دردسر پالایشگاه‌های آسیایی و چالش تولیدکنندگان نفت خاورمیانه به دلیل هزینه‌های سرسام‌آور حمل‌ونقل

هزینه‌های کشتیرانی که در نزدیکی رکورد‌های تاریخی خود قرار دارند، حاشیه‌های سود پالایش بازار آسیا را در هم می‌کوبند، حتی در شرایطی که بازار‌های جهانی سوخت با کمبود عرضه مواجه هستند. برای اینکه پالایشگاه‌های آسیایی به خرید خود ادامه دهند، صادرکنندگان خاورمیانه ممکن است خود مجبور به تقبل بخش بیشتری از این هزینه‌ها شوند و به این ترتیب، درآمد‌هایی را که پس از ماه‌ها جنگ به شدت به آن نیازمندند، تحت فشار قرار دهند.

این نشانه دیگری از تحریف‌های فوق‌العاده‌ای است که در پی رقابت ایالات متحده و ایران برای تسلط بر تنگه هرمز در بازار‌های جهانی انرژی جریان یافته است؛ نفت به شکل فزاینده‌ای از خاورمیانه خارج می‌شود، اما رساندن آن به دست مشتریان به قدری گران شده که حیاتِ روندِ بهبود را تهدید می‌کند.

بحران انرژی به‌طور قاطع از کمبود نفت خام به کمبود سوخت‌های پالایش‌شده تغییر مسیر داده است. به گفته آژانس بین‌المللی انرژی، کل فرآورش پالایشگاهی جهان قرار است امسال با ۲.۳ میلیون بشکه کاهش در روز به ۸۱.۷ میلیون بشکه در روز برسد.

بسیاری از پالایشگاه‌ها در جریان مناقشه خاورمیانه که اکنون وارد هشتمین ماه خود شده آسیب دیده‌اند و حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه نیز این فشار‌های تنگناگونه را تشدید کرده است. گازوئیل شدیدترین تأثیر را متحمل شده و قیمت‌ها ماه گذشته به بالاترین حد خود رسید.

آسیا بیشتر رنج ناشی از اختلال تنگه هرمز را به دوش کشیده است. این منطقه به طور تاریخی برای حدود ۶۰ درصد از تأمین نفت خود به خاورمیانه متکی بوده است. پس از آغاز جنگ، بسیاری از پالایشگاه‌های آسیایی مجبور شدند نرخ بهره‌برداری را کاهش داده و با هزینه‌های گزاف به دنبال نفت خام جایگزین از نقاطی دوردست همچون ایالات متحده و آمریکای جنوبی باشند.

پالایشگاه‌های سایر مناطق، به‌ویژه در ایالات متحده و اروپا، از این وضعیت سود بردند، زیرا با سطوح رکوردشکن فعالیت کردند در حالی که حاشیه‌های سود ماه گذشته به بالاترین حد خود رسید.

در تئوری، احیای صادرات نفت خاورمیانه در هفته‌های اخیر باید کمی تسکین مورد نیاز را برای پالایشگاه‌های آسیایی فراهم کند. در عمل، اقتصاد کشتیرانی این امر را تقریباً غیرممکن می‌سازد.

طلوع کاذب

محموله‌های نفت خام از خاورمیانه طی شش هفته گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته است. بر اساس داده‌های کپلر، کل صادرات نفت خام خاورمیانه، از جمله حجم‌های ارسال‌شده از مسیر‌های دورزننده تنگه هرمز، در ماه سپتامبر به ۱۵.۴ میلیون بشکه در روز رسید که نزدیک به ۹۰ درصد سطوح پیش از جنگ است.

بخش عمده‌ای از این احیا ناشی از تردد از خود تنگه بود. جریان‌ها از طریق تنگه هرمز در ماه سپتامبر به ۱۰.۷ میلیون بشکه در روز صعود کرد که حدود سه چهارم سطوح پیش از جنگ است، زیرا تولیدکنندگان خلیج فارس ترانزیت نفتکش‌ها را تحت نظارت نیروی دریایی ایالات متحده افزایش دادند.

واردات نفت خام آسیا نیز در حال احیا است و قرار است در ماه اکتبر به ۲۳.۵ میلیون بشکه در روز برسد که بالاترین سطح از ماه فوریه و اندکی بالاتر از میانگین سال ۲۰۲۵ است. به گفته کپلر، بشکه‌های خاورمیانه حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز از این کل را تشکیل می‌دهند.

با این حال، بازگشت عرضه نفت خام به سود سالم‌تر برای پالایشگاه‌های آسیایی منجر نشده است. به گفته معامله‌گران، در برخی موارد، حاشیه‌های سود در نزدیکی صفر شناور است.

شیطان در جزئیات نهفته است.

خوراک نفت خام معمولاً حدود ۸۰ درصد از هزینه‌های عملیاتی یک پالایشگاه را تشکیل می‌دهد، در حالی که حمل‌ونقل و بیمه معمولاً تنها حدود ۳ تا ۷ درصد از قیمت تحویلی یک بشکه را شامل می‌شوند.

دیگر این‌طور نیست.

حملات مکرر ایران به نفتکش‌های در حال عبور از تنگه هرمز، نرخ‌های حمل‌ونقل و حق بیمه را به شدت افزایش داده است. این حملات همچنین معامله‌گران و تولیدکنندگان را وادار کرده است تا با استفاده از ناوگان نفتکش‌ها برای انتقال شاتل‌وار نفت خام از خلیج فارس و جابجایی محموله‌ها بین کشتی‌ها، راه‌حل‌های لجستیکی پیچیده‌ای را ایجاد کنند.

این سیستم شاتل پیچیده به تعداد زیادی نفتکش نیاز دارد به‌طوری‌که کشتی‌های موجود در سطح جهان را محدود کرده و به نوبه خود، نرخ‌های حمل‌ونقل را بسیار فراتر از خاورمیانه به آسمان می‌برد.

بر اساس محاسبات «ROI»، برای برخی پالایشگاه‌ها، حمل‌ونقل و بیمه اکنون می‌تواند تا ۳۰ درصد از هزینه تحویلی نفت خام را تشکیل دهد.

آسیا به ویژه آسیب‌پذیر است. نه تنها این منطقه به شدت به نفت خاورمیانه وابسته است، بلکه جایگزین کردن آن بشکه‌ها با نفت خام حوضه اقیانوس اطلس مستلزم سفر‌های بسیار طولانی‌تر و در نتیجه هزینه‌های بسیار بالاتر است.

به عنوان مثال، بر اساس داده‌های LSEG، حمل یک محموله ۲ میلیون بشکه‌ای از نیجریه به سنگاپور اکنون حدود ۳۲ دلار در هر بشکه هزینه دارد که تقریباً هشت برابر سطح پیش از جنگ آن است.

تأثیر بر اقتصاد پالایش چشمگیر است.

بر اساس آمار‌های «هایلو آنالتیکس»، ناخالص حاشیه‌های پالایش آسیایی تاکنون در ماه اکتبر به طور میانگین حدود ۴۰ دلار در هر بشکه بوده است. اما با کسر متوسط هزینه‌های حمل‌ونقل که تقریباً ۳۳ دلار در هر بشکه است، پالایشگاه‌ها با حاشیه خالص کمی بیش از ۷ دلار باقی می‌مانند.

به عبارت دیگر، حمل‌ونقل معادل ۸۲ درصد از حاشیه ناخالص موجود برای پالایشگاه‌های آسیایی را می‌بلعد. بر اساس آمار‌های هایلو آنالتیکس، این رقم در مقایسه با حدود ۱۶ درصد برای پالایشگاه‌های ساحل خلیج ایالات متحده و شمال غربی اروپا است.

خلیج فارس نیز هزینه می‌دهد

پالایشگاه‌های آسیایی راه‌های متعددی برای پاسخ به این کاهش حاشیه‌های سود دارند که هیچ‌کدام خبر خوبی برای تولیدکنندگان خلیج فارس نیست.

آنها می‌توانند نرخ کلی فرآورش را کاهش دهند در حالی که تولید را روی واحد‌های تولیدکننده سودآورترین سوخت‌ها، مانند گازوئیل، متمرکز کنند. برخی همچنین ممکن است به جای واردات بشکه‌های جایگزین گران‌قیمت، از ذخایر داخلی نفت خام استفاده کنند.

هر دو گزینه اشتهای آنها را برای واردات نفت خام کاهش خواهد داد.

این امر فشار را دوباره روی تولیدکنندگان خلیج فارس قرار می‌دهد، کسانی که در تلاشند صادرات نفت را به حداکثر رسانده و درآمد‌های تحلیل‌رفته خود را در جریان ماه‌ها مناقشه بازسازی کنند.

ت تولیدکنندگان خلیج‌فارس پیش از این قیمت‌های فروش را به شدت کاهش داده‌اند تا هزینه‌های سرسام‌آور لجستیک را برای خریداران جبران کنند، به‌طوری‌که گزارش شده برخی فروشندگان تخفیف‌هایی تا ۳۰ دلار در هر بشکه ارائه می‌دهند. اگر درگیری طولانی شود، این رقم ممکن است صعود کند چرا که تولیدکنندگان خلیج فارس برای حفظ رقابت‌پذیری خود دست‌وپا می‌زنند.

متأسفانه برای آنها، نشان کمی وجود دارد که فشار هزینه‌های حمل‌ونقل در شرف ناپدید شدن باشد. حملات ایران به نفتکش‌های عبوری از تنگه هرمز طی دو هفته گذشته تشدید شده و به بالاترین میزان هفتگی خود از زمان آغاز مناقشه رسیده است.

اگر هزینه جابجایی هر بشکه همچنان صعود کند در حالی که مشتریان خواهان تخفیف‌های فزاینده بزرگتری باشند، احیای تولیدکنندگان خلیج فارس ممکن است سرابی بیش نباشد.