قطر و ترکیه پیمان دفاع متقابل امضا کردند؛ مفاد توافق چیست؟

قطر و ترکیه توافقی تازه در زمینه دفاع متقابل امضا کرده‌اند که دو کشور را به اتخاذ موضعی مشترک در برابر هرگونه حمله مسلحانه خارجی علیه یکی از آنها متعهد می‌کند.

این توافق پس از نشست روز جمعه کمیته عالی راهبردی ترکیه و قطر در استانبول حاصل شد؛ نشستی که ریاست آن را رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، و شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، بر عهده داشتند.

این توافق در شرایطی امضا شده که منطقه با پیامد‌های جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز روبه‌رو است.

در بیانیه مشترک آمده است که این توافق «نه‌تنها تعهد امضاکنندگان به پاسداری از حاکمیت و تمامیت ارضی خود، بلکه چشم‌انداز مشترک آنها برای کمک به شکل‌گیری نظمی منطقه‌ای امن‌تر و باثبات‌تر را نیز بازتاب می‌دهد».

دو کشور توافق کردند درباره تهدید‌های امنیتی و سیاست‌های دفاعی با یکدیگر مشورت کنند. آنها همچنین بر گسترش رزمایش‌های مشترک نظامی، همکاری در صنایع دفاعی و تبادل آموزش نیرو‌ها توافق کردند.

آیا این توافق یک ائتلاف نظامی است؟

به گفته تحلیلگران، این توافق ائتلافی تهاجمی نیست.

عبدالله بن‌دار العتیبی، استادیار گروه روابط بین‌الملل دانشگاه قطر، به الجزیره گفت هدف این توافق تشکیل ائتلافی علیه کشور مشخصی نیست.

به گفته العتیبی، این همکاری بر پایه همگرایی دکترین‌های امنیتی و دیدگاه مشترک دو کشور درباره منشأ تهدید‌ها و چگونگی مواجهه با آنها، به سطح پیشرفته‌تری ارتقا یافته است.

این توافق در شرایطی حاصل شده که رویکرد نظامی تهاجمی اسرائیل و پرسش‌ها درباره میزان اتکاپذیری آینده چتر امنیتی ایالات متحده رو به افزایش است.

کشور‌های منطقه در پی شکل‌دادن به ائتلاف‌های جدیدی هستند که بر بازدارندگی، تولید مشترک تسلیحات و کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی استوار باشد.

آنکارا و دوحه در بیانیه مشترک خود گفتند جنگ علیه ایران و پیامد‌های منطقه‌ای آن باید از راه گفت‌و‌گو و دیپلماسی حل‌وفصل شود. آنها خواستار «ازسرگیری سریع و کامل عبور ایمن، امن و بدون مانع از تنگه هرمز» شدند.

چرا تولید دفاعی اهمیت دارد؟

زیرا زنجیره‌های تأمین به نقطه‌ضعف تبدیل شده‌اند.

العتیبی گفت اختلال در ناوبری در تنگه هرمز، اتکا به زنجیره‌های تأمین نظامی خارجی را دشوارتر کرده است.

او گفت تولید تسلیحات در داخل کشور و تأمین قطعات یدکی اکنون ضرورتی راهبردی است، نه صرفاً یک انتخاب اقتصادی.

محجوب زویری، پژوهشگر و کارشناس سیاست خاورمیانه، به الجزیره گفت حرکت به‌سوی تولید مشترک، نشانه ورود همکاری‌ها به مرحله‌ای راهبردی و پیشرفته است.

او گفت صنایع نظامی به سرمایه‌گذاری میلیارددلاری و تعهدات بلندمدت نیاز دارند و انتقال فناوری نیز مستلزم اعتماد متقابل است. به گفته او، جنگ نشان داده است کشور‌ها چرا به ظرفیت تولید داخلی نیاز دارند؛ او به ایران اشاره کرد که با تولید بخش بزرگی از تسلیحات خود در داخل، به جنگیدن ادامه داد.

بیانیه مشترک همچنین از یادداشت تفاهم «بدر» استقبال کرد که ترکیه، قطر، پاکستان و اندونزی آن را امضا کرده‌اند.

در این بیانیه، این تفاهم گامی به‌سوی دفاع جمعی از طریق «توسعه ظرفیت‌های بومی» توصیف شده است؛ از جمله تولید مشترک، توسعه فناوری، تبادل اطلاعات و تقویت زنجیره‌های تأمین.

روابط قطر و ترکیه تا چه اندازه نزدیک است؟

روابط دو کشور بسیار نزدیک است.

زویری گفت توافق دفاعی تازه، سطح بالای اعتماد میان دوحه و آنکارا را پس از مجموعه‌ای از آزمون‌های سیاسی و امنیتی که این رابطه از سال ۲۰۱۴ پشت سر گذاشته، نشان می‌دهد.

بر اساس بیانیه مشترک، شرکت‌های پیمانکاری ترکیه ۲۰۶ پروژه به ارزش ۲۰٫۸ میلیارد دلار در قطر اجرا کرده‌اند.

دو کشور بار دیگر هدف خود را برای افزایش مبادلات تجاری دوجانبه به پنج میلیارد دلار اعلام کردند و بر تعمیق همکاری در حوزه انرژی، به‌ویژه گاز طبیعی مایع‌شده، تأکید کردند.

آنها در حوزه امنیت نیز متعهد شدند با «تروریسم در همه اشکال و جلوه‌های آن» مقابله کنند.

گام بعدی چه خواهد بود؟

احتمالاً همکاری در زمینه پهپاد‌ها و پدافند هوایی گسترش می‌یابد.

اوزجان تیکیت، تحلیلگر امور خارجی خبرگزاری آنادولو، گفت این همکاری، تخصص صنعتی و نظامی ترکیه را با توان مالی و دیپلماتیک قطر ترکیب می‌کند.

او انتظار دارد همکاری‌ها به سامانه‌های دفاع موشکی، پهپاد‌ها و خودرو‌های زرهی گسترش یابد و قطر نیز احتمالاً به پروژه‌های پیشرفته ترکیه در زمینه پدافند هوایی بپیوندد.

به گفته او، برخی پروژه‌های تولیدی نیز ممکن است به عربستان سعودی و پاکستان گسترش پیدا کنند.

بااین‌حال، تیکیت تأکید کرد این موارد، احتمال‌های آینده‌اند و جزئیات آنها در توافق اعلام نشده است.