جامعه شناسی

گفتگوی فراز با امان‌الله قرایی مقدم، جامعه‌شناس

ماراتن کیش: حکومت با مساله حجاب چه کند؟!

انتشار تصاویری از رویداد ورزشی دو ماراتن در منطقه آزاد کیش جنجال تازه‌ای شده است با محوریت موضوع تکراری حجاب.

کد خبر: ۱۰۸۰۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۶

محمدسعید شجاعی در پایان‌نامه:

مردم بر چه مبنایی باید از حکم فرمان‌روا اطاعت کنند؟

این پژوهش با بررسی چهار متن مهم کلاسیک: سیاستنامه خواجه نظام‌الملک، قابوسنامه، کلیله‌ودمنه و گلستان سعدی، نشان می‌دهد که اندیشه سیاسی در ایرانِ دوران میانه چگونه رابطه «حکم و اطاعت» میان حاکم و مردم را توضیح داده و چرا متفکران آن دوره به‌تدریج از آرمان‌گرایی فاصله گرفته و به واقع‌گرایی سیاسی نزدیک شده‌اند. رساله نشان می‌دهد این آثار، در کنار ستایش نظم و قدرت، نقد‌های ظریف و پنهانی نیز متوجه حکومت داشته‌اند و تلاش کرده‌اند با زبان اندرز و تمثیل، هم به پادشاهان شیوه درست حکمرانی بیاموزند و هم خطر‌های بی‌عدالتی و استبداد را گوشزد کنند.

کد خبر: ۱۰۶۸۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۰۶

محمد محمدی در پایان‌نامه:

شهرهای جدید، سکونتگاه به حاشیه رانده‌شدگانِ شهری

شهر جدید پرند، نماد شکاف عمیق بین نقشه‌های رسمی و زندگی واقعی مردم است؛ جایی که زنان شب‌ها از تاریکی خیابان‌ها می‌ترسند، جوانان در زمین‌های خاکی خلوت‌شان را می‌سازند و دستفروشان با بساط‌های‌شان فضا را از نو تصاحب می‌کنند. اینجا دیگر «مسکن» نیست، «مکان بی‌روحی» است که ساکنانش در سکوت، هر روزه در حال مقاومتی خاموش برای بازپس‌گیری زندگی و معنا هستند. اگر می‌خواهید روایت زندگی در پشتِ این دیوار‌های بی‌هویت را بشنوید، گفت‌و‌گو با نویسنده این پایان‌نامه را از دست ندهید.

کد خبر: ۱۰۵۳۲۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۸/۰۸

سارا افلاکی در پایان نامه

فالگیر، دعانویس و باقی قضایا!

تحقیق حاضر با به‌کارگیری روش کیفی و نظریه زمینه‌ای، به بررسی علل گرایش زنان تحصیل‌کرده شهر رشت به روش‌های غیرعلمی مانند دعانویسی و فالگیری برای حل مشکلات فردی و اجتماعی می‌پردازد. بر اساس مصاحبه‌های عمیق با ۱۶ زن با تحصیلات دانشگاهی، این پژوهش نشان می‌دهد که عواملی همچون جامعه‌پذیری ناکارآمد، فرهنگ مسلط ماورایی، تمایلات روانشناختی مانند درماندگی و نیاز به آرامش، مدرن‌شدن فالگیری از طریق فضای مجازی و تأثیر گروه‌های مرجع، زمینه‌ساز این گرایش هستند. همچنین فقدان فرهنگ مشاوره و ناکارآمدی نظام حمایتی، زنان را به سمت این روش‌ها سوق داده است. در نهایت، مدل نظری تحقیق تحت عنوان «درماندگی و جهان‌بینی ربانی» نشان می‌دهد که این پدیده ریشه در تعامل پیچیده‌ای از عوامل فرهنگی، اجتماعی و روانی دارد و صرفاً ناشی از ناآگاهی یا خرافات نیست.

کد خبر: ۱۰۲۶۵۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۷/۰۳

طاهره رضایت در پایان نامه: فصل سوم، قسمت ششم

مطالبه‌گری نهاد گریز در دانشگاه

این پژوهش با بررسی فعالیت‌های دانشجویی در دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی نشان می‌دهد که کنشگری دانشجویان از دهه ۶۰ و ۷۰ که عمدتاً سیاسی و در قالب تشکل‌های رسمی بود، به‌تدریج در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ به سمت فعالیت‌های فرهنگی و هنری تغییر یافته است. کنشگری دانشجویان در سال‌های اخیر با کاهش جذابیت تشکل‌های رسمی، بیشتر در قالب محافل غیررسمی، شبکه‌های اجتماعی و گروه‌های دوستانه دنبال می‌شود. تحولی که ریشه در محدودیت‌های سیاسی، تغییر سبک زندگی نسل جدید و گسترش فضای مجازی دارد و بازتابی از دگرگونی‌های گسترده‌تر در جامعه ایرانی به شمار می‌آید.

کد خبر: ۱۰۰۶۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۶/۱۳

زهرا معینی در پایان نامه: فصل سوم، قسمت سوم

اینجا اکباتان است و اکباتان می‌ماند!

پژوهش «زهرا معینی» درباره شهرک اکباتان نشان می‌دهد که این شهرک، تنها یک مجتمع مسکونی نیست، بلکه به فضایی زنده و معنادار برای مقاومت اجتماعی تبدیل شده است. این تحقیق توضیح می‌دهد که چطور فضای شهری می‌تواند فراتر از یک بستر فیزیکی، به میدان نبردی میان قدرت و زندگی روزمره مردم بدل شود. در اکباتان، معماری خاص، جمعیت جوان، طبقه متوسط و تجربه‌های جمعی، بستری را برای شکل‌گیری همبستگی، سوژگی و اعتراض فراهم کرده‌اند. به همین دلیل، این شهرک در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ به یکی از کانون‌های مهم مقاومت شهری در تهران تبدیل شد؛ مقاومتی که نه صرفاً سیاسی، بلکه برخاسته از تجربه‌های روزمره، احساس تعلق و مبارزه برای حق به شهر است.

کد خبر: ۹۹۰۶۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۱۶

طنین عصفوری در پایان نامه: فصل سوم، قسمت دوم

پرگاری که دایره را کج می‌کشد!

این پژوهش نشان می‌دهد که برخی رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، به‌ویژه در سال‌های اخیر، گفتمانی از دموکراسی و حقوق بشر را ترویج می‌کنند که با سیاست‌های نئولیبرالی و بازار آزاد هم‌راستا شده است. در این فضا، مفاهیمی مانند آزادی و عدالت بیشتر به ابزار‌هایی برای مشروعیت‌بخشی به مداخله‌های خارجی و تضعیف نقش دولت تبدیل می‌شوند. پژوهشگر با تحلیل برنامه‌هایی مثل «پرگار» در بی‌بی‌سی فارسی، نشان می‌دهد که چطور برخی از فعالان حقوق بشر و تحلیل‌گران رسانه‌ای، خواسته یا ناخواسته، در جهت تثبیت این روایت عمل می‌کنند؛ روایتی که در عمل نه تنها به گسترش آزادی واقعی منجر نمی‌شود، بلکه با بی‌عدالتی و نابرابری‌های ساختاری همراه است.

کد خبر: ۹۸۵۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۰۹

پیام افشار دوست در پایان نامه: فصل سوم، قسمت اول

چرا جامعه شناسان، جامعه را نمی‌شناسند؟!

«حتی در محیط‌های علمی، مناسک و رفتار‌های نمادین نقشی کلیدی در شکل‌گیری روابط انسانی و تولید دانش ایفا می‌کنند.» این پژوهش به بررسی نحوه تعامل جامعه‌شناسان ایرانی با یکدیگر در فضا‌های آکادمیک و حرفه‌ای می‌پردازد. نویسنده با نگاهی مردم‌نگارانه تلاش کرده نشان دهد که جامعه‌شناسان نه فقط با اندیشه، بلکه با رفتار‌های روزمره، سخنرانی‌ها، نشست‌ها، شوخی‌ها و حتی سکوت‌هایشان، مناسکی را اجرا می‌کنند که هویت و جایگاه‌شان را در میدان علم بازتولید می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این مناسک تعامل، به چند الگو و سبک تقسیم می‌شوند: برخی رسمی و دانشگاهی‌اند، برخی صمیمی و خودمانی و برخی دیگر همراه با رقابت یا فاصله‌گذاری. این الگو‌ها نه تنها بر کیفیت ارتباطات علمی اثر می‌گذارند، بلکه به‌طور پنهان بر تولید علم، جایگاه افراد و مرز‌های میان گفتمان‌های دانشگاهی نیز تأثیر دارند.

کد خبر: ۹۸۰۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۵/۰۲

فاطمه مقدسی در پایان‌نامه:

پولی شدن آموزش، پیشروی پنهان بازار در دولت!

در این پایان‌نامه تصویری عمیق، تاریخی و انتقادی از روند خصوصی‌سازی آموزش عمومی در ایران ارائه شده است. نویسنده با نگاهی ترکیبی به اسناد سیاستی، داده‌های آماری و مصاحبه با کنشگران کلیدی، نشان می‌دهد چگونه آموزش از یک حق عمومی به تدریج به کالایی قابل خرید و فروش تبدیل شده و چه پیامد‌های نابرابری‌آفرینی برای جامعه ایران به‌ویژه طبقات محروم در پی داشته است. فاطمه مقدسی ساختار‌های پنهان سیاست‌زدایی از آموزش را به چالش کشیده و راه‌هایی برای بازاندیشی در نقش دولت پیشنهاد می‌کند.

کد خبر: ۹۵۰۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۳/۲۱

حسنا اسماعیل‌بیگی در پایان‌نامه:

معماری قاجاری در آینه سفرنامه‌های فرنگی؛ بازتاب زوال یک تمدن

حسنا اسماعیل‌بیگی در پایان‌نامه خود با عنوان «بررسی علل مؤثر بر تغییر نگرش ایرانیان نسبت به معماری مسکونی در دوره قاجار با استناد به سفرنامه‌ها» به یکی از کمتر دیده‌شده‌ترین بزنگاه‌های تاریخی معماری ایران پرداخته است. او با بررسی ۲۰ سفرنامه از اروپاییانی که در دوره قاجار به ایران سفر کرده‌اند، نشان می‌دهد که تصویر معماری سنتی ایرانی در ذهن جامعه چگونه دچار دگرگونی شد؛ دگرگونی‌ای که ریشه در نگاه انتقادی و گاه تحقیرآمیز غرب به ایران داشت اما همزمان از دل بحران‌های داخلی مانند استبداد سیاسی، فقر گسترده، زلزله‌های مکرر و فروپاشی نهادهای سنتی تغذیه می‌کرد.

کد خبر: ۹۴۷۷۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۳/۱۳

دکتر سعید معدنی و دکتر سعید معیدفر در گفتگو با فراز بررسی کردند

انفجار اسکله رجایی ؛ آتشی که ایرانیان را هم‌بسته‌تر کرد

حادثه تلخ اسکله شهید رجایی بندرعباس، کشور را در اعزایی عمومی فروبرد؛ عزایی از دل مردم و برای مردم. مردم و کاربران شبکه‌های مجازی دنبال روزی به خصوص برای عزای عمومی نبودند. صف‌های طولانی برای اهدای خون، عزاداری‌های جمعی حتی در فستیوال شادی و همدلی‌های گسترده که نشان داد همه ایران همدرد دریا و جنوب هستند. مردم جامعه‌ای که سال‌هاست با «بی‌تفاوتی اجتماعی» تحلیل می‌شود، چطور اینگونه کنار بندرعباس ایستاد؟ انگار که مفاهیم قبلی پاسخی برای این همدلی مردم ندارد.

کد خبر: ۹۳۳۹۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۰۷

گفت و گو با دکتر رضا کلاهی درمورد شرایط جامعه ایران:

زندگی نرمال با اعمال شاقه؛ از خصوصی‌سازی تا خودکشی برای موفقیت

این وضعیت نتیجه آرایش کدام نیروهاست؟ / بعد از جنگ سیاست‌های خصوصی‌سازی شروع شد/ در این شرایط طبقه دیگری شروع به رقابت با طبقه جدید کرد/طبقه سرمایه‌دار معیشتی از قبل انقلاب حضور داشت/ بروز بیرونی میان این دو نیرو در نزاع بین جریان دموکراسی خواه و اسلام‌گرا دیده می‌شد/ با ظهور پدیده احمدی‌نژاد چرخشی در این مسیر ایجاد شد

کد خبر: ۹۳۲۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۰۶

دکتر رضا کلاهی در فراز:

اقتصاد سیاسی تحریم؛ نزاعِ که با که بر سر چه؟

تقریبا یکسال از شروع کار دولت مسعود پزشکیان گذشته است و حالا وقت آن است که بررسی کنیم دولت با چه چالش‌هایی رو به است. جمهوری اسلامی ایران وارد مرحله جدیدی از حکمرانی شده است؟ شروع مذاکرات ایران و آمریکا در چارچوب همین مرحله جدید بازتعریف شده است؟ دکتر رضا کلاهی جامعه‌شناس به این سوالات پاسخ می‌دهد. از نظر او، جامعه به دو گروه هویت‌گرا و ذره‌گرا تقسیم شده است؛ کدام یک از این دو گروه می‌تواند جامعه را مستعد ناآرامی دیگری بکند؟

کد خبر: ۹۳۲۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۲/۰۶

الهام ذاکری در پایان‌نامه:

زنِ کارگرِ خانگی؛ غریبه‌ی آشنا

این پایان‌نامه به بررسی وضعیت اجتماعی و اقتصادی زنان کارگر خانگی می‌پردازد. زنان کارگر خانگی به افرادی گفته می‌شود که در خانه‌های دیگران مشغول به انجام کار‌هایی مانند نظافت، مراقبت از سالمندان، نگهداری از کودکان و آشپزی هستند. پژوهشگر در این کار بررسی چالش‌ها و راه‌های بقا و مقاومت این زنان در برابر شرایط تبعیض‌آمیز پرداخته است.

کد خبر: ۹۲۹۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۱/۳۱

مقصود فراستخواه برنده کتاب سال در گفت و گو با فراز:

کنشگرانِ مرزی، اکسیرِ خاکستری دوام ایران!

مقصود فراستخواه با ساخت کنشگران مرزی، مفهوم جدیدی را بر ادبیات جامعه‌شناسی ایران افزوده است.در این کتاب به ظرفیت‌های کشور برای خروج از انسداد سیاسی و چگونگی دوام اشاره شده است. او به این سوال پاسخ می‌دهد که تمدن ایران چگونه پنج هزار سال دوام آورده است.این کتاب با فراتر رفتن از نگاه نقادانه بر یک ظرفیت مثبت کشور، متمرکز شده است. فراستخواه در این کتاب علیه ناامیدی مطلق اجتماعی ایستاده است و کنشگران مرزی را روزنه‌ای از امید می‌داند.

کد خبر: ۹۰۳۸۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۲/۰۷

از مشروطه تا کودتا؛ بررسی دوران رشد و سقوط جنبش کارگری ایران

«عارف بلندنظر» دانش‌آموخته جامعه‌شناسی به مطالعه کنش‌های جمعی تشکل‌های نیروی کار در بازه زمانی سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۵۷ پرداخته است. هدف پژوهش بررسی نقش این تشکل‌ها در سه سطح منابع اقتصادی، منابع اجتماعی و طبقه‌بندی‌های عام جامعه است. در این راستا، نویسنده با تحلیل ابعاد مختلف اعتراضات، اعتصابات و توافق‌نامه‌های موجود، تلاش کرده تا روند شکل‌گیری و توسعه گروه‌های نیروی کار را تبیین کند. علاوه بر این، این پژوهش از منظر حقوقی و با ارزیابی اسناد و برنامه‌های تشکل‌های نیروی کار به تحلیل ارتباط آنها با مسائل طبقه اجتماعی و سیاست‌های اقتصادی می‌پردازد. همچنین، پژوهش به بررسی زمینه‌های هم‌گرایی و تضاد بین مطالبات نیروی کار و منافع عمومی پرداخته و تلاش کرده است تأثیر این عوامل بر سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و اقتصادی کشور را نشان دهد.

کد خبر: ۸۸۸۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۱/۰۷

موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران زیر سیطره سیاست

«محمد مهدی اسماعیلی» وزیر فرهنگ و ارشاد دولت سیزدهم و صادرکننده مجوز پایگاه خبری «شهید جمهور» برای خود، حالا به موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی ایران رفته است. رشته تحصیلی او علوم سیاسی است و مشخص نیست که بر اساس چه فرآیندی در موسسه مطالعات اجتماعی پست گرفته و فعالیت می‌کند. موسسه‌ای که در تاریخ خود هیچگاه عضوی با تحصیلات غیرمرتبط نداشته است، حالا مدیر مسئولی دارد که تماما سیاسی است و هیچ سابقه‌ای در حوزه علوم اجتماعی ندارد.

کد خبر: ۸۷۹۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۲۲

معمای مکان سوم | چرا بچه‌های اکباتان محله‌شان را دوست دارند و آپادانا نه!

تنهایی یک احساس ذهنی دردناک یا یک درد اجتماعی است که از عدم ارتباطات اجتماعی مطلوب و واقعی ناشی می‌شود. «مطالعه نقش زیرساخت اجتماعی در شکل‌گیری اجتماعات محلی پایدار؛ مطالعه موردی شهرک اکباتان و آپادانا در منطقه پنج شهر تهران» عنوان این پایان‌نامه است. مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش عبارت است از: نقش طراحی و مطلوبیت فضایی در در رفع انزوا و تنهایی، نقش دین، امنیت محیطی و فردی، رضایت از زندگی، تجربه آزادی‌های فردی، احساس تعلق، هویت محله‌ای، مشارکت اجتماعی و اقتصادی، در شکل‌گیری تعاملات اجتماعی و تقویت اجتماعات.

کد خبر: ۸۷۵۵۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۱۰/۱۶

مرتضی رستمی از دشواری‌های زیست روستایی در قلعه‌گنج کرمان می‌گوید

مسأله انسانِ اضافی!

این پایان‌نامه به بررسی مفهوم «انسان اضافی» در چارچوب شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی منطقه قلعه گنج در جنوب کرمان می‌پردازد. مسئله اصلی پژوهش، تحلیل چگونگی تأثیر مداخلات دولتی، بحران‌های زیست‌محیطی، ساختارهای قدرت در شکل‌گیری شبکه‌های وفاداری، توزیع منابع و ایجاد یا طرد انسان‌های «اضافی» است. این پژوهش، تلاش می‌کند نشان دهد که فرآیندهای اجتماعی و اقتصادی نظیر افول کشاورزی و گسترش اقتصاد غیررسمی مانند قاچاق، چگونه به شکل‌گیری اقتصادهای جدید و وضعیت‌های متناقض اجتماعی در این منطقه منجر شده است. هدف اصلی پژوهش، شناسایی سازوکارهای تولید انسان‌های «اضافی» در منطقه و بررسی اثرات آن بر بازتولید ساختارهای نابرابری و وابستگی است.

کد خبر: ۸۶۵۷۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۲۶

روان‌شناسی موفقیت و عامه‌پسند؛ وقتی رنجِ فردی، اجتماعی نمی‌شود!

این پایان‌نامه با عنوان «مردم‌نگاریِ گفتمانِ روان‌شناسی عامه‌پسند در زندگی روزمره» نوشته‌ی میلاد یزدچی به بررسی تأثیرات گفتمان روان‌شناسی عامه‌پسند بر زندگی روزمره افراد پرداخته است. این تحقیق با رویکرد مردم‌نگارانه در شهر فولادشهر انجام شده و شامل مصاحبه با ۲۰ نفر از مصرف‌کنندگان این گفتمان، تحلیل فضای مجازی (مانند کانال‌های تلگرامی مرتبط) و بررسی نشست‌ها و کلاس‌های روان‌شناسی موفقیت است. هدف اصلی پژوهش، درک پیامد‌های این گفتمان بر فرهنگ عمومی و مناسک فردی است که از طریق مفاهیمی مانند «اسطوره خود» و استعاره‌های موفقیت گسترش یافته‌اند. نویسنده با تکیه بر این تحلیل‌ها، نشان داده که گفتمان روان‌شناسی عامه‌پسند چگونه به اسطوره‌سازی و تقویت مفاهیمی مانند خودشکوفایی و مسئولیت‌پذیری می‌پردازد و تأثیرات آن بر رفتار و تفکر افراد چیست؟ این پایان‌نامه، به‌ویژه، به بررسی نقش استعاره‌ها و اصطلاحات خاص در ترویج این گفتمان و پیامد‌های آن بر مناسک فردی و فرهنگ عمومی پرداخته است، تا ابعاد مثبت و منفی این پدیده در زندگی روزمره را آشکار کند.

کد خبر: ۸۶۱۶۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۳/۰۹/۱۹