توافق مسکو برای مشارکت اروپا در مذاکرات صلح اوکراین؛ پوتین به دنبال وقت‌کشی

در فرودگاه یخ‌زده مسکو، استیو ویتکوف، سرمایه‌گذار میلیاردر املاک و مستغلات و یکی از ارشدترین فرستادگان رئیس‌جمهور دونالد ترامپ، به پرسش کوتاه یک تیم خبری CNN که به باند فرودگاه هدایت شده بودند، پاسخ داد. ویتکوف پاسخ داد که بله، در مذاکرات آن روز با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، «پیشرفت» حاصل شده است. او افزود: «این همان چیزی است که رئیس‌جمهور ترامپ می‌خواهد ببیند»، و به این نکته اشاره کرد که رهبر ایالات متحده تا چه حد مشتاق به دست آوردن یک پیروزی دیپلماتیک در جنگ پنج‌ساله وحشیانه‌ای است که زمانی لاف زده بود آن را یک‌روزه پایان خواهد داد.

آن پیشرفت، مشارکت اروپا است. نزدیک به دو سال بود که اروپا در مذاکرات با روسیه برای برقراری صلح در اوکراین عملاً به حاشیه رانده شده بود. اما اکنون، پس از اینکه ویتکوف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، روز پنج‌شنبه در مسکو با رئیس‌جمهور پوتین دیدار کردند، به نظر می‌رسد روس‌ها موافقت کرده‌اند که به اروپا کرسی‌ای پشت میز مذاکره بدهند؛ چیزی که پیش‌تر مسکو در برابر آن مقاومت می‌کرد. این اقدام با استقبال ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، مواجه شد؛ کسی که برای سر پا نگه داشتن کشور خود و دور کردن نیرو‌های روسی، روزبه‌روز بیشتر به حمایت‌های نظامی، دیپلماتیک و مالی اروپا وابسته شده است.

زلنسکی پس از نشستن پای صحبت‌های کوشنر و ویتکوف در نشستی با رهبران اروپایی در ایرلند، به خبرنگاران گفت: «این مهم است که اروپایی‌ها در دفعات بعدی و در نشست بعدی، در تیم مذاکره‌کننده حضور داشته باشند، نه جایی دیگر و نه به صورت جداگانه. آنها صدایی خواهند داشت.» زلنسکی افزود: «این برای ما مهم است، زیرا جنگ در اروپا جریان دارد. ما در آینده عضو اتحادیه اروپا خواهیم بود و به همین دلیل این موضوع بسیار اهمیت دارد. برای رفاه و برای تضمین‌های امنیتی، داشتن اروپا بسیار مهم است.»

اروپایی‌ها در حالی که نسبت به تعهد روسیه برای یافتن یک راه‌حل دیپلماتیک جهت پایان دادن به جنگ اوکراین عمیقاً بدبین هستند، گنجانده شدن یک مؤلفه اروپایی در مذاکرات صلح آینده را گامی مثبت و همچنین اعتراف به تعویق‌افتاده‌ای می‌دانند که واشنگتن نمی‌تواند به تنهایی از عهده آن بربیاید. کایا کالاس، ارشدترین دیپلمات اتحادیه اروپا، در دوبلین اظهار داشت: «من فکر می‌کنم پس از گذشت نزدیک به دو سال مذاکره میان ایالات متحده و روسیه، آنها اکنون متوجه شده‌اند که اروپا یک بازیگر بزرگ در اینجا است.» او افزود: «ما کسانی هستیم که از اوکراین حمایت کرده‌ایم، ما کسانی هستیم که تحریم‌ها را اعمال کرده‌ایم و ما دارایی‌های مسدودشده (روسیه) را در اختیار داریم. بنابراین، مشخص است که بدون ما، هر توافقی که وجود داشته باشد قابل اجرا نخواهد بود.»

ترکیب هیئت اروپایی موضوع بحث‌های داخلی شدیدی بوده است. روز جمعه، آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا، اعلام کرد که تیم اروپایی توسط نهاد‌های اتحادیه اروپا و کشور‌های گروه‌ای‌پنج شامل فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان و بریتانیا نمایندگی خواهد شد. پیش‌تر، کوشنر بر دشواری‌های احتمالی توانایی اروپا در «شناسایی یک نفر برای صحبت به نمایندگی از خود» تأکید کرده بود و گفت که انجام این کار «دستاورد بزرگ‌تری نسبت به وادار کردن روس‌ها برای گنجاندن آنها در مذاکرات خواهد بود.»

مشارکت رسمی مذاکره‌کنندگان اروپایی ممکن است در کی‌یف و برو لکس مورد تحسین قرار گیرد، اما لزوماً به تسریع پایان درگیری‌ای که تخمین زده می‌شود تاکنون صد‌ها هزار نفر را در دو طرف کشته باشد، منجر نخواهد شد.

روسیه در اظهارات بعدی از اعتراف به موافقت کامل با حضور اروپا پشت میز مذاکره خودداری کرد. دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، در نشست خبری منظم خود در روز جمعه گفت که اروپا باید «تمایل خود را برای کمک به روند صلح» نشان دهد تا پیش از آنکه تصمیمی درباره اجازه دادن به آنها برای پیوستن به مذاکرات آینده اتخاذ شود، مشخص گردد.

رهبران اروپایی به‌طور معمول موضعی سخت و اخلاقی علیه مسکو اتخاذ می‌کنند و اغلب خواستار شکست و مجازات روسیه به دلیل راه‌اندازی تهاجم تمام‌عیار به اوکراین و همچنین عقب‌نشینی نیرو‌های کرملین از تمام سرزمین‌های اوکراینی می‌شوند. اگر این شعار‌ها صرفاً پشت میز مذاکره تکرار شوند و پیشنهادات سازشکارانه عملی‌تر از سوی اروپا ارائه نشود، دستیابی به پیشرفت با کرملین حتی بعیدتر خواهد شد، همان‌طور که مسکو نیز به آن اشاره کرده است.

یوری اوشاکوف پس از نشست‌های مسکو در بریفینگی برای خبرنگاران گفت: «آن‌ها (اروپایی‌ها) باید تصمیم بگیرند که آیا صلح می‌خواهند یا ادامه جنگ. تاکنون تمام اقدامات عملی آنها دقیقاً به مورد دوم اشاره دارد.»

و نشانه‌های اولیه‌ای وجود دارد که مسکو با وجود پذیرش حضور مذاکره‌کنندگان اروپایی، از همین حالا در حال دوبرابر کردن مطالبات حداکثری خود برای پایان دادن به جنگ است؛ درخواست خود مبنی بر عقب‌نشینی ناتو از اروپای شرقی را احیا کرده و بر سر موضوع استقرار احتمالی صلح‌بانان برای نظارت بر هرگونه آتش‌بس در طول خطوط مقدم، پافشاری می‌کند.

ولادیمیر پوتین در بخشی از این مذاکرات که به صورت تلویزیونی پخش شد، به ویتکوف و کوشنر گفت: «راه نجاتی که دولت آمریکا و رئیس‌جمهور ترامپ ارائه می‌دهند، توافق بر سر ترتیبات آتی امنیت پان-اروپایی است؛ و ما از اروپایی‌ها چه می‌شنویم؟ آنها نه گفته‌اند. فقط پس از اینکه معامله صلح در اوکراین انجام شود.» پوتین ادامه داد: «اما پس از اینکه آن معامله صلح در اوکراین انجام شود، آنها... آنها قصد دارند نیرو‌های خود را مستقر کنند که این به معنای ادامه جنگ خواهد بود؛ بنابراین این یک چرخه باطل است.»

این نشانه‌ای است که کرملین، حتی اگر از مشارکت اروپا در مذاکرات استقبال نکند، راهی برای استفاده از آن واقعیت جدید پیدا خواهد کرد تا برای دستیابی به اهداف خود در اوکراین تلاش کند؛ و دست کم این کار را با طولانی‌تر کردن مذاکرات بیشتر در حالی که شهر‌های اوکراین را زیر ضربات خود دارد، انجام خواهد داد. زمستان دیگری از درگیری‌های تلخ و یک فشار نهایی، احتمالاً همان چیزی است که کرملین واقعاً می‌خواهد.