آیا ترامپ همزمان با جنگ شناختی ایران دوباره به سایت‌های هسته‌ای حمله می‌کند؟

از روز سه‌شنبه و پس از انتخابات میان‌دوره‌ای، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، لحن خود را میان تهدید ایران و اشاره به این‌که راه‌حلی برای پایان جنگ نزدیک است تغییر داده است.

ترامپ پس از پذیرش شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات و اذعان به این‌که جنگ بسیار نامحبوب او علیه ایران تا حدی عامل این ناکامی بوده است، روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت ایالات متحده ممکن است مجبور شود مابقی ایران را «نابود» کند و افزود اگر اقدامی انجام دهد مردم «خیلی زود متوجه خواهند شد».

روز جمعه، نیرو‌های آمریکایی آن‌چه را او «حملات جزئی» علیه سامانه‌های پدافند هوایی ایران توصیف کرد به اجرا گذاشتند و خبرگزاری رسمی ایران، ایرنا، گزارش داد که دو موشک بار دیگر به جزیره قشم در تنگه هرمز اصابت کرده است.

با این حال، در همان روز، ترامپ بیان کرد که دولت آمریکا در حال گفت‌و‌گو با نمایندگان ایران است و به خبرنگاران گفت: «ما پیشرفت‌های زیادی با ایران داشته‌ایم.»

ناظران می‌گویند پافشاری ایران بر شروط خود پیش از بازگشایی آبراه حیاتی تنگه هرمز در برابر ضربه انتخاباتی ترامپ در میان‌دوره‌ای، رئیس‌جمهور آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده است.

آیا آمریکا در حال گفت‌و‌گو با تهران است؟

ترامپ روز جمعه بار‌ها این موضوع را تأیید کرد. رئیس‌جمهور ایالات متحده بدون ارائه جزئیات بیشتر به خبرنگاران گفت: «ما اکنون در حال تعامل با آنها هستیم. آنها خواهان توافق هستند.»

روز شنبه نیز ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت امور خارجه قطر، ادعا‌های مطرح‌شده در شبکه اجتماعی ایکس مبنی بر شکست مذاکرات میان آمریکا و ایران را رد کرد و هشدار داد چنین ادعا‌هایی «تنها به نفع کسانی است که به دنبال طولانی کردن جنگ هستند».

چرا آمریکا بار دیگر به جزیره قشم حمله کرد؟

ترامپ تایید کرد که ایالات متحده روز جمعه حملاتی نظامی علیه جزیره قشم انجام داده است، در حالی که رسانه‌های دولتی ایران از اصابت دو موشک در منطقه سوزا در این جزیره خبر دادند. این اقدام پس از حملاتی صورت می‌گیرد که ارتش آمریکا مدعی شد حملات دفاعی به این جزیره بوده است؛ جزیره‌ای که پایگاه اصلی دریایی و محل شهر‌های موشکی به شمار می‌رود.

ایالات متحده مدعی است سامانه‌های پرتاب موشک را هدف قرار می‌دهد. روز دوشنبه، یک مقام ناشناس آمریکایی به آسوشیتدپرس مدعی شد واشنگتن این حملات را برای جلوگیری از به‌کارگیری موشک‌های سطح‌به‌هوا توسط ایران علیه دارایی‌های آمریکا انجام داده است.

صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران نیز بیانیه ارتش را منعکس کرد مبنی بر این‌که نیرو‌های پدافند هوایی کشور یک پهپاد‌ام‌کیو-۹ آمریکایی را بر فراز این جزیره رهگیری و منهدم کرده‌اند. در واکنش به گزارش‌های شنیده شدن انفجار در قشم، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد وضعیت «نسبتاً آرام» است.

آیا آمریکا بار دیگر به سایت‌های هسته‌ای حمله خواهد کرد؟

به نظر می‌رسد تهران خود را برای این سناریو آماده می‌کند.

رسانه‌های بین‌المللی از جمله روزنامه تایمز بریتانیا گزارش دادند که ایران در قالب اقدامات پیشگیرانه پدافند غیرعامل، قرص‌های ید را در مناطق مجاور تأسیسات هسته‌ای توزیع کرده است؛ امری که مقامات بهداشتی داخلی نیز بر اساس دستورالعمل‌های ستاد مدیریت بحران و برای آمادگی در حوادث پرتویی احتمالی در شهر‌هایی نظیر بوشهر تأیید کرده‌اند.

این روزنامه به نقل از یک روزنامه‌نگار سیاسی ایرانی گزارش داد که در یک جلسه توجیهی اخیر، به مقامات اطلاع داده شده که احتمال حمله آمریکا به سایت کلنگ به طور جدی در دست بررسی است؛ سایتی که زیر آن مجموعه‌ای از تونل‌ها و تأسیسات گسترده قرار دارد.

باشگاه خبرنگاران جوان در ایران نیز روز جمعه گزارش داد که مسئولان بهداشتی اقدام به توزیع قرص‌های ید میان ساکنان مناطق پیرامونی تأسیسات کرده‌اند.

همزمان، برنامه پاداش برای عدالت وزارت امور خارجه آمریکا روز جمعه اعلام کرد پاداشی تا سقف ۲۰ میلیون دلار و امکان جابجایی برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، از جمله تأسیسات، تجهیزات و پرسنل مرتبط ارائه می‌دهد.

علت سردرگمی ترامپ برای گام بعدی چیست؟

سیاست داخلی آمریکا و تاکتیک‌های منطقه‌ای ایران عوامل اصلی این وضعیت هستند.

ترامپ با مخالفت شدید داخلی از سوی رأی‌دهندگان و حتی درون حزب جمهوری‌خواه به دلیل از دست رفتن کنترل هر دو مجلس کنگره روبه‌رو است. با این وجود، او مدعی شده شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز و از سرگیری مذاکرات را نمی‌پذیرد؛ شروطی که شامل رفع تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده، پایان محاصره دریایی بنادر ایران و تضمین توقف حملات است.

حسن احمدیان، دانشیار دانشگاه تهران، در شبکه اجتماعی ایکس تصریح کرد استراتژی ایران در پاسخ به حملات با هدف قرار دادن پایگاه‌ها و تأسیسات در کشور‌های حاشیه خلیج فارس، موقعیت ترامپ و بنیامین نتانیاهو را در داخل تضعیف کرده و گزینه‌های آنان را در رویارویی با تهران محدود ساخته است.

اکنون نیز هشدار‌هایی مطرح است مبنی بر این‌که پاسخ‌ها ممکن است فراتر از منطقه خلیج فارس گسترش یابد. احمدیان تشریح کرد ترامپ چشم‌انداز روشنی از چگونگی پایان یک حمله محدود ندارد و همین مسئله موجب تردید او و بروز شکاف در دیدگاه‌های اطرافیانش شده است. او افزود این امر به معنای عدم حمله نیست، بلکه ترامپ می‌خواهد مطمئن شود اقدام نظامی ارزشش را دارد و راه خروج آبرومندانه‌ای فراهم می‌آورد بدون این‌که به جنگ تمام‌عیار تبدیل شود.

احمدیان اشاره کرد جنگ شناختی مانع از درک شفاف پیامد‌های اقدام محدود نظامی شده و رئیس‌جمهور آمریکا ناچار است تا پیش از ژانویه آینده تصمیم خود را نهایی کند.

گام بعدی چه خواهد بود؟

هیچ قطعیتی وجود ندارد، اما هر دو طرف اعلام کرده‌اند برای هر سناریویی آماده‌اند. وبگاه آمریکایی اکسیوس به نقل از یک مقام این کشور مدعی شد سنتکام در حال آماده‌سازی برای از سرگیری عملیات‌های بزرگ است و صرفاً در انتظار دستور واشنگتن به سر می‌برد.

تهران نیز هشدار داده در صورت شروع مجدد اقدام نظامی از سوی واشنگتن، پاسخی به مراتب گسترده‌تر خواهد داد. سخنگوی مشاور عالی فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران روز پنجشنبه تصریح کرد در صورت تجاوز جدید، هر کشور یا نیرویی که به آمریکا در حمله کمک کند، هدف مشروع جمهوری اسلامی خواهد بود. پیش‌تر نیز درباره آسیب‌پذیری زیرساخت‌های داده، هوش مصنوعی و کابل‌های منطقه خلیج فارس در صورت بروز مجدد درگیری هشدار داده شده بود.

در پشت این مواضع تند، روند‌های دیپلماتیک همچنان در جریان است. روز پنجشنبه یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفت که ایران پیشنهاد جدید هسته‌ای و صلحی را از طریق میانجی‌های قطری ارائه داده که بررسی آن منوط به تأمین مطالبات هفت‌گانه تهران از سوی واشنگتن است؛ پیشنهادی که رویترز گزارش داده از سوی آمریکا در دست بررسی قرار دارد.

هادی افقهی، دیپلمات پیشین ایرانی، در گفت‌و‌گو با الجزیره تصریح کرد تهران می‌تواند مسیر حل‌وفصل را هموار سازد مشروط بر این‌که واشنگتن نیز انعطاف نشان دهد. او یادآور شد ترامپ به دلیل هزینه‌های سنگین تمایلی به شروع جنگ مجدد ندارد، هرچند همچنان تحت محاصره چهره‌های تندرو از جمله وزرای انرژی و خزانه‌داری قرار دارد. شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر امور خارجه قطر نیز در جریان نشستی در دانشگاه آکسفورد تأکید کرد که واشنگتن و تهران نباید برای رسیدن به توافق در انتظار لحظه بی‌نقص بمانند.