توافقی مطلوب‌تر برای آمریکا، هفته گذشته تحریم‌های جدیدی علیه تهران اعمال کرد که آن را «روز دی اقتصادی» نامید. با این وجود، به گفته آرون دیوید میلر، نویسنده و دیپلمات آمریکایی، علی‌رغم اثرات پرهزینه جنگ و تحریم‌ها بر اقتصاد ایران و تخریب زیرساخت‌های نظامی آن، دولت تهران باقی مانده است. او به الجزیره گفت: «اورانیوم بسیار غنی‌شده هنوز در کشور است و همچنان می‌تواند غنی‌سازی شود. ایران همچنین از جغرافیا به عنوان سلاح استفاده کرده است، به این معنا که اساساً تنگه را مسدود کرده است. به همین ترتیب، نیرو‌های نیابتی آنها در حماس و حزب‌الله، با وجود کاهش بسیار، همچنان در جای خود هستند و ظرفیت دارند. ناآرامی‌های عمومی یا مخالفت‌های داخلی که آمریکا به آن امید داشت، ایجاد نشده است. از نظر بازدارندگی ایران، این یک موفقیت بزرگ برای تهران بوده است.» شکست تلاش نظامی ترامپ و نتانیاهو در ایران می‌تواند اثرات بلندمدتی بر سیاست خارجی آمریکا داشته باشد. میلر گفت: «بعید است دولت‌های آینده دوباره چنین عملیات نظامی را در نظر بگیرند.»

آهرون برگمن، تحلیلگر امنیتی اسرائیلی و مدرس ارشد در کینگز کالج لندن، گفت نتانیاهو در غزه، لبنان و اکنون در ایران شکست‌خورده تلقی می‌شود. برای نتانیاهو، جنگ در ایران از دیدگاه بسیاری از اسرائیلی‌ها یک خطای امنیتی بزرگ است. برگمن گفت: «نتانیاهو در نظرسنجی‌ها عقب است و دلیل خوبی هم دارد. او به جای تمرکز بر توقف ایران از دستیابی به بمب، بر تغییر رژیم تمرکز کرد و ترامپ را متقاعد کرد که به او بپیوندد. همه چیز شکست خورد و ایران اکنون بیش از هر زمان دیگری به داشتن بمب نزدیک است.»

تصمیم آمریکا برای امضای تفاهم‌نامه با ایران در ماه ژوئن بدون دخالت اسرائیل، دلایل متعددی را برای مخالفان سیاسی نتانیاهو فراهم کرد تا به نخست‌وزیر حمله کنند. دنیل لوی، مشاور سابق دولت اسرائیل، به الجزیره گفت: «فکر می‌کنم نتانیاهو امیدوار بود که این نقطه عطف انتخاباتی باشد. جنگ آنطور که برنامه‌ریزی شده بود پیش نرفت، بنابراین آن شتاب را به او نداد. در بهترین حالت، این جنگ به فهرست چیز‌هایی می‌پیوندد که در آنها بیش از حد وعده داده و کمتر از انتظار عمل کرده است، با توجه به اینکه چقدر به عنوان یک لحظه تعیین‌کننده از آن انتظار می‌رفت.» این دیدگاه که ایران همچنان یک تهدید بنیادین برای اسرائیل است و جنگ هیچ کاری برای به حداقل رساندن آن انجام نداده، باوری است که به‌طور گسترده در میان اسرائیلی‌ها وجود دارد. لوی افزود: «فکر می‌کنم نتانیاهو طرفدار اقدامات اقتصادی «روز دی» است، نه به این دلیل که معتقد است آنها تعیین‌کننده خواهند بود یا ایران در مذاکرات تسلیم می‌شود، بلکه به این دلیل که امیدوار است آنها ناامیدی ترامپ را افزایش دهند و تشدید مجدد درگیری‌ها را به دستور کار بازگردانند، و این بار، همه چیز متفاوت به نظر برسد.»

علی‌رغم ماندگاری دولت ایران، تحریم‌ها و محاصره بنادر ایران توسط آمریکا به نظر می‌رسد بر اقتصاد ایران تأثیر می‌گذارد. طبق برآورد خودِ ایران، جنگ تا ماه آوریل بیش از ۱۴۵ میلیارد دلار به اقتصاد هزینه تحمیل کرده و تورم سالانه تنها در ماه گذشته به ۶۶ درصد رسیده است. اگر به‌طور مستقل در نظر گرفته شود، محاصره آمریکا می‌تواند روزانه ۴۳۵ میلیون دلار خسارت به کشور وارد کند. اما اقتصاد همچنان در برابر این چالش‌ها مقاوم است. شروین ملک‌زاده، محقق و نویسنده درباره ایران، به الجزیره گفت: «من نمی‌خواهم اثرات اقتصاد فلج‌شده و تورم را کم‌اهمیت جلوه دهم، اما احساس من این است که این درد‌ها همچنان قابل مدیریت هستند.» او افزود که کل سیستم سیاسی و نظامی ایران در «وظیفه بی‌زمان حفظ حاکمیت و کرامت ایرانی در برابر جهان» ریشه دارد که به آن کمک می‌کند هرگونه چالش اقتصادی را مدیریت کند. اما هنوز تفاوت‌هایی در مسائل اقتصادی درون دولت ایران و شکافی عمومی میان تندرو‌ها و میانه‌رو‌ها در مورد آینده مذاکرات با آمریکا وجود دارد. فارغ از چالش‌های سیاسی داخلی ناشی از جنگ، هیچ‌یک از طرف‌های درگیر نمی‌توانند شکست را بپذیرند. برای ایران، بن‌بست با آمریکا و اسرائیل فراتر از ایجاد بازدارندگی بوده و مسئله بقا است. شکست ترامپ در کسب پیروزی کوتاه و قاطع علیه ایران و هزینه‌های اقتصادی و سیاسی جنگ، احتمالاً بر عملکرد جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای پیش رو تأثیر خواهد گذاشت. برای اسرائیل، ایران همچنان تهدیدی عمیق و وجودی، نه کمتر از ۲۷ فوریه، محسوب می‌شود.