ناکامی پنتاگون در تولید موشک هایپرسونیک دارک ایگل | نقص‌های کیفی استقرار عملیاتی را سه سال عقب انداخت

دارک ایگل؛ موشکی که هنوز به آمادگی عملیاتی کامل نرسیده است

بلومبرگ گزارش داده است که ارتش آمریکا همچنان در مسیر تحویل کامل موشک هایپرسونیک زمین‌پایه «دارک ایگل» با مشکل مواجه است. ارتش اعلام کرده فعالیت‌های استقرار ادامه دارد، اما تکمیل آموزش، پشتیبانی و آمادگی عملیاتی پیش از اعلام استقرار کامل ضروری است.

این برنامه ضرب‌الاجل‌های سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۵ را پشت سر گذاشته است. با این حال، تأخیر در استقرار کامل به معنای نبود هرگونه حضور نظامی این سامانه نیست؛ ارتش آمریکا در ژوئن ۲۰۲۶ موشک‌های دارک ایگل را برای شرکت در رزمایش چندملیتی «والینت شیلد» در غرب اقیانوس آرام مستقر کرد. مشخص نبود که موشک‌ها پس از پایان رزمایش در گوام باقی مانده‌اند یا خیر.

دارک ایگل که با نام رسمی «سلاح هایپرسونیک دوربرد» (LRHW) شناخته می‌شود، برای حمله متعارف دقیق به اهداف مهم و زمان‌حساس در فواصل دور طراحی شده است. برد اعلام‌شده آن حدود ۲۷۷۶ کیلومتر است و بدنه گلاید آن پس از شتاب‌گیری با سرعتی بیش از پنج برابر سرعت صوت حرکت می‌کند.

با وجود این ویژگی‌ها، سرعت پرواز به‌تنهایی برای تبدیل یک موشک به قابلیت رزمی آماده کافی نیست. تولید باکیفیت، آزمایش‌های موفق، تحویل تجهیزات پشتیبانی و آموزش نیروها، بخش‌های ضروری این فرایند هستند.

نقص‌های کیفی، گلوگاه اصلی خط تولید

بر اساس ارزیابی دفتر پاسخگویی دولت آمریکا (GAO) که در ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر شد، تحویل آتشبار دوم دست‌کم شش ماه عقب افتاده و برای اوایل سال ۲۰۲۷ پیش‌بینی شده بود. این آتشبار قرار است موشکی با اصلاحات جزئی را نیز شامل شود که تا زمان ارزیابی، هنوز در پرواز واقعی آزمایش نشده بود.

آتشبار سوم نیز با خطر تأخیر روبه‌رو است؛ زیرا طراحی نهایی موشک مشترک ارتش و نیروی دریایی تکمیل نشده بود و زمان موردنیاز برای آزمایش آن همچنان نگرانی ایجاد می‌کرد. گزارش بلومبرگ در اکتبر نیز نشان داد ارتش هنوز تاریخ مشخصی برای تکمیل استقرار کامل اعلام نکرده است.

یکی از مشکلات اصلی، دستورالعمل‌های کاری کارخانه است. طبق یافته‌های دفتر پاسخگویی دولت آمریکا، استانداردهای ناقص، ناسازگار و نامشخص به گلوگاه تولید تبدیل شده‌اند و تحویل آتشبارهای بعدی را عقب انداخته‌اند.

در ژوئیه ۲۰۲۶ نیز مقام مسئول برنامه موشکی ارتش تأیید کرد که نقص‌های کیفی خط تولید، تحویل موشک‌های دارک ایگل را به تأخیر انداخته‌اند.

هوش مصنوعی تا چه اندازه می‌تواند به پروژه کمک کند؟

ابزارهای تحلیل داده و مدل‌سازی رایانه‌ای می‌توانند برخی مشکلات طراحی را پیش از ساخت قطعات شناسایی کنند. همچنین مدل‌های یادگیری ماشین، در صورت دسترسی به داده‌های کافی و معتبر، قابلیت دسته‌بندی نتایج آزمون، شناسایی الگوهای خرابی و برآورد نیازهای تعمیر و نگهداری را دارند.

با این حال، این موارد ظرفیت‌های بالقوه‌اند و منابع عمومی، استقرار قطعی چنین قابلیت‌هایی را در برنامه دارک ایگل تأیید نکرده‌اند.

دفتر پاسخگویی دولت آمریکا در گزارش خود درباره برنامه‌های تسلیحات هایپرسونیک اعلام کرده است که وزارت دفاع این کشور در بسیاری از این برنامه‌ها به‌اندازه کافی از ابزارهای مهندسی دیجیتال استفاده نکرده است. بررسی‌های بعدی نیز نشان داد ساخت یک دوقلوی دیجیتال کامل برای دارک ایگل، با توجه به برنامه محدود تولید آینده، ممکن است عملی یا از نظر اقتصادی مقرون‌به‌صرفه نباشد؛ هرچند استفاده از شبیه‌سازی و اتصال دیجیتال اطلاعات طراحی همچنان مطرح است.

مهندسی دیجیتال و هوش مصنوعی مفاهیم یکسانی نیستند، اما ابزارهای دیجیتال می‌توانند زیرساخت لازم برای استفاده مؤثرتر از تحلیل‌های هوشمند را فراهم کنند. در مقابل، نبود داده‌های معتبر، استانداردهای روشن و فرایندهای یکپارچه کنترل کیفیت می‌تواند کارایی این فناوری‌ها را محدود کند.

گزارش دفتر پاسخگویی دولت آمریکا در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ درباره استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی در وزارت دفاع نیز به مشکلاتی مانند تعریف‌نشدن کامل مسئولیت‌های سازمانی و کمبود نیروی متخصص اشاره کرده است. این گزارش مستقیماً درباره دارک ایگل نیست، اما بخشی از محدودیت‌های سازمانی در گسترش استفاده از هوش مصنوعی در وزارت دفاع را نشان می‌دهد.

وابستگی برنامه موشکی ارتش و نیروی دریایی آمریکا

دارک ایگل و برنامه «ضربه متعارف سریع» (CPS) نیروی دریایی، دو برنامه کاملاً مستقل از یکدیگر نیستند. ارتش و نیروی دریایی در توسعه فناوری موشک و بدنه گلاید هایپرسونیک همکاری می‌کنند؛ ارتش نسخه زمین‌پایه را دنبال می‌کند و نیروی دریایی قصد دارد این قابلیت را برای استفاده از شناورها و زیردریایی‌ها به کار گیرد.

اشتراک طراحی می‌تواند هزینه‌های توسعه را کاهش دهد، اما مشکلات یک بخش از زنجیره تولید ممکن است هر دو برنامه را تحت تأثیر قرار دهد.

دفتر پاسخگویی دولت آمریکا گزارش داده است که ارتش و نیروی دریایی پیش از آغاز تولید، ارزیابی جامعی از ظرفیت پایگاه صنعتی انجام نداده بودند. این دو نیرو بعدها بازبینی‌های کیفیت تولید را آغاز کردند و ارتش نیز برای شناسایی مشکلات از مشاور بیرونی کمک گرفت.

در برنامه نیروی دریایی، مشکلات تولیدی بر زمان‌بندی ادغام سامانه CPS روی ناوشکن‌های کلاس زاموالت نیز اثر گذاشت. این وضعیت نشان می‌دهد اشتراک فناوری به‌تنهایی برای جلوگیری از تأخیر کافی نیست و ظرفیت کارخانه‌ها، کنترل کیفیت و برنامه آزمایش باید از ابتدا با نیازهای هر دو نیرو هماهنگ باشند.

تأخیر در آزمایش‌ها، مانعی فراتر از سرعت موشک

دفتر پاسخگویی دولت آمریکا در گزارش سال ۲۰۲۴ خود درباره برنامه‌های هایپرسونیک وزارت دفاع هشدار داده بود که استفاده ناکافی از ابزارهای مهندسی دیجیتال و دریافت محدود بازخورد کاربران می‌تواند ریسک‌های زمانی و هزینه‌ای را افزایش دهد.

مشکلات آزمایش پروازی دارک ایگل نیز اهمیت پیوستگی میان توسعه، تولید و آزمایش را نشان می‌دهد. اختلال در آزمون‌ها می‌تواند توقف تولید را به دنبال داشته باشد؛ توقف تولید نیز تحویل را عقب می‌اندازد و ادامه تأخیر ممکن است هزینه اصلاحات و هماهنگی صنعتی را افزایش دهد.

در این زنجیره، هوش مصنوعی می‌تواند ابزار کمکی باشد، اما جایگزین آزمایش واقعی، اعتبارسنجی داده‌ها و بررسی انسانی نیست. شبیه‌سازی رایانه‌ای نیز به‌تنهایی نمی‌تواند کیفیت ساخت یا آمادگی عملیاتی کامل یک آتشبار را تأیید کند.

معیار موفقیت پنتاگون چیست؟

دارک ایگل برای آمریکا قابلیت مهمی در حوزه حمله دقیق دوربرد به شمار می‌رود، اما تحولات گزارش‌شده تا اکتبر ۲۰۲۶ نشان می‌دهد حضور اولیه این سامانه در یگان‌ها یا شرکت در رزمایش، با استقرار عملیاتی کامل تفاوت دارد.

موفقیت این برنامه به تکمیل زنجیره‌ای از مراحل وابسته است که از طراحی و تولید استاندارد آغاز می‌شود و آزمایش پروازی، تأمین تجهیزات پشتیبانی و آموزش نیروها را در بر می‌گیرد.

ابزارهای هوشمند و دیجیتال می‌توانند به شناسایی زودهنگام برخی مشکلات و بهبود تحلیل داده‌ها کمک کنند، اما تا زمانی که نقص‌های کیفی کارخانه، ظرفیت آزمایش و هماهنگی میان ارتش و نیروی دریایی برطرف نشوند، افزایش توان محاسباتی به‌تنهایی برای نجات برنامه کافی نخواهد بود.