۲۳ آبان ۱۴۰۵ ۱۲:۱۹
دوشنبه ۲۷ مهر ۱۴۰۵ - ۱۳:۳۰
کد خبر: ۱۱۶۰۴۵

شبی در راپالو؛ چگونه آلمان و شوروی انزوای ژئوپلیتیک را در هم شکستند؟

شبی در راپالو؛ چگونه آلمان و شوروی انزوای ژئوپلیتیک را در هم شکستند؟
پیمان راپالو در سال ۱۹۲۲ نشان داد که چگونه فشار‌های حداکثری و طرد دیپلماتیک همه‌جانبه، ناخواسته بازیگران منزوی را به هم‌گرایی راهبردی سوق می‌دهد؛ تجربه‌ای تاریخی که اثبات کرد بن‌بست‌های ژئوپلیتیک با دیپلماسی واقع‌گرایانه، توافقات دقیق عملیاتی و بهره‌گیری از شکاف‌های نظم بین‌الملل قابل شکستن است.
نویسنده :
شکیبا مرادی آهنی

در بهار سال ۱۹۲۲، نمایندگان بیش از سی کشور جهان در کنفرانس اقتصادی جنوا در ایتالیا گرد هم آمدند تا ساختار مالی و اقتصادی اروپای پس از جنگ جهانی اول را بازسازی کنند. قدرت‌های پیروز، به‌ویژه بریتانیا و فرانسه، با اتکا به دست برتر خود و صدور اولتیماتوم‌های سنگین، فضایی تحمیلی ایجاد کرده بودند که در آن نه حقوقی برای مغلوبان قائل بودند و نه جایگاهی برای ساختار‌های سیاسی دگرگون‌شده در نظر می‌گرفتند. جمهوری وایمار آلمان زیر بار غرامت‌های فلج‌کننده ۱۳۲ میلیارد مارکی تعیین‌شده در نشست لندن و تحریم‌های خردکننده پیمان ورسای نفس می‌کشید و از هرگونه ارتش مجهز و نقش‌آفرینی مستقل محروم بود. در سوی دیگر، دولت نوپای اتحاد جماهیر شوروی پس از پیروزی در جنگ داخلی، با محاصره شدید اقتصادی، مصادره اموال، طرد کامل دیپلماتیک از سوی غرب و امتناع دولت‌های سرمایه‌داری از به رسمیت شناختن بدهی‌ها و ملی‌سازی‌های حکومت تازه روبه‌رو بود. دیپلماسی جنوا در حقیقت تلاشی برای تحمیل تسلیم همه‌جانبه به مسکو از طریق مطالبه بازپرداخت بدهی‌های حکومت تزاری و در عین حال، حفظ انزوای حقوقی و اقتصادی برلین در قالب یک نظم نابرابر بود.

در این میان، گئورگی چیچرین، کمیسر امور خارجه شوروی، و والتر راتناو، وزیر امور خارجه آلمان، به درستی دریافتند که حضور نمایشی در میز مذاکرات جنوا و اعتماد به میانجی‌گری قدرت‌های غربی، هیچ دستاوردی جز تحقیر ساختاری، پافشاری بر طلب‌های مالی نجومی و تشدید فشار‌های استعماری به همراه نخواهد داشت. در نیمه‌شب شانزدهم آوریل ۱۹۲۲، در حالی که دیپلمات‌های بریتانیایی و فرانسوی سرمست از تحمیل شرایط خود بر سایرین بودند، هیئت‌های نمایندگی دو کشور به‌طور کاملاً محرمانه هتل محل اقامت خود را ترک کرده و در هتل امپریال شهر ساحلی راپالو پشت یک میز نشستند. متن توافقی که در آن شب تاریخی نهایی و امضا شد، شامل مفاد دقیق حقوقی و اقتصادی مشخصی بود: صرف‌نظر کردن متقابل و کامل از تمامی مطالبات مالی ناشی از جنگ جهانی اول، شامل غرامت‌های جنگی آلمان به روسیه و خسارات ناشی از انقلاب و ملی‌سازی صنایع برای اتباع آلمانی در خاک شوروی، برقراری فوری و کامل روابط دیپلماتیک و کنسولی در بالاترین سطح، و اعمال اصل «دولت کامله‌الوداد» در مناسبات تجاری و اقتصادی میان دو کشور که به معنای برخورداری متقابل از بهترین شرایط بازرگانی بود.

میزان اجرایی شدن و ضمانت اجرای این توافق فراتر از یک بیانیه سیاسی ساده بود و به‌سرعت در قالب قرارداد‌های ملموس عملیاتی شد. کانال‌های گسترده تجاری گشوده شد؛ آلمان ماشین‌آلات صنعتی، تجهیزات پیشرفته مهندسی و فناوری‌های ساختاری خود را به سوی مسکو روان کرد و در مقابل، شوروی مواد خام حیاتی، غلات و منابع انرژی مورد نیاز اقتصاد وایمار را تأمین نمود. مهم‌تر از آن، بخش پنهان، اما بسیار اجرایی راپالو به همکاری‌های نظامی اختصاص داشت که بعد‌ها در سال ۱۹۲۶ با «پیمان برلین» تحکیم شد. بر اساس پروتکل‌های محرمانه میان ارتش آلمان (رایشس‌وهر) و ارتش سرخ، برلین توانست محدودیت‌های سخت‌گیرانه تسلیحاتی معاهده ورسای را دور بزند؛ در نتیجه، آلمان پایگاه‌های مخفی نظامی برای آموزش خلبانان جنگنده در لیپه‌تسک، مرکز توسعه و آزمایش تانک در کاما، و آزمایشگاه تسلیحات شیمیایی در تومکا در عمق خاک شوروی احداث کرد و افسران ارتش آلمان به صورت دوره‌ای و پنهانی در آنجا به تمرین جنگ افزار‌های مدرن پرداختند.

این هم‌پیمانی راهبردی توانست برای بیش از یک دهه، یعنی از سال ۱۹۲۲ تا زمان روی کار آمدن حزب ناسیونال‌سوسیالیست در آلمان در سال ۱۹۳۳، دوام بیاورد و کارکرد خود را حفظ کند. اگرچه در اواسط دهه بیست و با امضای معاهدات لوکارنو (۱۹۲۵)، جمهوری وایمار تلاش کرد توازن مجددی میان خود و قدرت‌های غربی برقرار سازد، اما پیوند‌های اقتصادی و امنیتی مندرج در راپالو ستون فقرات روابط مسکو و برلین را تا زمان چرخش ایدئولوژیک و مرگبار رایش سوم حفظ کرد. حیات طولانی و اثربخشی این توافق نشان داد که اراده سیاسی متکی بر شناخت دقیق منافع متقابل می‌تواند سد سنگین انزوای بین‌المللی را بشکند، طرح‌های طراحان تحریم را خنثی سازد و از دل سخت‌ترین بن‌بست‌های ژئوپلیتیک، فضایی پایدار برای تنفس و انباشت قدرت ملی پدید آورد.

آنچه خواندید خلاصه‌ای بود از فصل ششم («روابط میان دو آتش: پیمان راپالو و موازنه قدرت») از کتاب تحلیلی دیپلماسی (Diplomacy) اثر هنری کیسینجر (Henry Kissinger)، با نگاه تطبیقی به اسناد و تحلیل‌های تفصیلی مندرج در اثر پژوهشی معتبر Soviet Foreign Policy ۱۹۱۷–۱۹۴۱ تألیف جرج کنان (George F. Kennan).

ارسال نظر
captcha
پربازدیدترین ویدیوها
  • تازه‌ها
  • پربازدیدها
افتتاح 43 مدرسه کیمیای دانش در مسیر ایفای مسئولیت‌های اجتماعی
تسهیلات ازدواج بانک اقتصادنوین از هدف جلو زد
ذوب آهن اصفهان زیان‌ده شد! کارنامه اردشیر افضلی در نیمه نخست ۱۴۰۵
نظرسنجی‌های بازنگری‌شده از تساوی میان ائتلاف حاکم نتانیاهو و بلوک اپوزیسیون گادی آیزنکوت خبر می‌دهند
شهرری و شمیران چگونه از داشتن شورای مستقل محروم شدند؟ / کاشانی: انتخابات شورای تهران با اصل ۱۰۰ قانون اساسی تعارض دارد
کشور‌های خلیج فارس روی توافق صلح چندجانبه برای جلوگیری از از سرگیری جنگ آمریکا و ایران کار می‌کنند
زلزله‌ی ۱۹ کرسی اعراب در کنست؛ خروج از حاشیه پس از ۷۷ سال و بن‌بست ژنرال در برابر نتانیاهو
افزایش قیمت نفت پس از حمله به پالایشگاه عربستان سعودی و اوج‌گیری مجدد نگرانی‌های مربوط به عرضه
درمان ترافیک تهران با نسخه پزشکیان، آیا شهر را متراکم‌تر می‌کنند یا خلوت‌تر؟
نتانیاهو و آیزنکوت مدعی پیروزی در انتخابات بن‌بست‌زده اسرائیل شدند
سایپا در مسیر تحول فناورانه، توسعه موتورهای کم‌مصرف و خودروهای هیبریدی قرار گرفته است/ آینده سایپا با محوریت فناوری و کاهش مصرف سوخت روشن است
تفسیر سیاسی روز | تا کِی باید بجنگیم؟
آثار جنگ در صورت مالی پتروشیمی اروند | سقوط ۷۰ درصدی تولید و کاهش ۴ درصدی سود عملیاتی
دو تبعه بریتانیایی به اتهام کمک به ایران در ماجرای پایگاه هوایی فرفورد متهم شدند
تعرفه واردات خودرو چندبرابر شد! | دولت‌ها در زمان جنگ با تعرفه خودرو چه می‌کنند؟
چین در پی گسترش درگیری‌ها، به‌زودی نماینده‌ای ویژه به خاورمیانه می‌فرستد
نشست اعضای كمیسیون اقتصادی مجلس با مدیرعامل و اعضای هیات مدیره بانك ملت برگزار شد/ تاكید بر نقش و تاثیرگذاری بانك ملت در تامین مالی اقتصاد كشور
کارانه معلمان: ۳ میلیون تومان با هزار اما و اگر!
کاهش ۱۲ درصدی فروش پتروشیمی ارومیه؛ مجیدنیا چگونه یک شکست فاحش را، پیروزی جا زده است؟
نشست چهار جانبه تهران دستاورد داشت؟!
آینده سیاسی نتانیاهو در هاله‌ای از ابهام؛ رای‌دهندگان اسرائیلی به پای صندوق‌های رای رفتند
اسامی برندگان جشنواره حساب‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز بانک پاسارگاد اعلام شد
آتش‌بس محدود در شهر اولشکی با میانجی‌گری ملانیا ترامپ اجرایی شد
کارت‌های اضطراری سوخت در ۱۱ استان محدود شد؛ تدابیر سوخت‌گیری در سفر
هنگام انتقال پول، «بابت» را چطور انتخاب کنیم؟
امیر حیات مقدم، نماینده مجلس خطاب به استاندار خوزستان: لنج‌های تجاری ۸ ماه است که در شرایط بیکاری و بلاتکلیفی به سر می‌برند/ تسریع در اجرای مصوبه تغییر کاربری موقت این لنج‌ها ضرورت دارد
کارت زرد مجلس به وزیر اقتصاد؛ مجلس از پاسخ‌ها قانع نشد
توافق ایران، عربستان، ترکیه و پاکستان بر ادامه گفت‌و‌گو‌ها در سایه حملات انصار الله
کاهش بهای نفت در پی امیدواری به کاهش تنش‌های خاورمیانه با پیشرفت دیپلماسی
پیشنهاد سردبیر
زندگی