ایران ترامپ تضعیف شده را فرصتی برای تحقق نظم نوین جهانی می‌داند

ایران با تاکید بر این‌که از رویارویی با ایالات متحده با دست برتر خارج شده است، از شکست‌های دونالد ترامپ در انتخابات میان‌دوره‌ای استفاده می‌کند تا واشنگتن را به پرداخت بهایی سنگین‌تر برای خروج از درگیری وادار سازد؛ نظمی نوین در عرصه جهانی که منافع جمهوری اسلامی را تامین کند.

تهران مواضع خود را در طول هفته جاری تقویت کرد و به طور علنی عدم ارائه هرگونه امتیاز به واشنگتن در مذاکرات جاری را مورد تاکید قرار داد.

پس از آن‌که انتخابات میان‌دوره‌ای شاهد شکست حزب جمهوری‌خواه بود، رهبر جمهوری اسلامی، مجتبی خامنه‌ای، روز چهارشنبه در پیامی نسبت به «کوچک‌ترین تمایل به تسلیم» هشدار داد؛ هشداری که تحلیلگران آن را معطوف به مذاکره‌کنندگان دانسته‌اند.

ترامپ در گفت‌و‌گو با فاکس‌نیوز اذعان کرد که جنگ با ایران تا حدی عامل شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است، اما جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، صریح‌تر موضع گرفت و روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد: «دلیل شکست ما جنگ است.»

این اعترافات در ایران بازتاب گسترده‌ای داشت و رسانه‌ها شکست انتخاباتی ترامپ را دستاوردی مهم تلقی کردند. رجانیوز در یادداشتی تصریح کرد که نباید پیش از پرداخت بهای حمله به ایران، راه خروجی برای ایالات متحده فراهم شود یا فرصت دستیابی به توافقی شتاب‌زده در اختیار ترامپ قرار گیرد.

در این یادداشت آمده است: «دستاورد‌های ملت ایران و سرمایه‌های به دست آمده نباید با گشودن راه خروج برای طرف مقابل تضعیف شود. راه اصلی، ارتقای توانمندی‌ها، اعمال حداکثر فشار بر ایالات متحده و بازار‌های انرژی، و پشیمان ساختن طرف مقابل از اقداماتش است.»

خطر تشدید تنش

پس از گذشت هشت ماه، بحران در وضعیت بن‌بست قرار دارد و نشانه‌ای از پیشرفت دیپلماتیک یا تحرکات نظامی عمده دیده نمی‌شود. در هفته‌های اخیر، مذاکره‌کنندگان میان تهران و دوحه در رفت‌وآمد بوده‌اند تا با میانجی‌گری قطر، چارچوبی برای ازسرگیری گفت‌و‌گو‌های هسته‌ای و خاتمه درگیری شکل گیرد.

حمیدرضا عزیزی، پژوهشگر ارشد در گروه بین‌المللی بحران، اعلام کرد: «تهران نتایج اخیر انتخابات را تاییدی بر درستی راهبرد خود در برابر ایالات متحده می‌داند. در نتیجه، مواضع ایران در قبال شروط لازم برای توافق با واشنگتن حتی محکم‌تر از گذشته خواهد شد.»

عزیزی توضیح داد که پایان دادن به جنگ صرفاً با اعلام یک‌جانبه پایان مأموریت از سوی ترامپ، بدون دریافت امتیاز هسته‌ای از ایران برای توجیه افکار عمومی داخلی آمریکا، سناریویی غیرواقع‌بینانه است. گزینه دیگر واشنگتن می‌تواند عملیات نظامی گسترده‌تری باشد تا مدعی خروج از موضع قدرت شود.

عزیزی افزود: «ایران با توجه به نتایج انتخابات دلیلی برای اعطای امتیازات هسته‌ای نمی‌بیند و بر این خواسته پافشاری خواهد کرد که گام نخست برای هر توافقی باید از سوی ایالات متحده برداشته شود.»

یک مقام منطقه‌ای نیز اعلام کرد اگرچه خطر ازسرگیری درگیری‌ها پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کاهش یافته، اما احتمال تشدید تنش‌ها کماکان پابرجاست.

در ماه اکتبر، ترامپ اعلام کرده بود که پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای اقدامی نظامی نخواهد کرد، اما نسبت به ازسرگیری حملات پس از آن موضع روشنی اتخاذ نکرد؛ رویکردی که کشور‌های منطقه را در انتظار نگه داشت، به ویژه آن‌که ایران نسبت به پاسخ متقابل و گسترش دامنه رویارویی هشدار داده بود.

ایالات متحده در روز‌های اخیر حملاتی به جزیره قشم انجام داد. دو طرف به منظور حفظ فضا برای پیگیری مذاکرات، تلاش کردند این تحولات را کم‌اهمیت جلوه دهند.

ترامپ روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت: «در حال بررسی هستیم که آیا گام‌های بیشتری برداریم یا خیر. ترجیح من این است که اگر ممکن باشد به سراغ تخریب بیشتر کشور نروم، اما شاید ناچار به این اقدام شوم. به‌زودی مشخص خواهد شد.»

رایزنی‌های دیپلماتیک در سطح منطقه پس از انتخابات میان‌دوره‌ای افزایش چشمگیری داشته است.

روز جمعه، قطر اعلام کرد ترامپ با امیر قطر برای بحث درباره مهار بحران تماس تلفنی برقرار کرده است. پیش از آن نیز عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، با همتایان خود در عربستان سعودی، امارات متحده عربی، عمان، پاکستان، کویت، اردن، ترکیه، قبرس و قطر مذاکراتی انجام داده بود.

چشم‌انداز پایان مناقشه

تحلیلگران بر این باورند که تهران خواهان دستیابی به چارچوبی است که در کنار پایان دادن به جنگ، پایه‌های قدرت و بازدارندگی منطقه‌ای کشور را تحکیم کند.

سینا تووسی، پژوهشگر مرکز سیاست بین‌الملل، اظهار داشت: «هدف تهران این است که با بازدارندگی بالاتر، اهرم‌های موثرتر و ترتیبات منطقه‌ای جدیدی تثبیت شود تا امکان اعمال فشار دائمی یا انزوای کشور بدون تحمیل هزینه‌های سنگین از طرف‌های مقابل سلب گردد.»

ایران برای بازگشایی تردد در تنگه هرمز، خواستار تحقق هفت شرط بنیادین از جمله توقف کامل جنگ، پرداخت غرامت، خروج نیرو‌های آمریکایی و لغو جامع تحریم‌ها شده است. رویکرد نهایی واشنگتن در قبال این مطالبات همچنان مبهم است.

در جریان این نبرد، زیرساخت‌ها، برخی تأسیسات کلیدی و مناطق غیرنظامی هدف قرار گرفت و فشار‌های سنگین اقتصادی و محاصره‌های دریایی از سوی ایالات متحده با هدف ضربه زدن به معیشت مردم تشدید شد.

تووسی اشاره کرد: «فشار‌های وارد بر زیرساخت‌ها جدی است، اما دقیقاً به همین علت، ایران حاضر نیست بدون دستیابی به دستاوردی راهبردی و پایدار، ابزار‌های فشار خود را واگذار کند.»

ایران در راهبرد کوتاه‌مدت خود، هزینه‌های نبرد را با اثرگذاری بر جریان انرژی و تردد دریایی در تنگه هرمز بالا برد؛ مسیری که پیش از این پنجمین بخش از عرضه نفت جهان را تامین می‌کرد.

ایران در نگاه بلندمدت خواهان آن است که کشور‌های همسایه دریابند امنیت پایدار منطقه از مسیر اتکای صرف به توان نظامی ایالات متحده محقق نمی‌شود و نیازمند لحاظ منافع مشروع ایران در معادلات منطقه‌ای است.

رهبر جمهوری اسلامی در پیام خود اعلام کرد که مقاومت صورت گرفته نویدبخش بسترسازی برای شکل‌گیری نظم نوین جهانی است؛ گزاره‌ای که نمایانگر راهبرد بلندمدت تهران در موازنه بین‌المللی است.

این اهداف اکنون با رویکرد دولتی در واشنگتن رو‌به‌روست که با وجود ناکامی‌های داخلی، درصدد بازتعریف جایگاه خارجی خود است.