عربستان با واقعیتی تلخ روبه‌رو شده است: ترامپ ضامن امنیتش نیست

ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، سال‌ها برای ایجاد رابطه‌ای نزدیک با دونالد ترامپ و داماد و مشاور ارشد پیشین او، جرد کوشنر، تلاش کرد. شاهزاده رویکرد معامله‌محور رئیس‌جمهور به قدرت را درک کرده بود: او قرارداد‌هایی برای خرید میلیارد‌ها دلار سلاح آمریکایی امضا کرد و میلیارد‌ها دلار دیگر در شرکت‌های آمریکایی سرمایه‌گذاری کرد.

چند روز پس از بازگشت ترامپ به کاخ سفید در ژانویه ۲۰۲۵، شاهزاده محمد متعهد شد که طی چهار سال، سرمایه‌گذاری و تجارت با آمریکا را ۶۰۰ میلیارد دلار افزایش دهد. او بعدتر وعده داد این سرمایه‌گذاری را به نزدیک یک تریلیون دلار برساند؛ هرچند کاملاً روشن نبود عربستان چگونه می‌تواند طی چند سال، مبلغی نزدیک به کل تولید ناخالص داخلی سالانه این پادشاهی را به یک اقتصاد خارجی تزریق کند.

شاهزاده محمد در سفرش به واشنگتن در نوامبر گذشته، توافق‌نامه همکاری دفاعی با آمریکا را نهایی کرد و قراردادی برای خرید ده‌ها فروند جنگنده رادارگریز اف‌ـ۳۵ — پیشرفته‌ترین هواپیمای جنگی آمریکا — به امضا رساند.

در پسِ این موج قراردادها، حاکم بالفعل عربستان انتظار داشت اگر این پادشاهی مورد حمله قرار گرفت، آمریکا از آن دفاع کند؛ همان‌طور که واشنگتن در گذشته چنین کرده بود. اما شاهزاده محمد، مانند رهبران دیگر کشور‌های نفت‌خیز عرب که برای جلب رضایت ترامپ میلیارد‌ها دلار سرمایه‌گذاری کرده‌اند، درسی دشوار می‌آموزد: هرگز برای حفاظت به ترامپ تکیه نکنید.

جنگ ترامپ علیه ایران در تابستان، درگیری چندین‌ساله میان عربستان و شبه‌نظامیان انصار الله در یمن را دوباره شعله‌ور کرد. ماه گذشته، هم‌زمان با تشدید حملات انصار الله به خاک عربستان و متحدان یمنی این پادشاهی، شاهزاده در ماه سپتامبر چندین بار با ترامپ تماس گرفت و از او خواست حملات هوایی آمریکا علیه انصار الله، که متحد ایران است، را آغاز کند.

ترامپ فعلاً در برابر درخواست‌های شاهزاده محمد برای وارد کردن نیرو‌های آمریکایی به نبرد عربستان و انصار الله مقاومت کرده است؛ تصمیمی که یکی از بهترین تصمیم‌های سیاست خارجی او در دوره دوم ریاست‌جمهوری‌اش، دوره‌ای که در مجموع فاجعه‌بار بوده، به شمار می‌رود.

اما درگیری به شیوه‌هایی خطرناک در حال تشدید است. روز ۱۰ اکتبر، انصار الله یک موشک کروز به سوی فرودگاه بین‌المللی ریاض، پایتخت عربستان، شلیک کرد که دست‌کم ۱۳ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت.

پس از آن حمله، خبرنگاران در واشنگتن از ترامپ پرسیدند آیا تمایل بیشتری دارد دستور حملات آمریکا به شورشیان یمن را صادر کند یا نه. او پاسخ روشنی نداد و گفت: «شاید. موضوع را بررسی می‌کنیم.» او افزود: «تازه از حمله اخیر باخبر شدیم؛ بنابراین تصمیمی خواهیم گرفت.»

گسترش آتش درگیری میان انصار الله و عربستان، تازه‌ترین نمونه از آن است که تصمیم ترامپ برای حمله به ایران چگونه به درگیری منطقه‌ای پیش‌بینی‌ناپذیری دامن زده است؛ همان‌گونه که کارشناسان خاورمیانه و برخی مقام‌های اطلاعاتی آمریکا هشدار داده بودند. این وضعیت همچنین نشان می‌دهد عربستان و دیگر کشور‌های عربی حاشیه خلیج فارس، حتی پس از صرف ده‌ها میلیارد دلار برای خرید سلاح‌های آمریکایی و ایجاد پایگاه‌های آمریکا — که برخی از آنها در هفت ماه گذشته در حملات ایران ویران شدند — نمی‌توانند برای حفاظت به دولت ترامپ اتکا کنند.

مقاومت ترامپ در برابر صدور دستور حمله آمریکا به انصار الله، به‌ویژه برای شاهزاده محمد مایه شرمساری بوده است. میلیارد‌ها دلار از سرمایه‌گذاری‌های عربستان به شرکت سرمایه‌گذاری خصوصی کوشنر و کسب‌وکار خانوادگی رئیس‌جمهور، سازمان ترامپ، اختصاص یافته است. اکنون پاداش عربستان، حمایت کم‌رمق آمریکا در برابر شورشیان یمن است.

فعلاً به نظر می‌رسد ترامپ نگران گسترش نقش آمریکا در جنگی منطقه‌ای است که میان آمریکایی‌ها، از جمله بخشی از پایگاه هواداران «عظمت را دوباره به آمریکا بازگردانیم» متعلق به خود ترامپ، عمیقاً نامحبوب است؛ هوادارانی که وعده‌های مکرر او مبنی بر آغاز نکردن جنگ‌های جدید را باور کرده بودند. درگیری با ایران قیمت بنزین و دیگر منابع انرژی را افزایش داده و نرخ تورم آمریکا را در ماه سپتامبر، چند هفته پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای که جمهوری‌خواهان در آن با خشم گسترده مردم بر سر هزینه‌های زندگی روبه‌رو هستند، به ۳٫۷ درصد رسانده است.

روشن نیست ترامپ پس از انتخابات ماه آینده، زمانی که دموکرات‌ها ممکن است کنترل هر دو مجلس کنگره را به دست آورند، همچنان در برابر آغاز حملات هوایی علیه انصار الله مقاومت کند یا نه. اگر انصار الله حملات خود به زیرساخت‌های عربستان را ادامه دهد و مناطق بیشتری را که در اختیار دولت یمنِ همسو با عربستان است تصرف کند، ممکن است فشار عربستان و جمهوری‌خواهان جنگ‌طلب برای مداخله بر ترامپ افزایش یابد. در آن صورت، نگرانی از گسترش جنگ با ایران در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای نیز محدودیت کمتری برای او ایجاد خواهد کرد.

شاهزاده محمد که از پیامد‌های جنگ بر صادرات نفت عربستان آسیب دیده است، می‌تواند با تهدید به متوقف کردن سرمایه‌گذاری‌های عربستان در اقتصاد آمریکا و کسب‌وکار خانوادگی رئیس‌جمهور، فشار بر ترامپ را نیز افزایش دهد. این یکی دیگر از خطر‌های نهفته در شیوه حکمرانی فاسد و معامله‌محور ترامپ است: خودکامگان ثروتمندی که می‌کوشند از طریق کسب‌وکار‌های گسترده ترامپ از او بهره‌برداری کنند، ممکن است منافع آمریکا را تحت‌الشعاع قرار دهند. در این مورد، به جای بمباران یک طرف برای کمک به طرف دیگر، منفعت روشن آمریکا در پیشبرد دیپلماسی و کاهش تنش در درگیری میان انصار الله و عربستان است.

در آغاز دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، رهبر عربستان رابطه‌ای با رئیس‌جمهور و مشاوران کلیدی او، به‌ویژه کوشنر، شکل داد. در ماه مه ۲۰۱۷، ترامپ سنت را کنار گذاشت و عربستان را به‌عنوان نخستین مقصد سفر خارجی‌اش در مقام رئیس‌جمهور انتخاب کرد. سعودی‌ها دریافتند که ترامپ شیفته تملق است: آنها در کاخ‌های زراندود برایش ضیافت گرفتند و بالاترین نشان غیرنظامی پادشاهی را به او اعطا کردند.

در آن زمان، شاهزاده محمد زیر نظر پدر بیمارش، ملک سلمان، در حال تثبیت قدرت به‌عنوان حاکم بالفعل پادشاهی بود. شاهزاده همچنین مسئول مجموعه‌ای از سیاست‌های منطقه‌ای ویرانگر بود؛ از جمله تهاجم به رهبری عربستان به یمن در سال ۲۰۱۵ و کارزار بعدی برای محاصره قطر، همسایه کوچک این پادشاهی.

ترامپ و کوشنر متحدانی بسیار ارزشمند برای این شاهزاده جوان و بلندپرواز بودند. در اکتبر ۲۰۱۸، جمال خاشقجی، روزنامه‌نگار منتقد سعودی، در کنسولگری عربستان در استانبول به دست یک گروه ۱۵ نفره ترور شد؛ اعضای این گروه بدن او را با اره استخوان‌بُر قطعه‌قطعه کردند.

نهاد‌های اطلاعاتی آمریکا به‌سرعت به این نتیجه رسیدند که شاهزاده محمد دستور قتل را صادر کرده است، اما ترامپ از این شاهزاده در برابر تحریم‌های آمریکا و فشار اعضای خشمگین کنگره محافظت کرد.

چند سال بعد، شاهزاده راهی برای جبران لطف ترامپ پیدا کرد. در ژانویه ۲۰۲۱، پس از آنکه گروهی از هواداران ترامپ برای بی‌اثر کردن نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری به ساختمان کنگره آمریکا یورش بردند، بانک‌های آمریکایی و چند شرکت بزرگ از سازمان ترامپ فاصله گرفتند. اما عربستان در دوره‌ای که ترامپ از قدرت خارج شده بود، در کنار او ماند و با ایجاد قرارداد‌های املاک و مستغلات و شراکت‌های تازه در زمینه گلف، به کسب‌وکار خانوادگی ترامپ در یکی از ضعیف‌ترین دوره‌هایش کمک کرد.

پس از جنجال بر سر قتل خاشقجی، شاهزاده به مدت هفت سال از سفر به آمریکا خودداری کرد؛ تا اینکه ترامپ پس از بازگشت به قدرت، او را برای سفر پیروزی در نوامبر گذشته دعوت کرد. ترامپ از شاهزاده محمد با تشریفاتی باشکوه استقبال کرد و در کاخ سفید برای او و مقام‌های ارشد دولت ناهار ترتیب داد. ترامپ همچنین ضیافتی رسمی با لباس شب برگزار کرد و مدیران کسب‌وکار را به آن دعوت کرد؛ افرادی که مشتاق بودند از صندوق ثروت ملی پادشاهی، که تحت کنترل ولیعهد است، سرمایه‌گذاری‌های تازه‌ای جذب کنند.

ترامپ علاوه بر استقبال پرزرق‌وبرق، هنگامی که خبرنگاری درباره قتل خاشقجی پرسید، از شاهزاده محمد دفاع کرد. او درباره این روزنامه‌نگار کشته‌شده — که اقامت دائم آمریکا را داشت و با واشنگتن پست همکاری می‌کرد — گفت: «خیلی‌ها آن آقایی را که درباره‌اش صحبت می‌کنید دوست نداشتند.»

ترامپ در حالی که در دفتر بیضی و کنار رهبر عربستان نشسته بود، افزود: «اتفاق‌هایی می‌افتد.» او اصرار کرد که شاهزاده «هیچ اطلاعی از» ترور خاشقجی نداشته است؛ با وجود آنکه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ به نتیجه‌ای مخالف رسیده بود.

ترامپ سال‌ها از متحد و حامی مالی سعودی خود دفاع و از او محافظت کرد. ترامپ در هفته‌های پیش رو ممکن است با گسترش مشارکت آمریکا در جنگی فاجعه‌بار در منطقه، برای کمک به شاهزاده خطرپذیری کند.

محمد بازی، ستون‌نویس گاردین در آمریکا است. او همچنین مدیر مرکز هاگوپ کوورکیان برای مطالعات خاورنزدیک و استاد روزنامه‌نگاری در دانشگاه نیویورک است.