پرهیز از جنگ طولانی دیگر در یمن

عربستان سعودی طی دهه گذشته متحمل صد‌ها حمله از سوی انصار الله شده است، اما هیچ‌کدام شبیه به رویدادی نبود که در آخر هفته ۱۰ اکتبر ریاض را هدف قرار داد. در حالی که عربستان سعودی به دنبال این بود که به مدیران اجرایی و سرمایه‌گذاران اطمینان دهد که پادشاهی امن است، انصار الله فرودگاه اصلی کشور را تعطیل کردند و بیش از دوجین مسافر و کارمند فرودگاه را کشتند. در پی این حمله، این خطر وجود دارد که عربستان سعودی اشتباهات فاز‌های قبلی جنگ یمن را تکرار کند و بر جنگی طولانی‌مدت پافشاری ورزد که تنها انصار الله را جری‌تر می‌سازد. اما این بار، آن جنگ هم برای مناقشه گسترده‌تر ایران و هم برای اقتصاد جهانی پیامد‌هایی خواهد داشت. دولت عربستان در عوض باید از این فرصت برای بهبود استراتژی بلندمدت جهت مقابله با تهدید انصار الله و تثبیت اوضاع یمن استفاده کند. انجام این کار نیازمند شناخت محدودیت‌های کمپین نظامی فعلی علیه انصار الله و بسیج تلاشی جمعی و پایدار برای ساختن دولت یمن به عنوان جایگزینی کارآمدتر در برابر انصار الله است.

از ماه ژوئیه، انصار الله به سرعت در نردبان تشدید تنش با ریاض صعود کرده‌اند: آنها با هدف قرار دادن کشتیرانی مرتبط با عربستان در دریای سرخ و به دنبال آن زیرساخت‌های نفتی عربستان آغاز کردند. آن حملات بر مهار صادرات نفت عربستان متمرکز بود و در زمانی که مناقشه ایران از پیش جریان‌های نفتی را محدود کرده بود، درد اقتصادی برای پادشاهی ایجاد کرد. اما با ضربه زدن به فرودگاه ریاض، انصار الله پیامد‌های اقتصادی و سیاسی برای عربستان سعودی را به طور قابل توجهی گسترش داده‌اند.

عربستان سعودی، کشوری پهناور که پیش از آتش‌بس ۲۰۲۲ یمن به حملات مداوم انصار الله عادت کرده بود، به اندازه برخی از همسایگان کوچک‌تر خود از نظر اقتصادی آسیب‌پذیر نیست. اما دستور کار جاه‌طلبانه تنوع‌بخشی اقتصادی و اهداف سیاسی آن به جریان ثابتی از مسافران - رهبران جهان، سرمایه‌گذاران و مدیران اجرایی - متکی است که تقریباً همگی از طریق یک نقطه ورودی منفرد وارد می‌شوند: فرودگاه ریاض. در حالی که تعطیلی فرودگاه ممکن است موقتی باشد، مسافران تصاویر حمله ۱۰ اکتبر را ماه‌ها و به طور بالقوه سال‌های آینده به یاد خواهند آورد. به این ترتیب، حملات مداوم انصار الله به فرودگاه به دنبال منزوای کردن عربستان سعودی است و این پیام را منتقل می‌کند که تا زمانی که جنگ یمن ادامه دارد، عربستان سعودی برای تجارت آماده نیست. تصمیم به مشارکت مجازی برای کنفرانس شاخص ابتکار سرمایه‌گذاری آینده (FII) ریاض و به تعویق انداختن اجلاس عالی اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس نشان می‌دهد که چگونه پیامد‌های حملات انصار الله بسیار فراتر از آسیب فیزیکی فوری گسترش می‌یابد.

مارپیچ تشدید تنش

تشدید تنش پایان نیافته است. روز سه‌شنبه، عربستان سعودی حملات متعددی را علیه انبار‌های بزرگ نفت در مناطق تحت کنترل انصار الله آغاز کرد که عربستان سعودی گفته است برای حملات انصار الله مرکزی هستند. فروش سوخت نیز منبع درآمد قابل توجهی برای انصار الله است؛ وزارت خزانه‌داری ایالات متحده تخمین زده است که انصار الله سالانه بیش از ۲ میلیارد دلار از فروش غیرقانونی نفت به دست می‌آورند. در پاسخ، انصار الله موج دیگری از حملات را آغاز کردند، از جمله حملات جدید به فرودگاه ریاض و حمله به مقر آرامکو در دهران که طبق گزارش‌ها منجر به آسیب قابل توجهی به ساختمان شد. روز پنج‌رات، انصار الله همچنین به کاخ ریاست جمهوری در عدن که محل استقرار دولت یمن است حمله کردند و دو تن از پرسنل امنیتی را کشتند.

در حالی که هم عربستان سعودی و هم انصار الله می‌توانند با این حملات درد قابل توجهی وارد کنند، خود حملات بعید است توازن قوا را در مناقشه یمن تغییر دهند. سال‌ها جنگ نشان داده است که انصار الله می‌توانند درد اقتصادی عظیم را تحمل کنند و از ضربات تهاجمی به دارایی‌های نظامی و پرسنل بهبود یابند. انصار الله و شرکایشان از زنجیره‌های تأمین به‌طور فزاینده متنوع، تولید داخلی چابک و فناوری جدید برای بازگرداندن سریع دارایی‌های از دست‌رفته و بهبود قابلیت‌های جدید بهره برده‌اند، به طوری که اغلب از این کمپین‌ها قوی‌تر از قبل از شروع ظاهر شده‌اند. در حالی که گمانه‌زنی‌های زیادی درباره میزان آسیب ناشی از حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به انصار الله بین سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ وجود داشت، حملات اخیر انصار الله نشان می‌دهد که قابلیت‌های آنها تنها به بهبود خود ادامه داده است؛ و درست مانند شریک‌شان ایران، مشخص نیست که درد اقتصادی انصار الله را متقاعد کند تا مطالبات خود را تعدیل کنند، چه رسد به اینکه به سقوط آنها منجر شود.

ر ریاض محدودیت‌های حملات هوایی را درک می‌کند، و به همین دلیل است که از دولت یمن در یک عملیات تهاجمی متقابل علیه انصار الله حمایت می‌کند. تهاجم «سپیده‌دم یمن» در ۵ اکتبر با هدف اعلام‌شده آزادسازی تمام قلمرو تحت کنترل انصار الله در یمن اعلام شد، যদিও بسیار بعید است که این تهاجم در دستیابی به چیزی نزدیک به اهداف اعلام‌شده خود موفق شود. نتایج اولیه سپیده‌دم یمن محدود بوده است، به طوری که دولت یمن قلمرو اطراف دهانه باب‌المندب را پس گرفته است، اما انصار الله در اطراف تعز، سومین شهر بزرگ یمن و پیوندی مهم بین ساحل و پایگاه دولتی در جنوب، دستاورد‌هایی داشته‌اند. شکاف‌های عمیق درون دولت یمن همچنان به تضعیف نیرو‌ها در میدان جنگ ادامه می‌دهد و به تلفات سریع در امتداد ساحل در ماه سپتامبر کمک کرد.

در حالی که عربستان سعودی اوایل سال جاری تلاش کرد نیرو‌های دولتی یمن را تحت یک فرماندهی واحد متحد کند، این شکاف‌ها را نمی‌توان با تغییر ساختار‌های گزارش‌دهی ترمیم کرد؛ آنها ناشی از عدم وجود یک دستور کار سیاسی متحدکننده در میان گروه‌های مختلف زیر چتر دولت هستند. برای برخی، انگیزه‌های جناح‌های رقیب در درون دولت - اعم از جدایی‌طلبی جنوب، اهداف مذهبی، یا صرفاً مبارزات قدرت فردی - به عنوان تهدیدی بزرگ‌تر از خود انصار الله تلقی می‌شود. شکاف‌های درون دولت یمن توسط اختلافات حامیان منطقه‌ای اصلی آنها، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، بیشتر تشدید می‌شود. در همین حال، انصار الله ثابت کرده‌اند که در بهره‌برداری از این تفاوت‌ها، هم در میدان جنگ و هم پشت میز مذاکره، ماهر هستند.

گزینه‌های عربستان سعودی

با فرض اینکه نه حملات هوایی و نه تهاجم زمینی به رهبری دولت یمن تهدید‌های انصار الله علیه عربستان سعودی را خنثی نکنند، پادشاهی احتمالاً با دو گزینه رو‌به‌رو خواهد شد: حداقل یک وقفه موقت با انصار الله مذاکره کند یا سطح پایینی از درگیری را حفظ کند تا از امتیازدهی دردناک که همچنین شکاف‌های درون ائتلاف ضد انصار الله را عمیق‌تر خواهد کرد، اجتناب ورزد. برای سال‌ها، ریاض رویکرد دوم را ترجیح داد، حتی در حالی که خطوط مقدم در یمن تا حد زیادی ثابت باقی ماندند و قابلیت‌های انصار الله تنها به رشد خود ادامه داد. با این حال، در سال ۲۰۲۲، عربستان سعودی در عوض استراتژی اول را اتخاذ کرد، آتش‌بس بین انصار الله و دولت یمن را تأیید کرد و مذاکرات مستقیم با انصار الله را برای تلاش جهت ایجاد شکلی از همزیستی دنبال نمود.

اما تهدید انصار الله علیه عربستان سعودی از سال ۲۰۲۲ به طور قابل توجهی عمیق‌تر شده است. برای سه سال گذشته، انصار الله قصد و توانایی پایداری را برای محدود کردن تردد از طریق دریای سرخ نشان داده‌اند. دریای سرخ تنها یک آبراه مهم برای عربستان سعودی نیست؛ سال‌هاست که این پادشاهی سرمایه‌گذاری را به عنوان پیوندی به اروپا، آفریقا و غرب به ساحل غربی خود سرازیر کرده و آن سرمایه‌گذاری‌ها را به محور تلاش‌های تنوع‌بخشی اقتصادی خود تبدیل کرده است. ادامه گسترش کنترل انصار الله بر دریای سرخ می‌تواند چشم‌انداز ریاض را برای آینده اقتصادی کشور به مخاطره بیندازد.

در پرتو تهدید در حال گسترش انصار الله، این خطر واقعی وجود دارد که ریاض به جنگ طولانی‌مدت دیگری، اما در نهایت ناموفق کشیده شود. تشدید تنش فعلی تمام ویژگی‌های نوعی جنگ را دارد که در گذشته تنها انصار الله را جری‌تر کرده است: اتکای شدید به حملات هوایی، کمپین‌های زمینی توسط نیرو‌های تکه‌تکه شده، و عدم وجود اهداف معتبر نظامی یا سیاسی. پیامد‌های یک جنگ پایدار همچنین بسیار فراتر از یمن و عربستان سعودی طنین‌انداز خواهد شد. این امر کاهش تنش در مناقشه ایران را دشوارتر می‌کند، زیرا تنش‌ها بین دولت عربستان و رژیم ایران را عمیق‌تر خواهد کرد. این امر قیمت انرژی جهانی را افزایش خواهد داد، زیرا انصار الله احتمالاً به تهدید جریان‌های سوخت از یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان نفت جهان ادامه خواهند داد؛ و انصار الله احتمالاً از مناقشه برای گسترش نفوذ خود در سراسر دریای سرخ سوءاستفاده خواهند کرد، که بیشتر یک آبراه حیاتی جهانی را مختل کرده و اصل آزادی ناوبری را فرسایش می‌دهد.

عربستان سعودی ممکن است به خوبی تصمیم گرفته باشد که همزیستی با انصار الله - حداقل در شکل فعلی آنها - امکان‌پذیر نیست. اما این بدان معنا نیست که ریاض باید به طور نامحدود درگیر یک نبرد پرهزینه و در نهایت بی‌ثمر باقی بماند. عربستان سعودی باید در مورد محدودیت‌های آنچه کمپین نظامی فعلی می‌تواند به دست آورد، روشن‌بین باشد و آماده باشد تا پس از تحقق این محدودیت‌ها، تنش‌زدایی را دنبال کند. اما تنش‌زدایی نباید به معنای قطع تعامل باشد. در عوض، عربستان سعودی باید از آن دوره استفاده کند تا (۱) تلاشی جمعی را با شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی برای پرداختن سرانجام به شکاف‌های درون دولت یمن و ائتلاف گسترده‌تر ضد انصار الله بسیج کند، (۲) ظرفیت آن دولت را بسازد، و (۳) حول یک وضعیت نهایی سیاسی معتبر برای یمن متحد شود. اینها کار‌های دشواری هستند که زمان می‌برند و در حالی که یک جنگ فعال در جریان است، نمی‌توان به آنها دست یافت. در پی حملات انصار الله به فرودگاه ریاض، درس عربستان سعودی نباید این باشد که آتش‌بس ۲۰۲۲ اشتباه بوده است - بلکه باید این باشد که از آرامشی که آتش‌بس فراهم کرد به اندازه کافی که باید استفاده نکرد.