کارنامه زیان‌ده ایران‌خودرو در بهار ۱۴۰۵/ آیا خصوصی‌سازی در ایران خودرو شکست خورد؟

آرش محبی نژاد گفت که فروش گروه صنعتی ایران‌خودرو با ۵۷ درصد رشد ریالی به ۵۵۲ همت در پایان سال ۱۴۰۴ رسیده و این شرکت از نظر تعدادی نیز چهار درصد رشد داشته است.

اما تجربه عملی همین مسیر در ایران‌خودرو، تصویری متفاوت از آنچه وعده داده شده را نشان می‌دهد؛ خصوصی‌سازی‌ای که نه‌تنها مشکلات ساختاری این خودروساز را حل نکرده، بلکه با چالش‌های تازه‌ای همراه بوده است.

حدود دو سال پیش، حمید کشاورز، بنیان‌گذار و سهامدار شرکت کروز، در دیداری با رهبر انقلاب خواستار سپردن مدیریت ایران‌خودرو به کنسرسیوم بخش خصوصی (کروز) شد. وی در آن دیدار با لحنی قاطع گفته بود در صورت ناکامی، حاضر است در میدان آزادی اعدام شود؛ وعده‌ای که در رسانه‌ها بازتاب گسترده‌ای یافت. کروز که در آن زمان بزرگ‌ترین سهامدار خصوصی ایران‌خودرو با حدود ۳۰ درصد سهام بود، سرانجام مدیریت این گروه صنعتی را در اختیار گرفت.

 

قابل‌توجه است که کشاورز پیش‌تر و در جریان یک پرونده قضایی مرتبط با قاچاق سازمان‌یافته قطعات خودرو، از سوی دادستانی به‌عنوان متهم ردیف اول معرفی شده بود؛ موضوعی که به حاشیه‌های این واگذاری دامن زد.

 

اکنون، صورت مالی سه‌ماهه ایران‌خودرو برای دوره منتهی به ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ نشان می‌دهد نه‌تنها نشانی از بهبود وعده‌داده‌شده دیده نمی‌شود، بلکه روند زیان‌دهی شرکت شتاب بیشتری هم گرفته است.

 

 

بررسی دقیق‌تر صورت مالی سه‌ماهه نشان می‌دهد مشکل ایران‌خودرو محدود به یک ردیف هزینه‌ای خاص نیست، بلکه در همه لایه‌های صورت سود و زیان طبق جدول تکرار شده است.

به بیان دیگر، تنها برای تولید و فروش کالا، بهای تمام‌شده حدود ۹.۱ درصد بیشتر از درآمد عملیاتی بوده است؛ یعنی شرکت پیش از احتساب هر هزینه دیگری، از محل عملیات اصلی خود ضرر کرده است. با افزوده‌شدن هزینه‌های فروش، اداری و عمومی، این زیان تقریباً دو برابر شده و به ۱۶.۹ درصد درآمد رسیده، و در نهایت هزینه‌های مالی (معادل ۳ درصد درآمد) زیان خالص را به آستانه ۲۹درصد کل درآمد عملیاتی رسانده است.

 

 

 

مقایسه با دوره مشابه سال قبل نشان می‌دهد ریشه اصلی زیان، نه در رکود فروش که در عدم تناسب رشد هزینه با رشد درآمد است.

بر این اساس درآمد عملیاتی نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۴ درصد رشد داشته (از ۹۱۹,۴۸۶ به ۱,۱۳۹,۳۸۲ میلیون ریال) و در همان بازه، بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته ۳۵ درصد رشد کرده است.

این شکاف ۱۱ واحدی میان دو نرخ رشد، عامل اصلی تشدید زیان است. یعنی هزینه تولید با سرعتی به‌مراتب بیشتر از درآمد فروش بالا رفته و همین موضوع، با وجود رشد ظاهری فروش، سودآوری را تحت فشار گذاشته است.

 

در کنار تشدید زیان‌دهی، آمار تولید ایران‌خودرو نیز نشانه‌ای از بهبود عملیاتی این شرکت ارائه نمی‌کند. ایران‌خودرو در بهار ۱۴۰۴ حدود ۱۱۸ هزار و ۵۳۲ دستگاه خودرو تولید کرده بود، اما این رقم در بهار امسال به ۱۰۰ هزار و ۶۸۵ دستگاه کاهش یافته است؛ به این ترتیب تولید شرکت در سه‌ماهه نخست سال حدود ۱۵ درصد افت کرده است. کاهش تولید در شرایطی رخ داده که درآمد عملیاتی شرکت در همین دوره ۲۴ درصد افزایش یافته و بهای تمام‌شده ۳۵ درصد بیشتر شده است؛ ترکیبی که نشان می‌دهد رشد درآمد، بیش از آنکه ناشی از افزایش حجم تولید و فروش باشد، تحت تأثیر افزایش قیمت‌ها قرار داشته و همزمان هزینه تولید با سرعت بیشتری افزایش یافته است.

 

 

زیان خالص از ۹۵,۴۴۵ میلیون ریال به ۲۲۴,۸۰۳ میلیون ریال رسیده کخ رشدی ۱۳۶ درصدی را نشان می‌دهد.

همچنین زیان هر سهم از ۳۷ ریال به ۸۸ ریال رسیده که گویای رشدی حدود ۱۳۸ درصدی حتی بیشتر از رشد زیان خالص کل شرکت است. این شکاف میان دو نرخ رشد نشان می‌دهد فشار زیان‌دهی روی هر سهم، فراتر از رشد زیان کل شرکت، سنگین‌تر شده است.

 

 

آمار رشد ۵۷ درصدی فروش ریالی ایران‌خودرو در سال ۱۴۰۴ که معمولاً به‌عنوان شاخص بهبود عملکرد این خودروساز مطرح می‌شود، در سه‌ماهه ابتدایی ۱۴۰۵ نه‌تنها به بهبود سودآوری منجر نشده، بلکه با رشد ۱۳۶ درصدی زیان خالص همراه بوده است. این تناقض نشان می‌دهد رشد ریالی فروش عمدتاً محصول تورم و افزایش قیمت‌هاست، نه بهبود واقعی در کارایی تولید یا کنترل هزینه؛ در حالی‌که از نظر تعدادی، رشد فروش شرکت در سال گذشته تنها ۴ درصد بوده است.

در نهایت باید گفت که عدد و رقم سه‌ماهه ایران‌خودرو نشان می‌دهد پشت آمار رشد فروش، بنیه مالی شرکت همچنان رو به وخامت است؛ زیان ناخالص، زیان عملیاتی و زیان خالص هر سه در حال گسترش‌اند و رشد زیان هر سهم از رشد زیان کل نیز پیشی گرفته است.