تغییر مسیر تانکر‌های حامل دیزل روسیه به دلیل بیم از ریسک‌های حقوقی و تحریم‌ها

دست‌کم سه نفتکش حامل گازوئیل روسیه به مقصد ایالات متحده مسیر خود را تغییر داده‌اند؛ رویدادی که اجرای توافق ماه اکتبر میان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، و ولادیمیر پوتین، همتای روس او را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. با گذشت نزدیک به یک ماه از توافق ترامپ برای ورود محموله‌های گازوئیل روسیه به بازار‌های آمریکا و جهان با وجود تحریم‌های موجود، هنوز هیچ محموله‌ای از این سوخت به بنادر ایالات متحده نرسیده است؛ کشوری که بهای سوخت در آن از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران تقریباً دو برابر شده است. روسیه از زمان دستیابی به این توافق در مجموع چهار نفتکش حامل گازوئیل را روانه دریا کرده است.

نفتکش روسی تالیسمان و نفتکش لرو با پرچم سیرالئون ماه گذشته میلادی بندر پریمورسک در دریای بالتیک را با اعلام مقصد سواحل شرقی ایالات متحده ترک کردند. با این حال بر اساس داده‌های شرکت تحلیل داده‌های دریایی کپلر و پایگاه ردیابی مارین‌ترافیک، تا روز پنجشنبه یکی از این شناور‌ها به سمت برزیل تغییر مسیر داده و دیگری به سمت دریای مدیترانه حرکت کرده است. سومین نفتکش که همچنان در اقیانوس اطلس شمالی حضور دارد، وضعیت مقصد خود را از نیویورک به در انتظار دستور تغییر داده و محل تخلیه بار را نامشخص گذاشته است. روزنامه فایننشال تایمز نیز گزارش داد نفتکش بیست با مالکیت سیشل که تحت تحریم قرار دارد و اواخر اکتبر در بندر پریمورسک بارگیری شده بود، به سمت آمریکا بادبان کشیده و وضعیت خود را اقیانوس اطلس مخابره می‌کند.

ترامپ نخستین بار پس از گفت‌وگوی تلفنی نهم اکتبر با پوتین این توافق را اعلام کرد و گفت روسیه بیش از ۳۰۰ هزار تن گازوئیل را فوراً در اختیار بازار‌های آمریکا و جهان قرار خواهد داد. نفتکش‌های دوربرد فرآورده‌های نفتی قادرند هر بار حدود ۱۰۰ هزار تن گازوئیل حمل کنند. ترامپ در پلتفرم تروث سوشال نوشت در ماه نوامبر ۵۰۰ هزار تن دیگر و بلافاصله پس از آن یک میلیون تن سوخت ارسال خواهد شد. توافقی که ترامپ برقرار ساخت اجازه می‌دهد گازوئیل روسیه تا تاریخ هفتم آوریل به فروش برسد، تحویل داده شود، تخلیه گردد و وارد شود. این توافق پس از آن حاصل شد که ترامپ، اوکراین را متهم کرد با هدف قرار دادن تأسیسات انرژی روسیه در میانه جنگ، باعث کمبود گازوئیل شده است. این تصمیم همچنین سیاست چندساله واشنگتن را که پس از حمله تمام‌عیار مسکو به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ واردات انرژی روسیه را ممنوع کرده بود، دگرگون ساخت.

دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا متعاقباً یک معافیت موقت تحریمی صادر کرد که خشم نمایندگان دو حزب در کنگره را برانگیخت؛ نمایندگانی که در ماه سپتامبر بسته تحریمی جدیدی را به نام سناتور فقید لیندسی گراهام تصویب کرده بودند. خزانه‌داری در بیانیه‌ای به خبرگزاری آسوشیتدپرس مدعی شد که این معافیت مطابق با تمام قوانین حاکم صادر شده است. روسیه نخستین محموله خود را در جریان سفر استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا، به سن‌پترزبورگ در ماه اکتبر اعلام کرد. با این حال، جزئیات متعددی نامشخص باقی مانده است؛ نه کاخ سفید و نه کرملین اعلام نکرده‌اند که آیا این توافق به صورت مکتوب ثبت شده است یا خیر و از قیمت، شرایط پرداخت و شرکت‌های دخیل نیز اطلاعاتی منتشر نکرده‌اند.

حجم گازوئیلی که اکنون در انتظار فروش است به طور دقیق مشخص نیست، اما کمتر از وعده‌ها به شمار می‌رود. بهای خرده‌فروشی گازوئیل در آمریکا طی ماه سپتامبر به بیش از ۶ دلار در هر گالن یعنی معادل یک ممیز ۵۹ صدم دلار در هر لیتر رسید که نزدیک به دو برابر سطح پیش از جنگ بود و همچنان بالا باقی مانده است. آراتی کریشنان، مدیرعامل موسسه راکشا اینتلیجنس، به الجزیره گفت محموله گزارش‌شده نخستین نفتکش ارسالی روسیه تنها معادل حدود دو ساعت مصرف سوخت‌های تقطیری در ایالات متحده است و حتی در صورت ورود طبق برنامه، تأثیر بسیار ناچیزی بر عرضه ملی خواهد داشت.

دلیل اصلی خودداری بازرگانان از خرید گازوئیل روسیه، ریسک‌های حقوقی است. با وجود آنکه خزانه‌داری آمریکا مجوزی موقت برای فروش این سوخت صادر کرده، اما قانون مصوب کنگره در منع واردات انرژی روسیه همچنان به قوت خود باقی است و این امر ابهام بزرگی برای معامله‌گران ایجاد کرده است. میکی شریل، فرماندار نیوجرسی، در نامه‌ای به اپراتور‌های بنادر و پایانه‌های این ایالت دستور داد از پهلوگیری کشتی‌های حامل این سوخت خودداری کنند و هشدار داد هرگونه تلاش برای سودجویی از تجارت غیرقانونی سوخت روسیه با مجازات‌های سنگین روبه‌رو خواهد شد. او تأکید کرد که دولت ترامپ اختیاری برای لغو ممنوعیت مصوب ندارد. نمایندگان کنگره نیز به بانک‌ها، مقامات بندری و توزیع‌کنندگان سوخت هشدار داده‌اند که مدیریت این واردات می‌تواند آنها را در معرض مسئولیت‌های مدنی، کیفری و تحقیقات کنگره قرار دهد. دولت ترامپ ادعا می‌کند این معافیت قانونی است، اما تاکنون هیچ دادگاهی در این زمینه حکم نداده است.

کارشناسان معتقدند این محموله‌ها به احتمال فراوان به ایالات متحده نخواهند رسید. مت اسمیت، تحلیلگر کپلر، به آسوشیتدپرس گفت به دلیل نگرانی‌های نظارتی و تحریمی بعید است این بار‌ها در سواحل شرقی آمریکا تخلیه شوند. با این وجود، مسکو بر ادامه اجرای توافق پافشاری دارد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، گفت تمامی این گازوئیل خریداران خود را پیدا خواهد کرد. کریل دیمیتریف، نماینده ویژه پوتین، پا را فراتر گذاشت و در شبکه اجتماعی ایکس این گزارش‌ها را جعلی خواند و نوشت نفتکش‌های عازم آمریکا به مسیر خود ادامه می‌دهند.