جهان توسط قلدران و دیکتاتورها به پرتگاه رانده میشود، اما راهی به سوی آیندهای روشنتر وجود دارد
به آسمان نگاه نکنید! جهان در آشوب است. هر لحظه ممکن است آسمان بر سر ما فرو بریزد. جنگهای بیپایان، بحرانهای انسانی رو به گسترش، افزایش اقتدارگرایی، دموکراسیهای ناکارآمد، افراطگرایی نژادی و مذهبی افسارگسیخته و بیقانونی مهارنشده، ابر تیرهای را در آغاز سال سیاسی جدید غرب ایجاد کردهاند. اینها را در کنار بستری از نابرابری اقتصادیِ حیرتآور جهانی، طمع شرکتی و فردی، بدهیهای دولتی غیرمسئولانه، قمارهای خطرناک هوش مصنوعی، فروپاشی اقلیمی و تکثیر تسلیحات هستهای قرار دهید تا چشمانداز جهانی واقعاً آخرالزمانی شکل بگیرد. اینها برای آن کافی است که هر کسی چشمانش را ببندد، گوشهایش را بگیرد و فریادی به سبک مونک بکشد؛ و فقط رو به وخامت است.
رهبران دموکراتیکی که وعده آیندهای بهتر، امنتر و خوشبینانهتر میدهند — آنچه نخستوزیر تازهوارد بریتانیا، اندی برنهم، «عصر جدید امکان» مینامد — نمیتوانند از این زمینه بینالمللی گستردهتر بگریزند. ناآرامی بازار جهانی اوراق قرضه در هفته گذشته، که توسط عوامل بیرونی برانگیخته شد، دولت کمبودجه برنهم را پیش از آنکه کارش را بهدرستی آغاز کند، با هزینههای استقراض بهشدت افزایشیافته درگیر کرد. این واقعیت که او اوکراین را برای نخستین سفر خارجی خود انتخاب کرد، اگرچه از نظر نمادین مهم است، یک واقعیت تلخ دیگر را برجسته کرد. بهعنوان یکی از مخالفان اصلی تهاجم ولادیمیر پوتین، بریتانیا اکنون خود را در وضعیت بالفعل جنگ با روسیه میبیند و با حمله روبهروست. آرژانتین نیز به آسیبپذیریهای دفاعی بریتانیا چشم دوخته است. اینها آن نوع «امکاناتی» نیستند که برنهم تصور میکرد.
تعجبی ندارد که برخی تحلیلگران معتقدند جنگ جهانی سوم از پیش آغاز شده است. کسانی که این سخن را بیش از حد دراماتیک میدانند، باید نگاهی به وضعیت جهان در سال ۲۰۲۶ بیندازند. از کییف تا خرمشهر، کردفان و کاچین، درگیریها شعلهور میشوند و فروکش میکنند، اما گویی هرگز پایان نمییابند. تجاوزگری همهجانبه روسیه در اوکراین، که اکنون عمدتاً شامل تلاشهای روزانه برای کشتن و هراسافکنی علیه غیرنظامیان است، وارد پنجمین سال خود شده است. ترامپ در قمار ایران باخته است، اما بدون هیچ چشمانداز پایانی، همچنان به کشتن و بمباران ادامه میدهد. در سودان جنوبی، قساوتهای هولناک بدون مهار ادامه دارد. در میانمار، جنگ مردمی علیه خونتای بیرحم خشمگینانه ادامه دارد. پاسخ اسرائیل به قتلعامهای سال ۲۰۲۳، یک جنگ منطقهای مداوم را برانگیخته که فلسطین، لبنان، سوریه، یمن، عراق، ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس را درگیر کرده است. در سراسر جهان، تعداد بیسابقهای از مردم به دلیل درگیریها آواره شدهاند.
این جنگها که بهطور فزایندهای به هم مرتبطاند، تهدید میکنند که در یک آتشسوزی جهانی غیرقابلکنترل ادغام شوند. سیستم اتحادها، ستون کلیدی نظم پس از ۱۹۴۵، در حال نابودی خود است. دونالد ترامپ در زمانی که اروپا و ناتو در آسیبپذیری شدیدی قرار دارند، آنها را با تعرفهها، خروج نیروها، نیشوکنایه و توهینها به سخره میگیرد. کانادا و ایالات متحده در حالی که کاخ سفیدِ قلدرمآب، ونزوئلا یا الحاقطلبی به سبک گرینلند را به شکلی احمقانه تهدید میکند، با هم دشمن شدهاند. چین به کره شمالی کمک میکند، کره شمالی به روسیه کمک میکند، روسیه به ایران کمک میکند و ایران به حزبالله و حوثیها کمک میکند. در ژاپن، کره جنوبی، فیلیپین و استرالیا، چین به شکلی تهدیدآمیز سایه افکنده است و شراکتها با واشنگتن در حال گسستن است. در تایوان، ترس از تهاجم به دلیل دلجویی چاپلوسانه ترامپ از شی جینپینگ افزایش مییابد.
هر کجا را نگاه کنید، بحرانهای انسانی ناشی از جنگ، بحران اقلیمی یا بلایای طبیعی منجر به مهاجرتهای انبوه هرجومرجگونه، سوءتغذیه و بیماری شدهاند. بهطور فزایندهای، این رنجها سیستم امدادی تحت رهبری سازمان ملل را که توسط کاهش بودجههای آمریکا و بریتانیا فلج شده است، تحتالشعاع قرار میدهد. طبق گزارش برنامه جهانی غذا، در کرانه باختری حاصلخیز، ۹۰۰ هزار فلسطینی که خانهها و مزارعشان توسط شهرکنشینان افراطی محاصره شده، اکنون با ناامنی غذایی روبهرو هستند. در سومالی، میلیونها نفر در میان خشکسالیهای بیسابقه و سیلهای پیشبینیشده مرتبط با النینو، گرسنگی میکشند. کلمبیا و افغانستان با خطرات مشابهی مواجهاند. این فجایع انسانی و حقوق بشری شکل فردی نیز به خود میگیرند. برای مثال، در هنگکنگ، جیمی لایِ بیمار، قهرمان شجاع آزادی بیان، در سلول انفرادی ۲۳ ساعت در روز محبوس است، قربانیِ شکنجهشدهی نفرت کمونیسم چینی از دموکراسی و حقوق مدنی.
بازارهای بیثبات اوراق قرضه ممکن است کمترین مشکل اقتصادی و مالی جهان باشد. آیا سقوطی در راه است که یادآور سال ۲۰۰۸ باشد، اما بدتر؟ نشانهها شوم هستند. ایالات متحده بهتازگی رکورد ۴۰ تریلیون دلار بدهی ملی را ثبت کرد. فرانسه، بریتانیا، ژاپن و دیگران نیز بهشدت بدهکارند. کسریهای حساب جاری غیرقابلمدیریت، افزایش تورم و انحراف عظیم و تحلیلبرندهی سرمایهگذاری به سمت شرکتهای بزرگ فناوری هوش مصنوعی، همگی به چیزی اشاره دارند که تحلیلگران بازار بهطور ظریف آن را «اصلاح بینظم» مینامند. طبق برخی برآوردها، شرکت تراشهساز انویدیا، به همراه آمازون، گوگل، متا و مایکروسافت، حدود ۲۳ درصد از کل بازار سهام ایالات متحده «ارزش» دارند. در همین حال، قیمتهای غیرقابلتحمل انرژی و مواد غذایی در نیمکره شمالی در زمستان پیش رو خودنمایی میکند که با حماقت بیپایان ترامپ در خاورمیانه تشدید شده است. در بدترین حالت، همه اینها میتواند به رکود جهانی و بیثباتی سیاسی بیشتر منجر شود. این یک حباب غولآساست که در انتظار ترکیدن است.
خطرات وجودی ناشی از بحران اقلیمی و گرمایش جهانی پس از فاجعه وحشتناک سیل نپال-تبت، نیازی به توضیح چندانی ندارد. به همین ترتیب، تکثیر سریع تسلیحات هستهای، از جمله سلاحهای هستهای بهاصطلاح «میدان نبرد» یا تاکتیکی که احتمال بیشتری دارد در مناطق جنگی مانند اوکراین یا ایران استفاده شوند، به شکلی قابلاجتناب و انسانساخت، برای حیات روی زمین خصمانه است. هر نه کشور دارای سلاح هستهای در حال گسترش یا مدرنسازی زرادخانههای خود هستند و چین در صدر است. کشورهایی مانند کره جنوبی و عربستان سعودی در حال بررسی گزینههای هستهای خود هستند؛ و اکنون این مسابقه تسلیحاتی اتمی به فضا نیز در حال گسترش است. واقعاً به نظر میرسد هیچ محدودیتی برای حرکت بیامان و مرگبار بشریت به سوی خودویرانگری وجود ندارد.
ارزشهای بنیادی جوامع لیبرالِ پس از روشنگری، همهجا در محاصرهاند. حاکمیت قانون بهطور معمول نقض میشود. در حالی که پوتین و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، قرارهای بازداشت برای جنایات جنگی را نادیده میگیرند، ترامپ و پادوهای چاپلوسش مانند مارکو روبیو، فعالانه برای نابودی دادگاه کیفری بینالمللی تلاش میکنند. در سراسر اروپا، نژادپرستان راست افراطی، دیوانهها و متعصبان در حال پیشروی سیاسی هستند؛ همانطور که آخر هفته گذشته در ایالت زاکسن-آنهالت آلمان شرقی دیده شد. سال آینده، فرانسه به حسابوکتاب سرنوشتساز ملی خود نزدیک خواهد شد. در ایالات متحده، ترامپ با یاری اکثریت مطیع در کنگره و قضات بیشرف دیوان عالی، در حال ساخت یک «دیکتاتوری قانوناساسی» برای براندازی انتخابات آینده است که با یک «طاق ترامپ» زشت و ۲۵۰ فوتی نمادین شده است. بگذارید زنگهای خطر به صدا درآیند: دموکراسی ایالات متحده و کل سنت دموکراتیک غربی در خطر جدی است.
چه باید کرد؟ آیا تسلی وجود دارد؟ اولاً، ستونهای کلیدی نظم پس از ۱۹۴۵، اگرچه بهشدت آسیب دیدهاند، اما هنوز کموبیش دستنخورده باقی ماندهاند. سازمان ملل و اکثر آژانسهای آن، دیوان بینالمللی دادگستری و اتحادهای دموکراتیک غربیِ چندملیتی و مشارکتی مانند اتحادیه اروپا، ناتو و گروه هفت، تاکنون از آشوب کنونی جان سالم به در بردهاند. ثانیاً، عصر ستمگران به پایان خود نزدیک میشود. این پیرمردان خشمگین عمدتاً راهی خانههای سالمندان، زندان یا گور هستند. باشد که میراث ترس و نفرت آنها با خودشان بمیرد. در آخر، نسلهای جوانتر در بسیاری از کشورهای «قدرت متوسط» و در حال توسعه، که با جنبش اعتراضی جوانان «سوسک» (Cockroach) هند نمونهسازی شدهاند، انزجار و طرد خود را از شیوه کنونی جهان به روشنی بیان میکنند. آنها مانند برنهم، با شور و شوق به قدرتِ امکان و تغییر باور دارند.
آینده در دستان قلدران سیاسی و قاتلان، دیکتاتورها و خودشیفتگان نیست، بلکه در دستان مردم عادی در همه جاست. این آینده به میلیونها و میلیونها عملِ فردیِ روزمره از مهربانی، نوعدوستی، ایمان و شجاعت بستگی دارد. پس ناامید نشوید. چشمانتان را باز نگه دارید. گوشهایتان را باز کنید؛ و به پایین نگاه نکنید!
حسین راغفر در گفتوگو با فراز مطرح کرد
- تازهها
- پربازدیدها
رییس کانون بازنشستگان به فراز: معوقات بازنشستگان هرچه سریعتر و یکجا پرداخت شود
نایبرییس کمیسیون اجتماعی مجلس:
گزارش تصویری اختصاصی فراز از مراسم بدرقه رهبر جانفدا
علی باقری دبیر کل حزب اطلاحطلب «عهد» در گفتگو با فراز:
مینو محرز در گفتوگو با فراز توضیح میدهد