چگونه جنگ ایالات متحده و ایران دو مسیر تجاری حیاتی جهان را زیر و رو کرد

جنگ بین ایالات متحده و ایران با ایجاد اختلال شدید در جریان نفت از طریق دو آبراه حیاتی: تنگه هرمز و در هفته‌های اخیر، تنگه باب‌المندب، بازار جهانی نفت را زیر و رو کرده است.

ایران اکنون در حال تشدید حملات به نفتکش‌هایی است که از هرمز و خلیج فارس عبور می‌کنند؛ این امر حجم نفت خروجی از منطقه را کاهش داده و قیمت‌های جهانی نفت خام را بالاتر از ۱۰۰ دلار در هر بشکه نگه داشته است.

به گفته سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا که امنیت دریایی را در منطقه رصد می‌کند، طی هفته گذشته ۱۲ حمله گزارش‌شده به کشتی‌ها در داخل یا نزدیکی هرمز رخ داده است؛ و اوایل این هفته، دو کشتی باری پس از حملات پرتابه‌های ناشناس در حوادث جداگانه‌ای غرق شدند.

تحلیلگران می‌گویند تشدید حملات ایران واکنشی به مقادیر زیادی نفت است که توانسته‌اند در هفته‌های اخیر از هرمز خارج شوند. ارتش ایالات متحده یک عملیات مؤثر برای انتقال نفت از طریق تنگه با کمک به تردد «تاریک» رهبری کرده است – نفتکش‌هایی که با فرابین‌های خاموش دریانوردی می‌کنند و نفت را به کشتی‌هایی که در دریای عمان منتظرند، منتقل می‌سازند. در همین حال، ایران همچنان به دلیل محاصره دریایی ایالات متحده برای عبور دادن نفتکش‌های خود از این آبراه تقلا می‌کند.

این درگیری که اکنون وارد ماه هشتم خود شده است، همچنین گسترش یافته تا شامل نبرد میان عربستان سعودی و شبه‌نظامیان انصارالله تحت حمایت ایران در یمن نیز بشود. انصارالله نفتکش‌های سعودی در حال عبور از تنگه باب‌المندب را هدف قرار داده و در روز‌های اخیر حملات مرگباری را به فرودگاه بین‌المللی اصلی ریاض انجام داده است.

تحلیلگران می‌گویند این بحران پیامد‌های درازمدتی بر بازار جهانی نفت خواهد داشت.

گئورگ زاخمان، پژوهشگر ارشد در اندیشکده بروگل، به سی‌ان‌ان گفت کشور‌های واردکننده نفت بیش از پیش درک می‌کنند که باید «مصرف نفت خود را به طور ساختاری کاهش دهند» تا در برابر شوک‌های خارجی آسیب‌پذیری کمتری داشته باشند.

او گفت این امر، در کنار سایر اقدامات، می‌تواند به «محافظت (آن‌ها) از این جهان به طور فزاینده نامطمئن» کمک کند.

تنگه باب‌المندب پس از آنکه جنگ، تنگه هرمزِ همسایه را دچار اختلال کرد، از نظر استراتژیک اهمیت بیشتری پیدا کرد.

به گفته ریچارد برنز، هم‌بنیانگذار شرکت انرژی اسپکتس، در اوج آن، حدود ۴.۵ میلیون بشکه نفت خام در روز از بندر ینبوع سعودی در دریای سرخ صادر می‌شد که عمده آن – حدود ۳ میلیون بشکه در روز – از طریق باب‌المندب خارج می‌شد. او گفت، اما پس از آنکه تهدید انصارالله در تابستان امسال تشدید شد، این جریان‌ها «فروپاشید».

یوهانِس راوبال، تحلیلگر ارشد نفت خام در شرکت کپلر، گفت اگر انصارالله شروع به تهدید کشتی‌های تمام کشور‌ها کند، «این واقعاً ضربه دیگری برای بازار‌های نفت خام ایجاد خواهد کرد. این کار واقعاً قیمت‌ها را دوباره بالاتر می‌کشد و تعادل‌ها را واقعاً محدودتر می‌کند.».

اما پس از حمله ماه گذشته پهپاد‌هایی از درون عراق به خط لوله شرق به غرب عربستان سعودی – که نفت خام را به سمت بندر‌های دریای سرخ این کشور پمپاژ می‌کند – ریاض به سرعت تغییر موضع داد و صادرات نفت خام را از طریق تنگه هرمز و به واسطه عملیات شاتل با کمک ارتش ایالات متحده افزایش داد.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، گفت ایران احتمالاً پشت حمله سپتامبر بوده است، در حالی که گروه‌های شبه‌نظامی حامی ایران در داخل عراق فعالیت می‌کنند. وزارت امور خارجه ایران این اتهام را «به شدت تکذیب» کرده است. بر اساس چندین گزارش، خط لوله شرق به غرب اکنون دوباره فعال شده است.

کشور‌های آسیایی – بزرگ‌ترین خریداران نفت عربستان – ضربه اصلی بحران را در طول جنگتحمل کرده‌اند، اما با کاهش مصرف خود سازگار شده‌اند. چین همچنین با استفاده از ذخایر راهبردی خود، واردات خود را به شدت کاهش داده است. این بحران همچنین برخی از کشور‌های خاورمیانه را وادار کرده است تا مسیر‌های صادراتی جدیدی را از طریق خطوط لوله‌ای که هنوز ساخته نشده‌اند، بررسی کنند.

راوبال در کپلر گفت: «هرچه این درگیری بیشتر طول بکشد، ایران اهرم فشار کمتری خواهد داشت، زیرا سایر کشور‌ها قادرند مسیر‌های جایگزین ایجاد کنند.»